Carmen
Cармен (франсузча: [каʁмɛн] (
тингланг)</имг>) — франсуз бастакори Жорж Бизенинг тўрт пардали операси. Либретто Анри Меилҳак ва Людовик Ҳалеви томонидан ёзилган бўлиб, Проспер Мерименинг худди шу номдаги романи асосида яратилган. Опера биринчи марта 1875-йил 3-мартда Париждаги Опера-Комик томонидан намойиш этилган, бу ерда унинг конвенцияларни бузиши биринчи томошабинларни ҳайратда қолдирди ва шов-шувга сабаб бўлди.
Бизе 33-спектаклдан сўнг тўсатдан вафот этди, у асар кейинги ўн йил ичида халқаро миқёсда шуҳрат қозонишидан бехабар эди. Ўшандан бери Cармен классик канондаги энг машҳур ва тез-тез ижро этилган опералардан бирига айланди; 1-қисмдаги " Ҳабанера " ва 2-қисмдаги " Тореадор қўшиғи " барча опера ариялари орасида энг машҳурларидандир.
Опера опера комикси жанрида ёзилган, мусиқа рақамлари диалог орқали ажратилган. Филм жанубий Испанияда бўлиб ўтади ва оловли лўли Карменнинг ҳийлаларига алданган содда аскар Дон Хосенинг қулаши ҳақида ҳикоя қилади. Хосе ўзининг болаликдаги севгилисини ва ҳарбий хизматни тарк этади, лекин Карменнинг жозибали тореро Эсcамиллога бўлган севгисини йўқотади, шундан сўнг Хосе уни ҳасад билан ўлдиради. Пролетар ҳаёти, ахлоқсизлик ва қонунбузарлик, бош қаҳрамоннинг саҳнада фожиали ўлими тасвирлари франсуз операсида янги замин яратди ва жуда зиддиятли эди.
Премерадан кейин кўпчилик шарҳлар танқидий эди ва франсуз жамоатчилиги умуман бефарқ эди. Cармен дастлаб Франсиядан ташқарида бир қатор спектакллар орқали ўз обрўсига эга бўлди ва 1883 йилгача Парижда қайта тикланмади. Шундан сўнг, у тезда уйда ва чет элда машҳурликка эришди. Кейинчалик шарҳловчиларнинг таъкидлашича, Cармен опера комик анъаналари ва ХИХ аср охирларида италян операсига хос бўлган реализм ёки верисмо ўртасидаги кўприкни ташкил қилади.
Ўшандан бери Cармен мусиқаси оҳанг, уйғунлик, атмосфера ва оркестрнинг ёрқинлиги ва Бизет ўз қаҳрамонларининг ҳис-туйғулари ва азобларини мусиқий тасвирлаш маҳорати учун кенг эътироф этилган. Бастакор вафотидан кейин партитурага жиддий ўзгартиришлар киритилди, жумладан, асл диалог ўрнига речитатив киритилди; операнинг стандарт нашри йўқ ва Бизетнинг ниятларини қайси версиялар энг яхши ифодалаши ҳақида турли қарашлар мавжуд. Опера 1908-йилда биринчи акустик ёзувдан бери кўп марта ёзиб олинган ва ҳикоя кўплаб экран ва саҳнага мослаштирилган мавзу бўлган.
Роллар

| Роле | Воиcе тйпе | Премиэре cаст, 3 Марч 1875 Cондуcтор: Адолпҳе Делоффре[1] |
|---|---|---|
| Cармен, А Гйпсй Гирл | меззо-сопрано | Céлестине Галли-Мариé |
| Дон Жосé, Cорпорал оф Драгоонс | тенор | Паул Лҳéриэ |
| Эсcамилло, Тореадор | басс-баритоне[н 1] | Жаcқуэс Боуҳй |
| Миcаëла, А Виллаге Маиден | сопрано | Маргуэрите Чапуй |
| Зунига, Лиэутенант оф Драгоонс | басс | Эугèне Дуфриче |
| Ле Данcаïре, смугглер | баритоне | Пиэрре-Арманд Потел |
| Ле Ремендадо, смугглер | тенор | Барнолт |
| Мерcéдèс, Cомпанион оф Cармен | меззо-сопрано | Эстҳер Чевалиэр |
| Фрасқуита, Cомпанион оф Cармен | сопрано | Алиcе Дуcассе |
| Моралèс, Cорпорал оф Драгоонс | баритоне | Эдмонд Дуверной |
| Лиллас Пастиа, ан иннкеэпер | спокен | М. Натҳан |
| А гуиде | спокен | М. Тесте |
| Чорус: Солдиэрс, ёунг мен, cигаретте фаcторй гирлс, Эсcамиллўс суппортерс, Гйпсиэс, мерчанц анд оранге селлерс, полиcе, буллфигҳтерс, пеопле, урчинс. | ||
- Cаст тафсилотлари Cуртисс [4] томонидан асл пианино ва вокал ёзувидан келтирилган. Саҳна дизайнлари Чарлз Пончардга тегишли.

[[:Филе:Cармен - Прелуде то Аcт 1.огг|]]
|
|
| Файлга мурожаат этишда муаммо борми? Қаранг: Медиа. | |
1-ҳаракатнинг муқаддимаси учта такрорланувчи мавзуни бирлаштиради: 4-қисмдан буқа жангчиларининг кириши, 2- қисмдаги Тореадор қўшиғидан воз кечиш ва бир оз фарқ қиладиган иккита шаклда Cарменнинг ўзини ҳам, у тасвирлаган тақдирни ҳам ифодаловчи мотив. Кларнет, фагот, корнет ва виолончелларда тремоло торларида чалинган бу мотиф муқаддимани кескин кресендо билан якунлайди.[5] Парда кўтарилганда, ёруғлик ва қуёшли атмосфера тез орада ўрнатилади ва очилиш саҳналарини қамраб олади. Соқчиларни алмаштиришнинг масхара тантаналари, шаҳарликлар ва фабрика қизлари ўртасидаги ноз-карашмалар, тақдир мотивидаги қисқа ибора Cарменнинг киришини эълон қилганда, кайфият ўзгаришидан олдин содир бўлади. Ўзининг доимий ҳийла-найранг ритми ва калит ўзгариши билан провокацион ҳабанерадан сўнг, Cармен жўнашдан олдин ўз гулини Хосега ташлаганида, тақдир мотиви тўлиқ янграйди.[6] Бу ҳаракат Хоседан эҳтиросли асосий яккахонни келтириб чиқаради, Деан унинг мусиқий характеридаги бурилиш нуқтасини таклиф қилади.[7] Юмшоқ томир қисқа вақт ичида қайтиб келади, чунки Микаэлла яна пайдо бўлади ва илиқ кларнет ва торли жўрда Хосе билан дуэтда қўшилади. Хотиржамликни аёлларнинг шов-шувли жанжаллари, Cарменнинг драматик қайта кириши ва унинг Зунига билан ўзаро муносабати бузилади. Унинг алдаган „Сегуидилла“си Хосени ғазабланган баланд овозга қўзғатганидан сўнг, Cарменнинг қочиши олдидан ҳабанерадан қисқа, аммо хавотирли парча такрорланади.[6] Бизет драматик таъсирини ошириш учун ушбу финални бир неча бор қайта кўриб чиқди.[8]
Мусиқалар сони
Рақамлар Г. Счирмер Инc., Ню-Ёрк, 1958 йил Гуирауднинг 1875 йилги аранжировкасидан босилган вокал ёзувидан (инглизча версияси).
|
Аcт 1
|
Аcт 2
|
Аcт 3
Аcт 4
|
Манбалар
- А Сеасон оф Опера он ДВД:, Парт 4: Cармен Азаола: . Мадрид: Дел Прадо, 2003. ИСБН 84-9798-071-9.
- Cуртисс, Мина. Бизет анд Ҳис Wорлд. Лондон: Сеcкер & Wарбург, 1959. ОCЛC 505162968.
- Деан, Wинтон. Георгес Бизет: Ҳис Лифе анд Wорк. Лондон: Ж. М. Дент & Сонс, 1965. ОCЛC 643867230.
- Деан, Wинтон „Бизет, Георгес (Алехандре Céсар Лéополд)“, . Тҳе Неw Грове Диcтионарй оф Мусиc анд Мусиcианс Садиэ: . Лондон: Маcмиллан, 1980. ИСБН 0-333-23111-2.
- Лаcомбе, Ҳервé. Тҳе Кейс то Френч Опера ин тҳе Нинетеэнтҳ Cентурй. Беркелей: Университй оф Cалифорниа Пресс, 2001. ИСБН 0-520-21719-5.
- МcCларй, Сусан. Георгес Бизет: Cармен. Cамбридге, УК: Cамбридге Университй Пресс, 1992. ИСБН 0-521-39897-5.
- Опера: Cомпосерс, Wоркс, Перформерс, Энглиш Неэф: , Cологне: Кöнеманн, 2000. ИСБН 3-8290-3571-3.
- Неwман, Эрнест. Греат Операс. Неw Ёрк: Винтаге Боокс, 1958. ОCЛC 592622247.
- Ниэтзсче, Фриэдрич. Тҳе Cасе оф Wагнер (Вол. 8 ин Тҳе Cомплете Wоркс оф Фриэдрич Ниэтзсче). Лондон анд Эдинбургҳ: Т. Н. Фоулис, 1911. ОCЛC 418505.
- Счонберг, Ҳаролд C.. Тҳе Ливес оф тҳе Греат Cомпосерс: Волуме 2. Лондон: Футура Публиcатионс Лтд, 1975. ИСБН 0-86007-723-3.
- Стеэн, Мичаэл. Тҳе Лифе анд Тимес оф тҳе Греат Cомпосерс. Лондон: Иcон Боокс, 2003. ИСБН 978-1-84046-679-9.
- Wеинстоcк, Ҳерберт. Тчаиковскй. Лондон: Cассел, 1946. ОCЛC 397644.
- Wинчестер, Симон. А Cраcк ин тҳе Эдге оф тҳе Wорлд. Лондон: Пенгуин Боокс, 2005. ИСБН 0-14-101634-5.
- Wригҳт, Леслей А. „Интродуcтион: Лоокинг ат тҳе Соурcес анд Эдитионс оф Бизет'с Cармен“, . Cармен: А Перформанcе Гуиде Дибберн: . Неw Ёрк: Пендрагон Пресс, 2000. ИСБН 1-57647-032-6.
Ҳаволалар
- Cармен: Сcорес ат тҳе Интернатионал Мусиc Сcоре Либрарй Прожеcт Тҳесе инcлуде:
- Фулл орчестрал сcоре, Чоуденс 1877 (републишед бй Кöнеманн, 1994)
- Фулл орчестрал сcоре, Петерс 1920 (републишед бй Калмус, 1987)
- Воcал сcоре, Чоуденс 1875
- Бизет, Георгес. Cармен: Опера ин Фоур Аcц. Неw Ёрк: Г. Счирмер, 1958. ОCЛC 475327. (Воcал сcоре, wитҳ wордс провидед ин Энглиш анд Френч, басед он тҳе 1875 аррангемент оф Эрнест Гуирауд)
- Cармен бй Проспер Мéримéэ (1845), Прожеcт Гутенберг
- Либретто (франсузча ва инглизча)
- Cармен он ИМДб
- ↑ Деан 1965, пп. 112-113
- ↑ Жандер, Оwен; Саwкинс, Лионел; Стеане, Ж.Б.; Форбес, Элизабетҳ. "Баритоне". Грове Мусиc Онлине. ҳттпс://www.охфордмусиcонлине.cом/гровемусиc/виэw/10.1093/гмо/9781561592630.001.0001/омо-9781561592630-э-5000008400.<!---> (субсcриптион, Wикилибрарй аccесс, ор УК публиc либрарй мембершип реқуиред)
- ↑ Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; но техт wас провидед фор рефс намедОМО2 - ↑ Cуртисс, п. 390
- ↑ Неwман, п. 255
- ↑ 6,0 6,1 Азаола, пп. 11-14
- ↑ Деан 1965, пп. 221-224
- ↑ МcCларй, пп. 25-26
Манба хатоси: <реф> тагс эхист фор а гроуп намед "н", бут но cорреспондинг <референcес гроуп="н"/> таг wас фоунд
