Carl Jaenisch sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Яниш_Карл_Андреевич.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/%D0%AF%D0%BD%D0%B8%D1%88_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87.jpg/200px-%D0%AF%D0%BD%D0%B8%D1%88_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87.jpg|right|thumb|238x238px| Carl Jaenisch]]
'''Carl Ferdinand von Jaenisch'''<ref>[https://familysearch.org/ark:/61903/1:1:XB6Q-H9S „Finland Baptisms, 1657-1890“ database], ''FamilySearch'', 7 December 2014. „Carl Ferdinand Jaenisch, 20 Apr 1813“; citing Church of Finland, FHL microfilm 55,715.</ref><ref>An obituary in [https://books.google.com/books?id=s9dSAAAAcAAJ ''Deutsche Schachzeitung''], September 1872, gives Friedrich as his middle name, and this has been widely copied.</ref> ({{Lang-ru|Карл Андреевич Яниш}}, ''Karl Andreevich Yanish''; 1813-yil 11-aprel &ndash; 1872-yil 7-mart) [[Finlandiya|fin]] va rus [[shaxmat]]chisi va nazariyotchisi. 1840-yillarda u dunyoning eng yaxshi shaxmatchilaridan biri edi<ref name="ChiccoPorreca">Adriano Chicco, Giorgio Porreca, ''Dizionario enciclopedico degli scacchi'', Milan: Mursia, 1971-yil</ref>.

== Faoliyatoi ==
U [[Viborg]]<nowiki/>da tugʻilgan, u Finlandiyada harbiy faoliyatini boshlagan, lekin tez orada Peterburgda (hozirgi [[Sankt-Peterburg]]) [[Klassik mexanika]]dan dars berish uchun Rossiyaga koʻchib oʻtgan. U oʻz hayotini matematika va shaxmatga bagʻishladi, u bularni bir-biri bilan chambarchas bogʻliq deb hisoblagan. U 1837-yilda Peterburgda nashr etilgan ''Découvertes sur le cavalier (aux échecs)''<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=Découvertes sur le cavalier (aux échecs)|url=https://archive.org/details/dcouvertessurle00jaengoog|nashriyot=Imprimerie de C. Wienhoeber}}</ref> asarida ularning aloqalarini ko‘rsatishga harakat qildi.

1842-1843-yillarda u ikki jildda [[Debut (shaxmat)|debyutlar]] haqida kitob nashr etdi. 1862-63-yillarda u oʻzining asosiy asarini nashr etdi: ''Traité des applications de l’analyse mathématique au jeu des échecs'', uch jildda.

U Londondagi 1851-yilgi shaxmat turnirida qatnashmoqchi edi, lekin kechikib keldi va uning oʻrniga Howard Staunton bilan oʻyin oʻtkazdi va u +2-7=1 hisobida magʻlub boʻldi. Oradan 3 yil oʻtib, Ilya Shumovga ham yutqazdi (+3-5=4).

== Merosi ==
Jaenisch Aleksandr Petrov bilan Petrovning mudofaasini tahlil qilgani va ishlab chiqishda yordam bergani va (1.e4 e5) 2-dan boshlanadigan Ruy Lopesning Shliemann-Yaenish Gambiti ustida ishlagani uchun yaxshi esda qoladi (Nf3 Nc6 3. Bb5 f5!?).

Postmodern gambiti (1. c4 b5!?) Jaenisch Gambiti deb ham ataladi<ref>{{Veb manbasi|sarlavha=A10: English, Jaenisch gambit - 1. c4 b5 - Chess Opening explorer|url=https://www.365chess.com/opening.php?m=3&n=887&ms=c4.b5&ns=15.887|arxivurl=https://web.archive.org/web/20121009043014/http://www.365chess.com/opening.php?m=3&n=887&ms=c4.b5&ns=15.887|arxivsana=2012-10-09|kirish sanasi=2021-01-27|ish=365Chess.com}}</ref>, lekin Jaenisch bu harakatni eslatib oʻtgan boʻlsada, u bu uslubni yoqtirmagan<ref>{{Veb manbasi|url=https://books.google.com/books?id=tP1dAAAAcAAJ&q=Jaenisch+Salvio&pg=PR1|sarlavha=Jaenisch's Chess Preceptor: A New Analysis of the Openings of Games|yil=1847|muallif=De Jaenisch|ism=C. F.}}</ref>.

== Oʻlimi ==
1872-yilda u vafoti etadi. Uning vafotidan dan juda xafa boʻlib, marhumning doʻsti Staunton oʻsha yilning noyabr oyida Tassilo von Heydebrand und der Lasaga xat yozgan:<blockquote>Men Lyuis va Sent-Amantni, aziz doʻstlarim Bolton va ser T. Maddenni va biz ulardan mahrum boʻlgan boshqalarni yoʻqotganimdan afsusda edim, lekin Jaenisch uchun men alohida mehr koʻrdim va uning yoʻqoligi men uchun mutanosib ravishda ogʻriqli edi. U haqiqatan ham mehribon va toʻgʻri odam edi<ref>[http://www.chesscafe.com/text/kibitz49.txt The Kibitzer by Tim Harding], ''[[ChessCafe.com]]'' {{Subscription required}}</ref>.</blockquote>Jaenischning oʻlimidan soʻng uning singlisi tomonidan uning sharafiga bugungi kungacha saqlanib qolgan stipendiya jamgʻarmasi tashkil etilgan<ref>{{Veb manbasi|url=https://www.helsinki.fi/sv/donera/fonder-och-insamlingar-du-kan-stoda/jubileumsfonden|sarlavha=Jubileumsfonden|ish=Helsingfors universitet|til=sv|iqtibos=Grundar sig på friherrinna Amalie Boijes (f. Jaenisch) donation 1873 samt testamentdonation 1879. Fonden inrättades till minne av Boijes bror Carl Ferdinand Jaenisch och ur den beviljas stipendier till mindre bemedlade men lovande elever från lyceet i Åbo och Viborg som antagits till universitetet.}}</ref>.

== Manbalar ==
{{Manbalar}}

[[Turkum:Shaxmat nazariyotchilari]]
[[Turkum:1872-yilda vafot etganlar]]
[[Turkum:1813-yilda tugʻilganlar]]
[[Turkum:Rossiya shaxmatchilari]]
[[Turkum:Alifbo boʻyicha sportchilar]]