Chandarli Halil posho
Чандарли Халил пошо ёки Кичик Чандарли Халил пошо(туркча: Çандарлı Ҳалил Паşа-?-1453-йил 1-июн)-Усмонийлар империясининг о'н биринчи Буюк Вазири.
| Чандарли Халил пошо | |
|---|---|
туркча: Çандарлı Ҳалил Паşа | |
 | |
|
Мансаб даври 1439-йил – 1453-йилгача | |
| Монарх | Мурод ИИ,Меҳмед ИИ Фотиҳ |
| Ўтмишдоши | Хо'жа Меҳмед Низомуддин пошо |
| Вориси | Заганос Меҳмед пошо |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди | ХВ аср |
| Вафоти |
1453-йил 1-июн Усмонийлар империяси,Эдирне |
| Болалари | Кичик Чандарли Иброҳим пошо |
| Отаси | Чандарли Иброҳим пошо |
| Дини | ислом, суннийлик |
Таржимайи ҳоли
Чандарли сулоласининг вакили, Кичик Чандарли Иброҳим пошонинг о'г'ли.(1421-1429)
1439-йилда турк султони Мурод ИИ Чандарли Халил пошони Усмонийлар империясининг янги бош вазири этиб тайинлади. 1444-йилда Халил пошо Варна жангида салибчилар армиясини маг'луб этишда иштирок этди. Худди шу 1444-йилда Султон Мурод ИИ о'г'ли Меҳмед ИИ Фотиҳ фойдасига тахтдан воз кечди, у Манисадан нафақага чиққан ва у ерда дин ва сан'ат билан шуг'улланган. Мурод ИИ о'зининг буюк вакили Чандарли Халил пошога о'г'ли билан Эдирнеда қолишни буюрди.
Султон Меҳмеднинг тайинланишидан норози бўлган бош вазир Чандарли Халил пошо кейинги ойларда ҳокимиятга қайтишни илтимос қилиб, собиқ султонга хатлар юбориб, унга Меҳмеднинг жуда ёш ва империя ҳукмдори сифатида тажрибасиз эканлигини айтди. Тахтга ко'тарилгандан со'нг,Меҳмед ИИ Фотиҳ Константинополни қамал қилиш ва босқин қилиш то'г'рисида шошилинч қарор қабул қилди, аммо Чандарли Халил пошо уни бу ниятдан чалг'итишга муваффақ бо'лди, шундан кейин у отаси Муродга ҳамма нарсани айтиб берди.1446-йил сентабрда Мурод ИИ Манисадан Эдирнега қайтиб, у ерда султон тахтига қайтди. Буюк Вазир Чандарли Халил пошо Меҳмедни отасининг фойдасига воз кечишга ишонтирди. Ҳокимият бекор қилинганидан кейин шаҳзода Меҳмед Манисадаги қароргоҳга юборилди.
1451-йилда Султон Мурод ИИ вафотидан кейин унинг о'г'ли Меҳмед ИИ Фотиҳ (1451-1481) Усмонийлар империясининг тахтини эгаллади. Янги султон, Чандарли Халил пошога бўлган кучли ишончсизлик ва ёмон қарашларга қарамай, отасининг эски маслаҳатчиси сифатида Буюк Вазир лавозимини сақлаб қолди.
1453-йилда Буюк Вазир Чандарли Халил Пошо вазирлар Заганос Меҳмед пошо ва Саружжа Пошо билан биргаликда Султон Меҳмед ИИ Фотиҳ бошчилигидаги Усмонли қо'шини томониданКонстантинополни қамал қилиш ва қо'лга олишда иштирок этди.Усмонли қо'шинлари Византия пойтахтини қамал қилдилар, аммо қамал кечиктирилди.26 май куни ҳарбий кенгашда Буюк Вазир Чандарли Халил Пошо Константинопол қамалини олиб ташлашни ёқлаб чиқди. Аммо Султон Меҳмед ИИ Фотиҳнинг о'зи ва иккинчи вазир Заганос Паша бошчилигидаги "уруш партияси" бунга қарши кескин чиқишди. [Византия]]ликларга қарши ҳарбий ҳаракатлар давом эттирилди. 1453-йил 29-майда Константинополни қамал қилишди.
1453-йил 30-майда Султон Меҳмед ИИ Фотиҳнинг буйруг'и билан Буюк Вазир Чандарли Халил Пошо давлатга хоинликда айбланиб ҳибсга олиниб, аввал чодирида ҳибсга олинган, со'нгра Эдирнага этказилган ва шу йилнинг август ойида (бошқа ма'лумотларга ко'ра - июлда) осилган.Унинг о'рнига янги Буюк Вазир этиб Заганос Меҳмед пошо тайинланган.
Кино
2018-йилда Меҳмед дунё фотиҳи деб аталган кино суратга олинган. Бу кинода Чандарли Халил пошо ролини машҳур турк актёри Четин Текиндор жонлантирган.