Маҳмут Cелâл Баяр (талаффузи: Маҳмуд Жалол Баёр; 1883-1986)[1][2] — Туркия давлат арбоби, 1950-1960-йилларда мамлакат президенти.[3][4][5][6][7][8][9] Баяр ўз фаолиятини Иттифоқ ва тараққиёт қўмитасида, унинг Измир ва Бурса бўлимларини ташкил этишдан бошлаган. Республиканинг эълон қилинишидан сўнг, Туркиянинг кўплаб илк молиявий институтларига, жумладан, мамлакатнинг биринчи банки — Меҳнат банкига асос солди. Либерал иқтисодий сиёсат тарафдори Отатурк 1937-йилда иқтисодиётни либераллаштириш учун Баярни Бош вазир этиб тайинлади. Бу мансабда 1939-йилда Отатуркнинг вориси İсмет İнöнü даврида истеъфога чиқди[10][11].

Cелâл Баяр
Туркия Президенти
Мансаб даври
27-май 1950-йилдан – 27-май 1960-йилгача
Ҳукумат бошлиғи Аднан Мендерес
Ўтмишдоши İсмет İнöнü
Вориси Cемал Гüрсел
Туркия Бош вазири
Мансаб даври
1-ноябр 1937-йилдан – 25-январ 1939-йилгача
Президент Мустафа Кемал Ататüрк
İсмет İнöнü
Ўтмишдоши İсмет İнöнü
Вориси Рефик Сайдам
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 16-май 1883-йил
Гемлик
Вафоти 22-август 1986-йил(1986-08-22)
(103 ёшда)
Истанбул
Мукофотлари Italiya Respublikasi oldidagi xizmatlari uchun katta xochli ordeniАндоза:Германия Федератив Республикасига хизматлари учун ордени катта хочи махсус тоифасиАндоза:Югославиянинг катта юлдуз ордениАндоза:Олий Бош қўмондоннинг фахрий легиони ордени
Имзоси

1945-йилгача Республика Халқ партияси аъзоси эди. 1946-йилда Аднан Мендерес, Фуат Копрüлü ва Рефик Коралтан билан бирга Демократлар партиясини тузди ва Туркиянинг кўппартиявийлик даврини бошлаб берди. 1950-йилги сайловларда ҳокимиятнинг демократияга тинч ўтиши содир бўлди. Баяр Туркиянинг учинчи президенти этиб сайланди. Кейинчалик, 1954 ва 1957-йилларда қайта сайланган ва 10 йил давомида президентлик қилган. 1960-йилги давлат тўнтаришидан сўнг, қамоққа олинган ва озод этилганидан кейин Демократик партия билан алоқадор собиқ сиёсатчиларнинг ҳуқуқларини тиклаш тарафдори бўлган[12].

У энг узоқ умр кўрган давлат раҳбарларидан бири бўлган. Баяр 1986-йил 22-августда, 103 ёшида қисқа муддатли касалликдан сўнг вафот этди[13].

Манбалар

  1. ↑ Профиле оф Маҳмут Cелâл Баяр
  2. ↑ [1]
  3. ↑ Cелал Баяр wебсите
  4. ↑ ҳттпс://www.нйтимес.cом/1986/08/23/обитуариэс/cелал-баяр-диэс-ат-аге-104-а-фатҳер-оф-туркиш-републиc.ҳтмл
  5. ↑ Франк W. Тҳаcкерай; Жоҳн Э. Финдлинг. Тҳе Ҳисторй оф Туркей. Wестпорт, CТ: Греэнwоод Пресс, 2001. Қаралди: 20-декабр 2013-йил.  – виа Қуэстиа (субсcриптион реқуиред) „архив нусхаси“. 2019-йил 15-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 15-ноябр.
  6. ↑ Даwлецчин-Линдер, Cамилла. Диэнер сеинес Стаатес: Cелал Баяр (1883-1986) унд диэ Энтwиcклунг дер модернен Тüркеи (де). Отто Ҳаррассоwитз Верлаг, 2003 — 18-бет. ИСБН 9783447047401. 
  7. ↑ Эрҳард Франз: „Биограпҳиэн фüҳрендер Персöнличкеитен дес öффентличен Лебенс. Баяр, Маҳмут Cелâл“, ин: Клаус-Детлев Гротҳусен (Ҳрг.): „Тüркеи. Сüдостеуропа-Ҳандбуч. Банд ИВ“, Ванденҳоэcк & Рупречт, Гöттинген 1985 ИСБН 3-525-36204-8, п. 760.
  8. ↑ Атасой, Йилдиз. Туркей, Исламисц анд Демоcраcй: Транситион анд Глобализатион ин а Муслим Стате (эн). И.Б.Таурис, 2005-07-29 — 53-бет. ИСБН 9780857718334. 
  9. ↑ Гиритли, Др. Исмет. Фифтй Еарс оф Туркиш Политиcал девелопмент 1919-1969. Истанбул: Факüлтлер Матбааси — 68-бет. 
  10. ↑ „Клеине Чроник дер ФУ Берлин: Эҳрендокторwüрде фüр Cелал Баяр“. усерпаге.фу-берлин.де. Қаралди: 2019-йил 4-ноябр.
  11. ↑ „Пресиденcй Оф Тҳе Републиc Оф Туркей : Cелал БАЙАР“. www.тccб.гов.тр. Қаралди: 2019-йил 4-ноябр.[сайт ишламайди]
  12. ↑ Гиритли, Др. Исмет. Фифтй Еарс оф Туркиш Политиcал девелопмент 1919-1969. Истанбул: Факüлтлер Матбааси — 81-бет. 
  13. ↑ Гиритли, Др. Исмет. Фифтй Еарс оф Туркиш Политиcал девелопмент 1919-1969. Истанбул: Факüлтлер Матбааси — 77-бет.