Camardi
Çамардı — Ниғде вилоятидаги туман .
Ниғде олти туманга эга, улардан бири марказдир.
Марказий туманга 20 та қишлоқ туташган. Майдони 1204 км², аҳоли зичлиги 14 киши. Туман ҳудуди тоғли. Ўрта Торос тоғларининг давоми бўлган Аладағлар туманнинг бутун ҳудудини қамраб олади. Энг баланд жойи Демирказик тепалиги бўлиб, баландлиги 3756 метр. Унинг асосий оқими Эcемиш оқимидир. Туманда текисликлар деярли йўқ.
Иқтисодиёти чорвачиликка асосланган. Қишлоқ хўжалиги чекланган миқёсда амалга оширилади. Асосий қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари дон ва дуккакли экинлардир . Мевачилик кенг тарқалган, асосан олма етиштирилади. Туман ҳудудида темир, рух, қўрғошинли рух, сурма конлари бор. Бу конлар хусусий ва давлат муассасалари томонидан бошқарилади. Бундан ташқари, Демирказик тепалиги сайёҳларнинг диққат марказида бўлиб, алпинизм ривожланган. Тоғ этагида сайёҳларга хизмат кўрсатадиган тоғ меҳмонхонаси жойлашган.
Туман маркази Демирказик тепалиги этагидаги тор водийда ташкил этилган. Шаҳар марказидан 69 км узоқликда жойлашган. Денгиз сатҳидан 1250 м баландликда жойлашган. Одамлар ёзда ҳаво жуда чиройли бўлган Уч Капили платосига борадилар. Унинг собиқ номи Берекетли Маден . 1948 йилда туманга айланган Чамарди муниципалитети 1927 йилда ташкил этилган.
Тарихи
Cелаллер қишлоғи атрофидаги Гўлтепе Кестел харобаларида олиб борилган археологик қазишмалар сўнгида, Çамардı ва унинг атрофи милоддан аввалги 3000-2000 йилларни ўз ичига олган бронза даврида муҳим турар-жой бўлгани маълум бўлди. Маълумки, Хеттлар Ниғде ва Çамардı милоддан аввалги 2000-700 йиллар оралиғида Марказий Анадолуда Хет давридаёқ танилган. Кейинчалик туман Рим империяси ва Византия империяси (Шарқий Рим) ҳукмронлиги остига ўтди ва турклар билан биринчи алоқа Меликшоҳ даврида бўлган. Салжуқийлар томонидан ҳудуднинг босиб олиниши (1166) ва кейинги йилларда ИИ. Киличарслон даврига тўғри келади. 1243 йилдан кейин Илхонийлар ҳимоясига ўтган туман, кейинчалик Эретна князлиги ва Караманўғуллари беклигининг ҳимоясига ўтди.
Усмонли империясининг минтақа ҳақида биринчи муносабати Йилдирим Беязит даврида содир бўлади. Беязит жангсиз олган Коня-Нигде ҳудудини Караманўғулларига қайтариб берди.
Минтақалар, жумладан, Çамардı 1471 йилда Фотиҳ Султон Меҳмет томонидан Усмонли ерларига қўшилди. 1869 йилги Коня вилоятининг йилномаларида ҳали ҳам Чамарди туманининг қисмлари бўлган Фертил ва Маден қишлоқлари қайд этилган. 1910 йилдан 1948 йилгача Çамардı фуқаролик бўлинишига кўра туман ташкилоти сифатида қолди ва вилоят марказидан узоқлиги сабабли хизмат кўрсатишда қийинчиликлар ва йўлнинг ёпилиши сабабли туман ташкилотини ташкил этиш зарур деб топилди.
Туманда ҳозиргача қўлланган Çамардı номи, баъзан Şамардı, баъзан Маден ва Берекетли сифатида ишлатилган. Миш-мишларга кўра, туман аҳоли пункти тоғли ва ўрмонли ҳудудда ташкил этилган бўлиб, бу Çамардı номини олишда самарали бўлган.
Географик тузилиши
Çамардı тумани Ниğде вилоятининг жануби-шарқидаги Торос тоғлари этагида ташкил этилган. Ниғде марказий тумани Бор, Улукишла ва Адана вилоятлари чегаралари билан ўралган. Майдони 1204 км² бўлган туманнинг ўртача баландлиги 1600 м. Туман марказининг баландлиги 1250 м. Туманнинг ер усти шакллари географик жиҳатдан анча чигал, 2/3 қисмини тоғлар ташкил этади. Торос тоғларининг энг баланд чўққиси Демирказик 3756 м баландликда ва туман чегараларида жойлашган. Ернинг 1/3 қисмини плато ташкил этади. Туманнинг асосий сув ресурслари Меркез Карапıнар Мевкии ва Эcемиш оқимидан чиқадиган дарёдир. Бу манбалар туманнинг жанубида қўшилиб, Адана ҳудудидаги Сейҳан дарёсига қўшилади. Иқлим нуқтаи назаридан, Марказий Анадолу минтақасига хос бўлган континентал иқлим ҳукмронлик қилади. Ёзги ҳарорат 20-28 даража атрофида ; Қишда у минус 5 дан 10 даражагача совуқ бўлади. Қишда қор қалинлиги баъзан 40-50 см га яқинлашади. Қор ва ёмғир миқдори бўйича энг кўп ёғингарчилик бўлган ойлар декабр, март, апрел ва май. Бир квадрат метрга тушадиган ёғингарчилик миқдори 1 кг дан 1,6 кг гача ўзгариб туради. Тумандаги 19 та қишлоқнинг умумий майдони 879,411 м² ни ташкил қилади.
Çукурбаğ қишлоғи, Эмли бўғози, Элекгöлü ва Елатан қишлоқлари билан Демирказик тоғи ва Каякеви атрофида бир оз ўрмонзорлаштириш ишлари олиб борилди. Туман чегараларида катта дарахт экиш майдонлари мавжуд.
Манба
Ҳаволалар
- Çамардı тумани архиви 2008 6 Нисан 2008 тариҳинде