Cарл Счмитт (олмонча: Cарл Счмитт Карл Шмитт, шунингдек , Карл Шмитт-Доротик ; 1888-йил 11-июл, Плеттенберг, Зауэрландда туғилган — 1985-йил 7-апрел, ўша ерда вафот этган) — немис ҳуқуқшуноси, файласуфи, социологи ва сиёсат назариётчиси. Шмитт сиёсий ҳокимият ва сиёсий зўравонлик ҳақидаги кўплаб асарлари туфайли ХХ асрда ҳуқуқий ва сиёсий назариянинг энг кўзга кўринган ва зиддиятли шахсларидан бири ҳисобланади. „ Учинчи Рейхнинг тож кийган адвокати“ ва „Учинчи Рейхнинг хизмат кўрсатган ҳуқуқшуноси“ сифатида танилган Шмитт 1945-йилдан кейин мунозарали обрўга эга эди, унинг иши узоқ вақт давомида илмий муомалада қўлланилмади. Шмитт асарлари ХХ—ХХИ асрлар сиёсий назария, ҳуқуқ назарияси, Европа фалсафаси ва сиёсий назариянинг кейинги ривожланишига катта таъсир кўрсатди[1].

Cарл Счмитт
Файл:Cарл Счмитт алс Студент 1912.жпг
Таваллуди 1888-йил
Германия империяси
Вафоти 1985
Германия
Cарл Счмитт (1904)

Биографияси

Карл Шмитт, тиббий суғурта компанияси менежерининг ўғли, Зауэрланд вилоятининг Плеттенберг шаҳрида католик оиласида туғилган. У беш фарзанднинг иккинчиси эди. Бола католикларнинг Аттендорн меҳмонхонасида яшаган ва давлат гимназиясида таҳсил олган. Абитурни олгач, Карл филологияни ўрганишни хоҳлади ва фақат амакисининг шошилинч маслаҳати билан у ҳуқуқшуносликни ўрганишни бошлади.

Унинг ўқиши 1907-йилнинг ёз семестрида Берлинда бошланган. Сауэрландлик „келиб чиқиши камтарона жоҳил йигит“ сифатида у катта шаҳар муҳитидан „кучли рад этиш“ ни ҳис қилди[2]. 1908-йилнинг ёз ойларида у Мюнхенга кўчиб ўтди.

Берлиндаги икки семестр ва Мюнхендаги бир семестрдан сўнг Шмитт Страсбургда ўқишни давом эттирди. 1915-йил баҳорида у давлат лавозимига баҳоловчи сифатида имтиҳон топширди. 1915-йил феврал ойида Счмитт Мюнхендаги Бавария пиёдалар полкига кўнгилли бўлди, лекин фронтга юборилмади, чунки ўша йилнинг март ойининг охирида у биринчи Бавария армияси штаб бошлиғи ўринбосари хизматига ўтказилди[3].

1933-йил 1-майдан Миллий социалистик немис ишчилар партияси аъзоси[4]. 1934-йил июн ойида Шмитт нацистларнинг „Деуцче Журистен-Зеитунг“ („Немис ҳуқуқшунослари журнали“) ҳуқуқий газетасининг бош муҳаррири этиб тайинланди.

1945-йилда у бир йилдан кўпроқ вақтни Америка интернирлаш лагерида ўтказди[4]. У фашистлар давлатини яратишдаги ролидан тавба қилмади ва денасификацияга бўлган барча уринишлардан воз кечди, бу эса унинг илмий соҳада ишлашини имконсиз қилди. 1960-йилларда Шмитт Франкоист Испанияда маъруза қилди. У ўзининг янги нашрларида Испания фуқаролар урушини „халқаро коммунизм“га қарши „миллий озодлик уруши“ сифатида тавсифлади.

Ижоди

Счмиттнинг қарашлари католиклик томонидан шакллантирилди ва у ҳокимият, зўравонлик ва қонунни қўллаш масалалари билан қизиқди. Давлат ва конституциявий ҳуқуққа қизиқиши билан бир қаторда, унинг нашрлари сиёсацҳунослик, социология, илоҳиёт, герман филологияси ва фалсафаси каби кўплаб бошқа фанларни қамраб олган. Ҳуқуқ ва сиёсий назарияга оид ишлардан ташқари, унинг кенг иши турли жанрларни қамраб олади: сатира, саёҳат ёзувлари, ғоялар тарихига оид тадқиқотлар, герман матнларининг талқини. Шмитт илмий, сиёсий ва ҳатто кундалик фойдаланишга кирган бир қатор атама ва тушунчаларни ишлаб чиқди: „сиёсий воқелик“, „сиёсий илоҳиёт“, „дўст ва душманни фарқлаш“, „кечиктирилган муросага келиш“, „қонунийлик — қонунийлик“, „қафиллик кафолати“ [5] .

Шмиттнинг иши кўплаб файласуфлар ва сиёсат назариётчилари, жумладан Валтер Бенжамин, Лео Штраус, Юрген Хабермас, Фридрих Ҳаек [6], Жак Деррида, Ханна Арендт, Гиоргио Агамбен, Антонио Негри, Славожизек ва бошқа кўплаб олимларнинг эътиборини тортди.

Асарлари

Манбалар

  1. ↑ „Фре, Чарлес Э. Cарл Счмитт’с Cонcепт оф тҳе Политиcал. — Cамбридге Университй Пресс// Тҳе Жоурнал оф Политиcс, 1966, Вол. 28, № 4 (Нов.) — Пп. 818—830.“. 2016-йил 25-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 1-октябр.
  2. ↑ В 1946-47 годах Шмитт, вспоминая тот период, отмечал, насколко отталкивающим для него бил растущий индивидуализм берлинских интеллектуалов. Тогда духовную поддержку эму оказал Макс Штирнер. См.: Cарл Счмитт: Берлин 1907 / Томмиссен, Пиэт. Счмиттиана, 1988, Банд 1. — С. 11—21 (16—21). По поводу отношений со Штирнером подробно см.: Ласка, Бернд А. Катечон унд Анарч. Cарл Счмитц унд Эрнст Жüнгерс Реактионен ауф Мах Стирнер. — Нüрнберг: ЛСР-Верлаг, 1997.
  3. ↑ Баерисчес Ҳаупцтаацарчив ИВ, з. Б. Криэгсстаммролле Нр. 25
  4. ↑ 4,0 4,1 Михайловский 2017.
  5. ↑ Рüтҳерс, Бернд. Энтартетес Речт. Речцлеҳрен унд Кронжуристен им Дриттен Реич. — Мüнчен, 1988. С. 151. ИСБН 3-406-32999-3
  6. ↑ Счеуэрман, Wиллиам Э. Cарл Счмитт: Тҳе Энд оф Лаw. — Роwман & Литтлефиэлд, 1999. — П. 209.