Меҳмет Жеват Аббос Гüрер (1887, Нис, Усмонли империяси - 4-июл 1943, Ялова), турк аскари, сиёсатчи, Мустафо Камол Пошонинг бош ёрдамчиси, Парламент ва ТБММ И., ИИ., ИИИ., ИВ. ва В. муддатли Болу депутати.

У Шариф Аббос бекнинг ўғлидир. 1905-йил 13-декабрда Ҳарбий академияга ўқишга кирди. У 1908-йил 1 сентабрда пиёда лейтенанти унвонини олган. 3. У армия қўмондонлигига топширилди. Манастир ҳарбий лицейида ўқиб юрган чоғларида Иттифоқ ва тараққиёт қўмитасига кирган. 19. Прешова, Куманова, Кочана ва Кöпрüлü полкларида хизмат қилган. 1910-йил декабр ойида у Салоникидаги заҳирадаги офицер Намзеди тайёрлашга тайинланди. 1911-йил март ойида у Кузатув баталони билан Салоники чегараларида қароқчиларни та'қиб қилишда қатнашди. Йил охирида 37. У полк ад'ютанти лавозимига тайинланди. У 1912-йил 19-октабрда биринчи лейтенант унвонига кўтарилиб, 1913-йил 3-февралда Истанбул марказий қўмондонлигига полициячи сифатида тайинланган.

У Биринчи жаҳон уруши сафарбарлиги пайтида очилган Провидент офицер тайёрлашда қўшимча вазифа сифатида рота командири сифатида хизмат қилди. 1915-йил 16-апрелда Анафарталар гуруҳи штабига берилган. 1916-йил 13-декабрда капитан бўлди. 16. Корпус қўмондони Мустафо Камол пошонинг ёрдамчиси этиб тайинланди. Уруш йилларида у Мустафо Камол пошонинг атрофида ёрдамчи сифатида бўлган. Сулҳ шартномасидан сўнг, Йилдирим армияси гуруҳининг бекор қилинишидан кейин Уруш вазирлиги қўмондонлиги берилган Мустафо Камол Пошо билан 1918-йил 13-ноябрда Истанбулга келди.

Мустафо Камол пошо билан бирга босиб олинган Истанбулнинг қайғули манзараларини кўрди. Истанбул портида лангар қўйган ишғол денгиз флоти кемалари орасидан ўтаётганда Мустафо Камол пошонинг "Келганидек кетадилар!" У суҳбатлашган шахс унинг ёрдамчиси Жеват Аббос Гюрер эди. 1919-йил 30-апрел, 9-сон. Армия инспектори этиб тайинланган Мустафо Камол Пошонинг ёрдамчиси сифатида 1919-йил 19-майда Бандıрма пароми билан Самсунга қўнди.

Мустафо Камол пошо Истанбулда бўлган ва яширинча Миллий озодлик режаларини тайёрлаётган 6 ойлик даврда унга ҳамроҳлик қилди. Мустафо Камол Пошо билан биргаликда Кожаэли ярим оролидан Анадолуга ўтиш имконияти учун зарур хавфсизлик чораларини кўришни таъминлади. Яҳё капитан миллий отрядларни ташкил қилди. Мустафо Камол пошо ёзган Амасия сиркулярини ёзган. Мустафо Камол Пошо 1919-йил 8-июлда Эрзурумдаги ҳарбий хизматдан исте’фога чиққанидан сўнг, Эрзурум мустаҳкамланган ҳудуд қўмондонлигига тайинланди. Сивас Конгрессидан сўнг Вакиллик қўмитасининг биринчи котиби этиб тайинланди.

Усмонлилар парламентининг охирги муддати учун 1920-йил 8-январда бўлиб ўтган сайловларда Болу депутати сифатида Мажлисга қўшилди. Мажлис тарқатиб юборилгач, Анқарага келди ва 1920-йил 5-июлда Туркия Буюк Миллат Мажлиси Бош Ассамблеясига Болу депутати сифатида қўшилди. 17-июлда у Ёзгат ва унинг атрофидаги қўзғолонни бостириш учун таътилга чиққан деб топилди ва парламентни тарк этди. Ўзи тузган отлиқ аскар отряди билан минтақа хавфсизлигини таъминлади. У 1920-йил 20 октабрда махсус топшириқ билан Болгарияга юборилган. Вазифадаги муваффақияти туфайли 1921-йилнинг охиригача Анқара ҳукуматининг Софиядаги вакили сифатида хизмат қилди. 1922-йил 4-февралда мажлисга қайта қўшилди. Парламентдаги Миллий мудофаа ва ташқи ишлар қўмиталарида ишлаган. 1923-йил 1-сентабрда унга маёр унвони берилган.


Отатуркнинг белгиси билан Турк Самолёт Жамиятини (Туркия Аэрокосмик Ассоциацияси) тузди ва бир йил давомида жамиятга раислик қилди. 1926-йилда у ўз вазифаларини Фуат Булжага топширди. 1927-йил 27-февралда ўз илтимосига кўра армиядан кетган. Туркия Иш Банкаси асосчиларидан бири Жеват Аббос Гюрер Отатурк буйруғи билан ташкил этилган Атеш Гüнеş спорт клубининг асосчиси ҳам бўлган. 1943-йил 4-июлда Яловада 56 ёшида вафот этди. Унинг хотиралари “Отатуркнинг ад’ютанти Жеват Аббос Гюрер, фронтдан парламентга қадар буюк лидер билан 24 йил” номли китобда жамланган[1].

Галерея

Манба

  1. ↑ Ататüрк’üн Явери Cеват Аббас Гüрер, Cепҳеден Меcлисе Бüйüк Öндер иле 24 йıл. İстанбул: Гüрер Яйıнларı, 2006.