Ziyosfera

Carl Jung

Жунг 1935-йилда.

Cарл Густав Жунг (талаффузи: Карл Густав Юнг; 1875-йил 26-июл — 1961-йил 6-июн) аналитик психологияга асос солган швейцар психологи ва психиатридир. Жунгнинг асарлари психиатрия, психология, анторопология, археология, адабиёт, фалсафа ва диншунослик соҳаларида муҳим рол ўйнаган[1].

Жунг томонидан ишлаб чиқилган аналитик психологиядаги марказий консепсиялардан бири — бу индивидуаллашув бўлиб, бу Жунг томонидан индивид „Мени“нинг бутун умри давомида ўзининг англанган ва англанмаган элементлари қуршовидан қутулишга интилишидир. Жунг бу жараённи инсоний тараққиётнинг асосий вазифаси деб ҳисоблаган. У бугунги психологияда мавжуд бўлган энг машҳур ва таъсирли консепсияларни ишлаб чиққан ва улар орасига синхронлик, архетипал ҳодисалар, жамоавий онгсизлик, психологик комплекс, экстраверсия ва интроверсия ҳодисаларни мисол қилиб келтириш мумкин.

Cарл Густав Жунг 1875-йил 26-июл куни Швейцариянинг Турго кантонида Кессуил шаҳрида роҳиб оиласида таваллуд топган.

Жунг таълимоти

Жунгнинг таълимотига ва тафаккур тарзига унинг оиласидаги вазият улкан таъсир кўрсатган. Жунгнинг онаси ва она томонидан бобо ва бувилари Христиан илоҳиётчилари ва роҳиблари бўлишган ва бу унинг онасига ҳам таъсир қилган ва Жунгнинг ўзида ҳам оккултик ва академик илоҳиёцҳуносликка бўлган қизиқишларни келтириб чиқарган. Ота томонидан эса унга илм-фанга бўлган қизиқиш ўтган. Гарчи Жунг психология билан амалий даражада шуғулланган, клиникада беморларга ташхис қўйган ва даволаган, китоблар ёзган ва аналитик психологияга асос солган бўлсада, олим умрининг асосий қисми квант физикаси, витализм, Шарқ ва Ғарб фалсафаси, жумладан, эпистемологияси, алкимё, мунажжимлик, социология, адабиёт ва санъат каби соҳаларни тадқиқ этишга сарфланган. Жунгнинг фалсафа ва спиритуал соҳалардаги қизиқиши уни кўпчилик томонидан мистик деб аталишига сабаб бўлади, лекин у ўзини илм одами деб ҳисоблаган; Фрейддан фарқли равишда Жунг фалсафий консепсиялар соҳасида чуқур билимга эга бўлган ва эпистемологияни замонавий психология назариялари билан боғлашга интилган[2][3].

Асосий консепсиялари

Жунг томонидан психология соҳасида ишлаб чиқилган консепсияларнинг энг асосийларини алифбо тартибида қуйидагича жойлаштириш мумкин[4].

Анима ва анимус (архетип) — шахс психикасининг контрасексуал жиҳати. Аёл психикасида унда мавжуд бўлган маскулин жиҳат ҳам комплекс ва ҳам архетипал образ шаклида намоён бўлади. Худди шу тарзда эркак психикасида ҳам унда мавжуд бўлган феминин жиҳат ҳам комплекс ва ҳам архетипал образ шаклида намоён бўлади. Бу ерда Анима эркакдаги яширин феминин жиҳат, Анимус эса аёлда яширин маскулин жиҳатдир.

Архетип — антропологиядан „қарзга олинган“ консепсия бўлиб, у инсон онг остида мавжуд бўлувчи ва универсал ҳамда такрорий тарзда инсон онгида гавдаланувчи образлар ёки мавзуларни ўзида акс эттиради. Жунгнинг архетиплар ҳақидаги қарашлари вақт ўтиши билан ўзгариб борган.

Архетипал образлар (ёки тасвирлар) — инсон психикасидаги зиддиятлар орасида воситачилик қилувчи универсал тимсоллар бўлиб, улар асосан маданиятлар бўйлаб диний санъат асарларида, мифологияда ва эртакларда ўз аксини топади.

Жамоавий онгсизлик — турли маданиятлар томонидан бошдан кечирилувчи (тажрибадан ўтказилувчи) онгсизлик жиҳатлари.

Комплекс — инсон идроки ва хулқ-атворини назорат қилувчи образлар ва тажрибаларнинг босим остига олинган (унутилган) қисми.

Экстраверсия ва интроверсия — Жунгнинг психологик типлар назариясининг бир қисми ҳисобланмиш инсоннинг очиқлиги ва ёпиқлиги даражасини белгиловчи тушунчалар[5].

Индивидуация — индивид руҳиятида кечадиган мураккаб жараён бўлиб, унда индивид ўзининг „на онги ва на онгсизлигини инкор қилади ва уларнинг ҳар иккисини ҳам тенг кўради“[4].

Персона — шахсиятнинг „мослашиш ва шахсий қулайлик сабаби туфайли“ юзага келувчи элементларидир — бизнинг турли вазиятларда турли қиёфаларга киришимиз[6].

Соя/Шарпа (архетип) — шахсиятнинг босим остига олинган, шундай экан номаълум жиҳатлари бўлиб, улар асосан салбий аҳамият касб этади.

Ўзлик (Мен) (архетип) — шахсдаги индивидуация жараёнини назорат қилувчи марказий устқурма консепсия бўлиб, у эркаклик ва аёллик тамойиллари бирлиги, яхлитлик ва умумийлик ҳисобланмиш мандалалар ўзлик (Мен) нинг тимсоли ҳисобланади. Жунг уни психиканинг марказий архетипи деб ҳисоблаган.

Синхрониклик — ҳодисаларнинг тартибсиз ва тизимсиз содир бўлишига жавобгар бўлган акаузал (сабабият қонунларидан ташқаридаги) тамойил[7].

Жамоавий онгсизлик

Психоаналитик назариянинг яратилиши билан индивидларнинг шахсий онг ости соҳалар мавжудлиги умум қабул қилинган қарашга айлана борди. Бу қараш ҳам Фрейд, ҳам Жунг томонидан оммалаштирилган. Индивиднинг шахсий онгости ўша индивид томонидан ўтмишда қачондир ҳис қилинган ёки тажрибадан ўтказилган, бироқ вақт ўтиши билан босилган ва унутилган, ёки репрессия қилинган ўй-фикрлари ва ҳиссиётларидан иборатдир. Жамоавий онгсизлик, ёки жамоавий онг остида тўпланган элементлар эса индивиднинг ҳаёти давомида тўпланмайди ва унда мавжуд нарсалар ўйлар, хотиралар ёки ғоялар каби индивидга умри давомида онгли равишда аён ҳам бўлмайди. Унинг таркибий қисмлари ҳеч қачон жисмоний ёки когнитив тажриба асосида „билинмаган“ ва буткул унутилгандир.

Жамоавий онгсизлик соҳаси бошқа ҳайвон турларида мавжуд бўлмаган ва барча инсонларга хос бўлган универсал ирсий элементлардан иборат бўлади. Мазкур ҳодиса эволюционар биология, сивилизациялар тарихи, этнология, мия ва асаб тизими ривожланиши ва умумий психологик ривожланиш каби фан соҳалари доирасида ўрганилади. Амалий физиологик ва психологик жиҳатдан уни Cарл Жунг „фақатгина иккиламчи даражада англанганлик соҳасига чиқувчи ва муайян психика таркибий қисмларига аниқ шакл ва шамойил берувчи ибтидоий ва универсал мавжуд бўлган шакллар — архетиплардан иборат бўлган соҳа“ деб атайди[8].

Манбалар

  1. ↑ Дароwски, Эмилй; Дароwски, Жосепҳ (1-июн 2016-йил). „Cарл Жунғс Ҳисториc Плаcе ин Псйчологй анд Cонтинуинг Инфлуэнcе ин Нарративе Студиэс анд Америcан Популар Cултуре“. Сwисс Америcан Ҳисториcал Соcиэтй Ревиэw. 52 (2). ИССН 0883-4814
  2. ↑ „архив нусхаси“. 2021-йил 29-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 29-сентябр.
  3. ↑ Лачман, Гарй (2010). Жунг тҳе Мйстиc. Неw Ёрк: Тарчер/Пенгуин. п. 258. ИСБН 978-1-58542-792-5.
  4. ↑ 4,0 4,1 Антҳонй Стевенс (1991) Он Жунг Лондон: Пенгуин Боокс, пп. 27-53
  5. ↑ Диcкс-Миреаух, М. Ж. (1964). „Эхтраверсион-Интроверсион ин Эхпериментал Псйчологй: Эхамплес оф Эхпериментал Эвиденcе анд тҳеир Тҳеоретиcал Эхпланатионс“, Жоурнал оф Аналйтиcал Псйчологй, 9, 2
  6. ↑ Тҳе Жунгиан Модел оф тҳе Псйче | Жоурнал Псйче". жоурналпсйче.орг.
  7. ↑ Бригҳт, Георге. (1997) „Сйнчрониcитй ас а басис оф аналйтиc аттитуде“, Жоурнал оф Аналйтиcал Псйчологй, 42, 4
  8. ↑ Cарл Жунг (1959). Тҳе Арчетйпес анд тҳе Cоллеcтиве Унcонсcиоус, Cоллеcтед Wоркс, Волуме 9, Парт 1. Принcетон Университй Пресс. пара. 90-92,118. ИСБН 0-691-01833-2.

Ҳаволалар

Cарл Жунг ҳақида Википедиянинг қардош лойиҳаларида кўпроқ билиб олинг
Маъно ва таржималари Викилуғатда
Медиа файллар Викиомборда
Таълим ресурслари Викиверситетда
Хабарлар Викиянгиликларда
Иқтибос, мақол ва маталлар Викииқтибосда
Асарлар матнлари Викиманбада
Китоб ва дарсликлар Викикитобда 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Carl_Jung" dan olindi