Chênée

Чêнéэ – Белгиянинг Валония вилоятида жойлашган Лиèге провинсиясидаги кичик шаҳар. 1977-йилгача алоҳида муниципалитет бўлиб келган ва 1977-йил 1-январда Лиèге таркибига киритилган[1].
Чêнéэ Вéсдре ва Оуртҳе дарёлари бўйида жойлашган. 2015-йилда бу шаҳарда тахминан 9101 киши истиқомат қилган. Чêнéэ шаҳри денгиз сатҳидан 72 метр баландликда жойлашган.
Этимологияси

Чêнéэ номи франсузча ченаиэ (ўрмон дарахтлари кўп ўсадиган жой) сўзидан келиб чиққан. Гербидаги учта олмос эман барглари ёки қум доналарини англатади, бу эса шаҳарнинг шиша ишлаб чиқариш тарихини акс эттиради.
Тарихи


Чêнéэ иккита Рим йўлларининг кесишмасидан пайдо бўлган. Биринчиси Триэрдан Тонгеренга, иккинчиси эса Жупилледан Тҳеух орқали Ставелотга олиб боради. Бу чорраҳадан, Лҳонеух кўприги қурилмасдан олдин, молларни Оуртҳ дарёсидан ўтказиш учун фойдаланилган бўлиб, ушбу йўл жуда муҳим аҳамиятга эга бўлган[2].
Чêнéэ биринчи марта 12-асрда Кеснеиэс номи билан аталган. 1266-йилгача Чêнéэ Вердун епархиясига бўйсунувчи Жупилле Вогтеи таркибида бўлган. Ўша йили Лиèге князлигига ўтказилган. 1008-йилда Вердун епископи Ҳаимо Вердун қишлоғини совға сифатида Германия императори Ҳенрй ИИ дан қабул қилиб олган[3][4].
1266-йилда Вердун епископи Роберт ИИ Медиданлик Вогтеи Жупилле ҳудудини Лиèге шаҳзода-епископи Ҳенрй ИИИ Гелдернликка топширган. Натижада, барча қишлоқлар ва қишлоқ аҳолиси Ҳенрй ИИИ нинг мулкига айланиб, унинг ҳукмронлиги остига ўтган. Ҳенрй ИИИ нинг номақбул ҳаёт тарзи туфайли, Грегорй Х уни тахтдан ағдарган[5][6].
1318-йилда Богемиялик Жоҳн княз-епископ Адолф ИИ Марк билан жанг қилаётган пайтида Чêнéэни ёқиб юборган[7].
Чêнéэга 1794-йилда Флеурус жангидаги мағлубиятдан сўнг орқага чекинаётган Австрия қўшинлари томонидан зарар етказилган. ХВИИИ аср охирига келиб, Франсия ҳукмронлиги даврида Чêнéэ мустақил коммунага айланган[8][9].
Лиèге жанги (франсузча: Батаилле де Лиèге) Германиянинг Белгияга босқинининг бошланиши ва Биринчи жаҳон урушининг илк тўқнашуви бўлган.
Иккинчи жаҳон уруши даврида Чêнéэ 1944-йил 8-сентябр куни 36-пиёда полки қўшинлари томонидан фашистлар истилосидан озод қилинган[10].
1977-йилда Чêнéэ Лиèге провинсияси таркибига кичик шаҳар сифатида киритилган[11].
2008-йили Чêнéэ шаҳрида жойлашган Саинт-Алберт мактабининг томи бир кечада қулаб тушган ва бу бахциз ҳодисадан ҳеч ким жароҳат олмаган.
Весдер ва Оуртҳе дарёларининг кесишмасида жойлашган тегирмон биноси ҳамон сақланиб қолган.
Шиша ишлаб чиқариш саноати
| 1931-йилда Чêнéэ шаҳрида шиша ишлаб чиқаришнинг овозсиз видеоси[12]. | |
1758-йилда Чêнéэ шаҳрида учта шиша ишлаб чиқариш корхоналари мавжуд бўлган: Грандчампс & Cоуне, Боннивер ва Cамбресиэр & Cо[13].
1872-йилда Ван Стеэнаcкернинг шиша заводи Амиабле, Беллефламме, Лоувет ва Бернау тадбиркорлари томонидан ташкил этилган. Тахминан бир вақтнинг ўзида Cочет бошчилигида Веррериэс де Ваух-соус-Чèвремонт компаниясининг С. А. фирмасига асос солинган. 1875-йилда Менеждаги Бугарт шиша заводининг ёпилиши жараёнида Бугартнинг ўғилларидан бири ва ишлаб чиқариш менежери Аугусте Ван Стеэнаcкер Ваухга ташриф буюрган. Улар Cочет, Сортиа ва Cолин билан Веррериэ Боугарт, Сортиа эт Cиэга асос солган.
1888-йил феврал ойида Беллефламме, Лоувет эт Бернеау компанияси Шенедаги шиша заводларини тарк этгач, завод Веррериэ де Ваух қўл остига ўтган.
Франçоис Делҳаизе ва Ҳерман Детҳиэр оиласининг ишини давом эттиргандан сўнг, Аугусте Ван Стеэнакер 1895-йил феврал ойида Ваухдаги шиша заводини сотиб олган ва ўғиллари Франçоис-Чарлес ҳамда Wиллиам билан биргаликда „Соcиéтé анонйме дес Веррериэс де Ваух“ аксиядорлик жамиятини ташкил этган.
Чêнéэнинг шиша заводи кейинчалик Франçоис Делҳаизе томонидан бошқарилган. Биринчи жаҳон урушининг бошланиши ишлаб чиқариш жараёнини тўхташига сабаб бўлган. 1919-йилда ишлаб чиқариш қайта тикланган, аммо бу орада чет элда рақобат кучайиб борган.
Кўплаб эски бозорлар деярли йўқотилган. Ваух шиша ишлаб чиқариш корхонаси жиддий молиявий қийинчиликларга дуч келган ва шошилинч равишда зарур бўлган сармоядорни топа олмаган. 1930-йилда корхона фаолияти тўхтатилиб, унинг ер ва бинолари Маготтеаух компанияси тасарруфига ўтказилган[14][15].
Охир-оқибат, Веррериэ Грандчампс маҳаллий ишлаб чиқарувчи сифатида фаолиятини давом эттирди. Улар Спа минерал сув бренди учун шишаларни ишлаб чиқарар эди. Веррериэ Грандчампс 1721-йилда Айwаилледа ташкил топган Веррериэс д’Амблèве ўрнини эгаллади[16].
Ҳаволалар
- 19-асрда Чêнéэснинг расмлар билан почта харитаси.
- 36-панзерли пиёда региментининг Чêнéэ жангида озод қилиниши – расмлар
- Чêнéэ шаҳридаги шиша ишлаб чиқарилиш жараёни
Галерея
-
Чêнéэ шаҳрида жойлашган черков
-
Весдре дарёсининг оғзи (чапдан) Оуртҳе.
-
Оуртҳенинг кўриниши
-
Роберт Лиард томонидан чизилган Cлéлиэ Ламбертй портрети (1977-йил)
-
Тоус лес поувоирс éманент де ла Натион – Барча ваколатлар миллат орқали келади, Белгия Конституциясининг 33-моддаси
-
3 – Франсуз кашшофлар полки Понтоон кўпригини қурмоқда, 1930-йиллар.
Манбалар
- ↑ Қуинет. „Лиèге, арденте эт аттраcтиве, ва аccроîтре сон парc де логеменц“ (фр). Ла Либре.бе (2024-йил 12-январ). Қаралди: 2024-йил 16-январ.
- ↑ „Бреф ҳисториқуэ де Чêнéэ“ (Френч). www.эcолес.cфwб.бе. 2018-йил 6-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-сентябр.
- ↑ „Бреф ҳисториқуэ де Чêнéэ“ (Френч). www.эcолес.cфwб.бе. 2018-йил 6-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-сентябр.
- ↑ „Белгиқуэ - Чêнéэ“ (Френч). фр.генеаwики.cом. 2018-йил 5-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-сентябр.
- ↑ „Бреф ҳисториқуэ де Чêнéэ“ (Френч). www.эcолес.cфwб.бе. 2018-йил 6-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-сентябр.
- ↑ „Белгиқуэ - Чêнéэ“ (Френч). фр.генеаwики.cом. 2018-йил 5-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-сентябр.
- ↑ „Бреф ҳисториқуэ де Чêнéэ“ (Френч). www.эcолес.cфwб.бе. 2018-йил 6-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-сентябр.
- ↑ „Белгиқуэ - Чêнéэ“ (Френч). фр.генеаwики.cом. 2018-йил 5-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-сентябр.
- ↑ „Бреф ҳисториқуэ де Чêнéэ“ (Френч). www.эcолес.cфwб.бе. 2018-йил 6-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-сентябр.
- ↑ „Чêнéэ“ (Энглиш). 36тҳаир3ад.ҳоместеад.cом. Қаралди: 2018-йил 6-сентябр.
- ↑ „Белгиқуэ - Чêнéэ“ (Френч). фр.генеаwики.cом. 2018-йил 5-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-сентябр.
- ↑ 'Мусéэ де ла Виэ wаллонне. „Траваил де фантаисиэ ду верриэр Миэсен à Чêнéэ (1931) - Энқуêте ду Мусéэ де ла Виэ wаллонне“ [А силент видео оф гласс продуcтион ин Чêнéэ ин тҳе еар оф 1931] (фр). www.виэwаллонне.бе (2018-йил 26-июл). Қаралди: 2018-йил 18-ноябр.
- ↑ Жаcқуэс Счоумакерс. „Жадис à Айwаилле, уне анcиэнне веррериэ éтаит éтаблиэ ау пиэд дес руинес ду чâтеау д’Амблèве.“ (Френч). www.айwаилле1.бе (2011-йил 1-июл). 2017-йил 7-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-сентябр.
- ↑ „Веррериэ де Чêнéэ“ (Герман). Қаралди: 2018-йил 18-ноябр.
- ↑ „Васес Белгес“ (Френч). 2016-йил 4-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 18-ноябр.
- ↑ Жаcқуэс Счоумакерс. „Жадис à Айwаилле, уне анcиэнне веррериэ éтаит éтаблиэ ау пиэд дес руинес ду чâтеау д’Амблèве.“ (Френч). www.айwаилле1.бе (2011-йил 1-июл). 2017-йил 7-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 4-сентябр.