Chane

Чане, испанча: Чанé - бир вақтлар Шимолий замонавий Аргентина ва Боливия жанубидаги Чако ва Анд тоғлари орасидаги текисликларда яшаган катта Аравак этник гуруҳи эди. Улар милоддан аввалги 500-йилларда бир қатор бошқа Аравак халқлари билан бирга Буюк Конус минтақасига кўчиб кетишган. Ҳозирги кунда Гуарани томонидан қаттиқ таъсирга учраган кичик жамоалар мавжуд.
Тарихи
Чанлар тинч маданият бўлиб, кечуа тилида сўзлашувчилар (кейинчалик Инка империясини ташкил қилганлар) ва бошқа Аравак қабилалари билан савдо қилишган. Инка империяси ва Чан ўзларининг жанубий қўшнилари — инклар „чиригуано“ деб атаган гуарани қабилаларига қарши биргаликда курашиш учун шартнома туздилар. Гуаранилар доимий равишда Чан ерларига бостириб кирганлар ва испанлар истилосидан олдин ҳам Чан ва инкларнинг бирлашган қўшинларини мағлубиятга учратиб, Сибир тизмасигача бўлган чанлар яшаган ҳудудни эгаллаб олганлар[1]. Чаннинг бир қисми қул бўлган, бошқа қисми эса аввалги яшаш жойларидан жануби-шарқдаги унумдор ерларга кўчиб кетган. Кўплаб Чане аёллари Гуарани ҳиндулари томонидан хотинликка олинган ва бу Чане ассимиляциясининг бошланишини белгилаб қўйди. Мустамлака даврида чан, шу жумладан, гуарани тилига ўтганлар, европаликлар томонидан ассимиляция қилинган.
Улар аҳоли зич жойлашган қишлоқлар, маккажўхори, ерёнғоқ, пахта ва қовоқ етиштирилган неолит маданиятини яратдилар, ўзига хос кулолчилик буюмларини, шунингдек, Санта-Круз де ла Сиэрра, Самаипата, Портачуэло, Валле Абажо, Окинава, Котока, Эл Пари, Матарал ва Wарнес[2] замонавий шаҳарлари яқинида археологлар томонидан топилган график тасвирларни яратдилар. Бундан ташқари улар ёғочдан ниқоблар ва матодан кийимлар ясадилар.
Тарқалиши
Ҳозирда иккита кичик Чане жамоалари мавжуд — Боливияда Санта Круз де ла Сиэрра шаҳри яқинидаги Исосог (Изозог) минтақасида ва Аргентинада Санта Круз шаҳри яқинидаги Яcуи (Яcуи) ва Че Ренда туманларида. Тартагал[3]. Иккала ҳолатда ҳам Чанлар гуарани тиллари ва маданиятларида сўзлашувчилар томонидан таъсирга учраган, аммо барибир ўзларининг ўзига хослигини сақлаб қолишган. Чаннинг бошқа авлодлари дастлаб гуаранилар, кейин испанлар ва кейинги тўлқинларнинг европалик кўчманчилари томонидан ўзлаштирилган.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ АутоБиографíас й Мемориас: Нуэва Библиотеcа де Ауторес Эспаñолес, пор Марcелино Мелéндез й Пелаё, 1902
- ↑ Трас ла Ҳуэлла де лос Чанé, Эл Дебер, Жуне 1, 2003
- ↑ Глосарио де ленгуас индíгенас судамериcанас, Эдгардо Cиваллеро, Универсидад Наcионал де Cóрдоба[сайт ишламайди]Андоза:Недоступная ссылка
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |