Чанел Но. 5 – франсуз моделери Габриэлле „Cоcо Чанел“ томонидан 1921-йилда тақдим этилган биринчи атир ҳисобланади. Унинг ҳид формуласи франсуз-рус кимёгари ва атиршуноси Эрнест Беаух томонидан яратилган. Атир флакони дизайни ҳам маҳсулот брендингининг муҳим қисми саналади. Cоcо Чанел 1937-йилда Ҳарпер’с Базаар журналида чоп этилган рекламада ушбу атирнинг биринчи реклама юзи бўлган.

Чанел Но. 5

Чанел Но. 5 (Эау де Парфум) флакони
Чанел атири
Мўлжалланган Аёллар учун гуллар–алдеҳидли хушбўй атир
Қўллаб қувватловчи Коко Шанел
Чиқарилган сана 1921-йил 5-май (1921-05-05)
Бренд Чанел
Яратувчи(лар) Эрнест Бо

Илҳом

Анъанавий равишда аёллар ишлатадиган атирлар икки асосий тоифага бўлинган эди. Ҳурматли, обрўли аёллар битта боғ гулининг ифорини афзал кўрган бўлса, ҳайвон мушки ёки ёсмин билан тўйинган, ҳиссий қўзғатувчи индол атирлари енгил табиатли аёллар билан боғланган[1].  Чанел эса флепперларга ёқадиган ва 1920-йилларнинг гўёки озод бўлган аёллик руҳини тараннум этадиган янги ҳид яратишни мақсад қилди.

Но. 5 номининг келиб чиқиши

Ўн икки ёшида Чанел роҳибаларга топширилган ва кейинги олти йилини Аубазине монастиридаги етимхонада – ХИИ аср сицерияликлари асос солган, тартибли, қаттиқ интизомли муҳитда – ўтказган[2].  Франсиянинг жануби-ғарбий қисмидаги Cоррèзе ҳудудида жойлашган ушбу монастирда у беш рақами билан жуда эрта, чуқур боғланиб қолган. Чанел учун беш рақами бирор нарсанинг моҳияти, руҳи, мистик мазмунини ифодаловчи тимсол сифатида қадрли эди. У ҳар куни ибодатга борадиган монастир йўлаклари ҳам бешликлар такрорланадиган думалоқ шаклларда барпо этилган эди.

Унинг беш рақамига бўлган мойиллиги монастир боғлари билан, ундан кенгроқ маънода эса атрофдаги Cистус гулларига тўла ям-яшил тепаликлар билан уйғунлашган.

1920-йилда Чанелга синов учун кичик шиша идишларда 1 дан 5 гача ва 20 дан 24 гача рақамланган ҳид намуналарини тақдим этишган. У бешинчи намунани танлаган. Чанел янги атир яратиш учун ёллаган бош атиршунос Эрнест Беаухга шундай деган эди:

"Мен либос коллексияларимни ҳам ҳар йили бешинчи ой – майнинг бешинчи кунида тақдим этаман. Шунинг учун бу беш рақамли намунага ўз номини қолдирамиз. У омад келтиради."

Шиша идиш дизайни

Чанел ўша даврда урфда бўлган, Лалиқуэ ва Баccарат машҳурлаштирган мураккаб, ҳаддан ташқари безатилган кристалл атир идишларига тескари бўлган дизайн яратмоқчи эди. Унинг флакони „мутлақ шаффофлик… кўринмайдиган идиш“ бўлиши керак эди. Кўпчиликнинг айтишича, Чанел Но. 5 флакони дизайни Чанелнинг севгилиси Артҳур „Бой“ Cапел ёқтирган, чарм қопламали саёҳат ғилофида сақланадиган Чарвет атир флаконларининг тўртбурчак, силлиқ йўнилган чизиқларидан илҳомланган[3]. Айрим манбаларда айтилишича, Чанел Cапел ишлатган виски декантерини ҳам маҳлиё бўлиб кузатган ва уни „нозик, қимматбаҳо, нафис шиша“ кўринишида қайта яратмоқчи бўлган. 

1922-йилда ишлаб чиқарилган илк флакон бугунги Чанел Но. 5 дизайнидан анча фарқ қилган. Асл флаконнинг майин, юмалоқ елкачалари бўлган ва у фақат Чанел бутикларида танланган мижозларга сотилган. 1924-йилда „Парфумс Чанел“ компанияси ташкил этилгач, бу шиша жўнатма ва тарқатиш жараёнида синувчанлиги сабабли ўзгартирилди. Флаконга тўртбурчак, қиррали бурчаклар берилди – бу унинг дизайнидаги ягона муҳим ўзгариш эди.

1924-йилги реклама буклетида Парфумс Чанел флакон дизайнини шундай таърифлаган: „Маҳсулотнинг мукаммаллиги уни одатий безаклар билан безашга йўл қўймайди. Нима учун шишасоз санъатига таяниш керак? Мадемуазел оддий флаконларни тақдим этишдан фахрланади – уларда фақат тенгсиз сифатга эга, ноёб таркибли, яратувчисининг ижодкор шахсиятини очиб берувчи қимматбаҳо атир томчилари бор.“

Бошқа манбалар эса флакон шакли виски шишасидан илҳомланганини, яна бошқалари эса фармацевтик шиша идишлар таъсир кўрсатганини айтади. Чанел ўз атири учун идиш танлар экан, у ортиқча безаклардан ҳоли, содда, ҳатто клиник кўринишдаги дизайнни хоҳлаган. Бу атир пештахталаридаги дабдабали идишлардан бутунлай ажралиб туриши керак эди[4].

1934-йилда сумкада олиб юриш учун мўлжалланган „поcкет флаcон“ тақдим этилди. Унинг нархи ва ҳажми камайтирилиб, янада кенг мижозлар аудиториясига мўлжалланди.

Манбалар

  1. ↑ Маззео, Тилар Ж.. Тҳе Сеcрет оф Чанел Но. 5: Тҳе Биограпҳй оф а Сcент. Неw Ёрк: ҲарперCоллинс, 2010. ИСБН 978-0-06-179101-7. 
  2. ↑ Ваугҳан, Ҳал. Слеэпинг wитҳ тҳе Энемй: Cоcо Чанел'с Сеcрет Wар. Неw Ёрк: Кнопф, 2011. ИСБН 978-0-307-59263-7. 
  3. ↑ Боллон, Патриcе. Эсприт д'éпоқуэ: эссаи сур л'âме cонтемпораине эт ле cонформисме натурел де нос соcиéтéс (фр). Ле Сеуил, 2002 — 57-бет. ИСБН 978-2-02-013367-8. „Л'адаптатион д'ун флаcон д'эау де тоилетте поур ҳоммес датант де л'авант-гуэрре ду чемисиэр Чарвет“ 
  4. ↑ „Арт ин тҳе Эверйдай: Тҳе Чанел Но. 5 Боттле – Десигн*Спонге“. www.десигнспонге.cом. 2021-йил 28-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 10-июн.

Ҳаволалар

Викиомборда „Чанел Но. 5“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.