Cananga odorata
Cананга одората, йланг-йланг номи билан танилган (/ˈиːлæŋ ˈиːлæŋ/ ЭЭ-ланг-ЭЭ-ланг) Филиппин, Малайзия, Индонезия, Янги Гвинея, Соломон ороллари, Квинсленд ва Австралияда ўсувчи тропик дарахт[1]. У гулларидан ( „йланг-йланг“ деб аталади) олинадиган эфир мойлари учун юқори баҳоланади, бу ўсимлик кучли гул ҳидига эга. Йланг-йланг парфюмерия саноатида энг кўп ишлатиладиган табиий материаллардан бири бўлиб, унга „Атирлар маликаси“ номи берилган[2][3][4].
| Йланг-йланг | |
|---|---|
| Cананга одората гуллари | |
| Илмий таснифлаш | |
| Ўсимликлар | |
| Юксак ўсимликлар | |
| Гулли ўсимликлар | |
| Икки уруғпаллалилар | |
| Магнолиалес | |
| Аннонаcеаэ | |
| Cананга | |
C. одората
| |
| Бинар номи | |
| Cананга одората | |

Этимология ва номенклатура
иланг-иланг -иланг номи испан тилидан олинган бўлиб, тагалог тилида, „чўл“ деган маънони англатади[5][6].
Тавсиф

Cананга одората — Аннонаcеаэ оиласининг тез ўсадиган дарахти. Унинг йилига ўсиши 5 м (16 фт) дан ошади, бир йилда ўртача 12 м (39 фт) баландликка етади[7]. Гули осилган, узун пояли, олтита тор, яшил-сариқ (камдан-кам пушти) барглари бор, ташқи кўриниши денгиз юлдузига ўхшайди ва жуда хушбўй эфир мойи беради. Унинг гулчанглари доимий тетрадлар шаклида тўкилади[8].
Cананга одората вар. фрутиcоса, кичик йланг-иланг, кичик дарахт ёки ихчам бута кўринишида ўсади.
Тарқалиши ва ўсиш жойи
Ўсимликнинг ватани Малезия экорегионидир, материк Жануби-Шарқий Осиё (Таиланд Ветнам Филиппин, Малайзия, Индонезия), Папуа-Янги Гвинея, Соломон ороллари ва Квинсленд. Тинч океани ороллари, Жанубий Осиё, Африка ва Американинг бошқа тропик минтақаларига киритилган[1]. Одатда Мадагаскар[9], Полинезия, Меланезия, Микронезия ва Комор оролларида етиштирилади[10]. У тўлиқ ёки қисман қуёшда ўсади ва ўзининг табиий ёмғир ўрмонларининг кислотали тупроқларини афзал кўради. Йланг-йланг қишки қишки шароитда мўтадил иқлим шароитида ўстирилади.
Экология
Унинг қора мевалари қушлар учун муҳим озиқ-овқат маҳсулотидир, масалан, ёқали император каптари, бинафша думли император каптари, Зоэ император каптари, ажойиб мевали каптар, пушти доғли мевали каптар, тожли мевали каптар, апелсин қоринли мевали каптар ва wомпоо мевали каптар[11]. Сулавеси қизил тутқичли шохли гўшти C. одората учун уруғ тарқатувчи бўлиб хизмат қилади[12].
Фойдаланади
Эфир мойи ароматерапияда қўлланади. Тери муаммоларида, юқори қон босимида ва ёғ безлати секрециясини нормаллаштиришда ишлатилафи. Йланг-иланг мойи парфюмерияда гулли атир учун кенг қўлланади (масалан, Чанел № 5). Йланг-йланг кўпчилик гул, мева ва ёғоч ҳидлари билан яхши аралашади.
Индонезияда йланг-иланг гуллари янги турмуш қурганларнинг тўшагига ёйилади. Филиппинда унинг гуллари сампагуита гуллари билан бирга гулчамбарга (лэи) тайёрланади ва диний тасвирларни безаш учун ишлатилади.
Йланг-иланг эфир мойининг энг йирик экспортчиси Комор ороллари йиллик экспортининг 29% ни ташкил қилади (1998)[13].
Йланг-йланг эфир мойи

Хусусиятлари
Иланг-илангнинг хушбўйлиги каучук ва қаймоқ ноталарига бой ва чуқур, ясемин ва нероли оҳанглари билан ёрқин, шунинг учун у баъзан оғир, ширин деб таърифланади ва озгина мевали гулли ҳидга эга. Гулнинг эфир мойи гулларни буғда дистиллаш йўли билан олинади ва дистиллатлар олинган вақтга қараб турли навларга ажратилади. Йланг-иланг ёғининг асосий ароматик компонентлари бензил асетат, линалоол, п -кресил метил эфир ва метил бензоат бўлиб, унинг характерли ҳиди учун жавобгардир[14].
Кимёвий таркибий қисмлар
Иланг-иланг эфир мойининг турли навларининг типик кимёвий таркиби қуйидагича[15]:
- Линалоол
- Гермакрен
- Геранил асетат
- Карёфилин
- крезил метил эфири
- Метил бензоат
- Сескитерпенлар
Яна қаранг
- Жасминум самбаc, араб ясемини, парфюмерия саноатида кенг қўлланадиган яна бир ўсимлик
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 „Cананга одората (Лам.) Ҳоок.ф. & Тҳомсон“. Планц оф тҳе Wорлд Онлине. Роял Ботаниc Гарденс, Кеw. Қаралди: 2019-йил 11-феврал.
- ↑ НПCС Боард оф Cонсултанц & Энгинеэрс. Тҳе Cомплете Течнологй Боок он Флавоурс, Фрагранcес анд Перфумес. Ниир Прожеcт Cонсултанcй Сервиcес, 2007 — 392-бет. ИСБН 9788190439886.
- ↑ Ландерс, Г.Ж.Б. „Тҳе эффеcт оф соcиал анд эcономиc чангес анд тренс ин фашион анд тҳеир эффеcц он интернатионал перфумерй маркетинг“, . Фрагранcе: Тҳе псйчологй анд биологй оф перфуме Ван Толлер: . Элсевиэр Сcиэнcе Публишерс Лтд., 1992 — 268-бет. ИСБН 9781851668724.
- ↑ Дуке, Жамес А.. Ҳандбоок оф Медиcинал Ҳербс: Ҳербал Референcе Либрарй. CРC Пресс, 2018. ИСБН 9781351089579.
- ↑ Энглиш, Лео Жамес (1987). Тагалог-Энглиш Диcтионарй. Cонгрегатион оф тҳе Мост Ҳолй Редеэмер/Натионал Бооксторе, Манила. п. 685 ИСБН 9789710844654
- ↑ „Британниcа.cом“. Британниcа.cом. Қаралди: 2012-йил 30-декабр.
- ↑ „йланг-йланг | плант | Британниcа“ (эн). www.британниcа.cом. Қаралди: 2022-йил 26-апрел.
- ↑ Wалкер ЖW (1971) Поллен Морпҳологй, Пҳйтогеограпҳй, анд Пҳйлогенй оф тҳе Аннонаcеаэ. Cонтрибутионс фром тҳе Грай Ҳербариум оф Ҳарвард Университй, 202: 1-130.
- ↑ Г. Ж. Ҳ. Груббен анд О. А. Дентон Плант Ресоурcес оф Тропиcал Африcа 2;Вегетаблес (2004) Гоогле Бооксда
- ↑ Публишер, Аутҳор ремовед ат реқуэст оф оригинал (2016-06-17) (эн-ус). 13.1 Тҳе Паcифиc Исландс. Арчивед фром тҳе оригинал он 2017-07-02. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20170702051706/ҳттпс://опен.либ.умн.эду/wорлдгеограпҳй/чаптер/13-1-тҳе-паcифиc-исландс/. Қаралди: 2022-12-07.Cананга одората]]
- ↑ Фритҳ, Ҳ. Ж.; Роме, Ф. Ҳ.Ж. C. & Wолфе, Т. О. (1976): Фоод оф фруит-пигеонс ин Неw Гуинеа. Эму 76(2): 49-58. ҲТМЛ абстраcт
- ↑ Киннаирд, Маргарет Ф. (1998). "Эвиденcе фор Эффеcтиве Сеэд Дисперсал бй тҳе Сулаwеси Ред-Кноббед Ҳорнбилл, Аcерос cассидих1". Биотропиcа 30: 50–55. дои:10.1111/ж.1744-7429.1998.тб00368.х. ҳттпс://www.ресеарчгате.нет/публиcатион/230142476.
- ↑ „Продуcтион оф йланг йланг флоwерс ундер тҳреат ин Cоморос?“ (эн). Премиум Беаутй Неwс. Қаралди: 2022-йил 26-апрел.
- ↑ Маннер, Ҳарлей анд Cраиг Элевитч,Традитионал Треэ Инитиативе: Спеcиэс Профилес фор Паcифиc Исланд Агрофорестрй (2006), Перманент Агриcултурал Ресоурcес, Ҳонолулу, Ҳи.
- ↑ „Йланг-Йланг Эссентиал Оил - Чемиcал Cомпоситион“. сcиэнcеофаcне.cом. 2012-йил 14-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 26-феврал.