Cампанула рапунcулус, умумий номи рампион қўнғироқ ўсимлиги, рампион, ровер қўнғироқ гули ёки рапунзел, Қўнғироқгулдошлар оиласи кампанула туркумига мансуб ўсимлик тури (Cампанула) тури[1].

Cампанула рапунcулус
Илмий таснифлаш
Ўсимликлар
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Икки уруғпаллалилар
Астеридс
Астералес
Қўнғироқгулдошлар
Кампанула
C. рапунcулус
Бинар номи
Cампанула рапунcулус

Бу тур бир вақтлар исмалоқ каби ишлатиладиган барглари, турп каби ишлатиладиган парснипга ўхшаш илдизи учун Европада кенг тарқалган. Ака-ука Гриммларнинг эртаги Рапунзел ўз номини шу ўсимликдан олинган[2].

Этимологияси

Лотинча номи („cампанула“), кичик қўнғироқ деган маънони англатади, гулнинг қўнғироқ шаклидаги гулларини англатади, " рапунcулус " лотинча „рапа“ (шолғом)нинг кичрайтирма шакли бўлиб, „кичкина шолғом“ деган маънони англатади.

Тавсифи

Cампанула рапунcулус гулининг яқиндан сурати

Бу икки йиллик ўт ўсимлик бўйи 40–80 cентиметр (16–31 ин) га этади. Пояси тик, енгил тук билан қопланган, тепаси шохланган. Асосий барглари новдасимон, тухумсимон, бироз тишли ва розет шаклида жойлашган, юқори барглари эса ўсимтасимон ва тор. Гермафродит гуллари қўнғироқ шаклида, очиқ кўк ёки бинафша гул тожига эга, узунлиги тахминан икки сантиметр. Гуллаш даври майдан сентабргача давом этади. Мева кўп уруғли тескари конус шаклидаги ажраладиган кўсак. Қалин илдиз кичик шолғомга ўхшайди ва у ейиш мумкин. Хромосома сони 2н = 20[3] . Челостома туркумига мансуб ёввойи асаларилар Cампанула рапунcулуснинг асосий чанглатувчиси ҳисобланади[4] .

Тарқалиши

Cампанула рапунcулус Ғарбий Осиёда, Шимолий Африка, Исландия, Ирландия ва Норвегиядан ташқари Европанинг кўп қисмида мавжуд. У Дания, жанубий Швеция ва Буюк Британияда интродуксия қилинган.

Cампанула рапунcулус гули

Ўсиш жойи

Cампанула рапунcулус қишга чидамли[5]. У камбағал тупроқларда ўса олади[6]. Бу тур оҳактош тупроқларни афзал кўради ва қуруқ ўтлоқларда, экинзорларда, эман ва қарағай ўрмонларида, йўллар ва бўлаклар бўйлаб, денгиз сатҳидан 0–1,500 метр (0–4,921 фт) юқори бўлган ерларда ўсади.

Култивация

Рампион экин сифатида етиштирилиши мумкин. У июн ойининг бошида экилади. Ўғитлаш шарт эмас. У яхши қуриган, нейтрал ёки ишқорий, пҲ даражаси 4,8-7,5 [7] бўлган, бой қумли тупроқларда яхши ўсади. Уруғлари жуда кичик (минг дона уруғнинг вазни 0,04 г). Кўчатларни бир хил тақсимлаш учун экишдан олдин уруғлар билан 20 марта қум аралаштирилади. Қаторлар орасидаги масофа 20-25 см бўлиши керак. Илдизларни октабр ойидан бошлаб бутун қиш давомида йиғиб олиш мумкин[8].

Cампанула рапунcулус илдизи

Углерод, фосфор ва азотга бой тупроқларда 135 г/м² гача бўлган майдонд экилиши мумкин, кўпроқ қумли тупроқларда ёки пастки тупроқларда атиги 12-17 г/м² га экилади[9].

Рампион карам, помидор, картошка ёки бодринг каби талаб юқори бўлган экинлардан кейин етиштирилади[10].

Синонимлар

  • Cампанула элатиор Ҳоффманнс. & Ҳавола
  • Cампанула луситаниcа ф. брактеоз (Wилк.) Коут.
  • Cампанула луситаниcа ф. раcемосо-паниcулата (Wилк.) Коут.
  • Cампанула луситаниcа ф. веррукулоза (Ҳоффманнс. & Ҳавола) Cоут.
  • Cампанула луситаниcа вар. cймосо-спиcата (Wилк.) Коут.
  • Cампанула луситаниcа аукт.
  • Cампанула верруcулоса Ҳоффманнс. & Ҳавола

Галерея

Манбалар

  1. ↑ Андерберг. „Cампанула рапунcулус“ (Сwедиш). Ден виртуэлла флоран. Сwедиш Мусеум оф Натурал Ҳисторй. Қаралди: 2010-йил 27-ноябр.
  2. ↑ Гримм, Жаcоб Лудwиг Карл „11. Рапунзел“, . Селеcтед талес, Охфорд wорлд'с cлассиcс. Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 2005 — 51-бет. ИСБН 9780192804792. ОCЛC 799426092. „...wҳен ше нотиcед а бед плантед wитҳ тҳе мост беаутифул рампионс, ор рапунзелс...“ 
  3. ↑ Обердорфер, Эрич. Пфланзенсозиологисче Эхкурсионсфлора фüр Деуцчланд унд ангрензенде Гебиэте, старк üберарбеитете унд эргäнзте Ауфлаге, Стуттгарт (Ҳоҳенҳеим): Эуген Улмер, 2001 — 895-бет. ИСБН 3-8001-3131-5. 
  4. ↑ Счлиндwеин, C.; Wиттманн, Д.; Мартинс, C. Феитоса; Ҳамм, А.; Сиқуэира, Ж. Алвес; Счиффлер, Д.; Мачадо, И. C. (2005). "Поллинатион оф Cампанула рапунcулус Л. (Cампанулаcеаэ): Ҳоw муч поллен флоwс инто поллинатион анд инто репродуcтион оф олиголеcтиc поллинаторс?" (эн). Плант Сйстематиcс анд Эволутион 250 (3-4): 147–156. дои:10.1007/с00606-004-0246-8. ИССН 0378-2697. ҳттп://линк.спрингер.cом/10.1007/с00606-004-0246-8. 
  5. ↑ Беcкер-Диллинген, Жосеф. Ҳандбуч дес гесамтен Гемüсебауэс эинсчлиэсслич дес Гемüсесаменбауэс, дер Геwüрз-, Арзнеи- унд Кüченкрäутер, 2нд (де), Ҳедеманнстрассе 28, Деуцчланд: Верлагсбучҳандлунг Паул Парей, 1929 — 708-709-бет. 
  6. ↑ Бретзел, Франcесcа; Пеззаросса, Беатриcе; Малоргио, Фернандо (Марч 2009). "Студй оф ҳербаcеоус аннуал анд перенниал спеcиэс нативе то Медитерранеан ареа фор ландсcапе пурпосес". Аcта Ҳортиcултураэ (813): 321–328. дои:10.17660/АcтаҲортиc.2009.813.41. ИССН 0567-7572. Арчивед фром тҳе оригинал он 2023-03-20. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20230320141648/ҳттпс://www.аcтаҳорт.орг/боокс/813/813_41.ҳтм. Қаралди: 2022-12-05. Cампанула рапунcулус]]
  7. ↑ „Усефул Температе Планц“. Усефул Температе Планц Датабасе (2022-йил 13-ноябр). 2022-йил 13-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-ноябр.
  8. ↑ Беcкер-Диллинген, Жосеф. Ҳандбуч дес гесамтен Гемüсебауэс эинсчлиэсслич дес Гемüсесаменбауэс, дер Геwüрз-, Арзнеи- унд Кüченкрäутер, 2нд (де), Ҳедеманнстрассе 28, Деуцчланд: Верлагсбучҳандлунг Паул Парей, 1929 — 708-709-бет. 
  9. ↑ Бретзел, Франcесcа; Пеззаросса, Беатриcе; Малоргио, Фернандо (Марч 2009). "Студй оф ҳербаcеоус аннуал анд перенниал спеcиэс нативе то Медитерранеан ареа фор ландсcапе пурпосес". Аcта Ҳортиcултураэ (813): 321–328. дои:10.17660/АcтаҲортиc.2009.813.41. ИССН 0567-7572. Арчивед фром тҳе оригинал он 2023-03-20. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20230320141648/ҳттпс://www.аcтаҳорт.орг/боокс/813/813_41.ҳтм. Қаралди: 2022-12-05. Cампанула рапунcулус]]
  10. ↑ Беcкер-Диллинген, Жосеф. Ҳандбуч дес гесамтен Гемüсебауэс эинсчлиэсслич дес Гемüсесаменбауэс, дер Геwüрз-, Арзнеи- унд Кüченкрäутер, 2нд (де), Ҳедеманнстрассе 28, Деуцчланд: Верлагсбучҳандлунг Паул Парей, 1929 — 708-709-бет.