Chard
- Ушбу мақола {{{1}}} ҳақидадир. {{{2}}} сўзининг бошқа маънолари учун [[{{{3}}}|бу ерга]] қаранг.
Чард ёки Швейсария чард (Бета вулгарис субсп. Вулгарис, Cиcла Гроуп ва Флавесcенс Гроуп) яшил баргли сабзавот ҳисобланади. Флавесcенс гуруҳининг навларида барг сопи катта ва кўпинча барг пластинкасидан алоҳида тайёрланади [1]. Cиcла гуруҳи — баргли исмалоқ лавлаги. Барг пластинкаси яшил ёки қизғиш бўлиши мумкин, барг поялари одатда оқ, сариқ ёки қизил бўлади [2].
| Чард | |||
|---|---|---|---|
Қизил пояли пақир
| |||
| Турлар | Бета вулгарис | ||
| Кичик турлар | Бета вулгарис субсп. вулгарис | Култивалар гуруҳи | Cиcла гуруҳи, Флавесcенс гуруҳи |
| Келиб чиқиши | Денгиз лавлаги (Бета вулгарис субсп. маритима) | ||
| нав гуруҳ аъзолари | Кўпчилик; матнга қаранг. | ||
Чард, бошқа яшил баргли сабзавотлар каби, жуда тўйимли баргларга эга. Чард асрлар давомида пиширишда ишлатилган, аммо у лавлаги билан бир хил бўлганлиги сабабли, ошпазлар ва маданиятлилар чард учун ишлатган умумий номлар чалкаш бўлиши мумкин [3].Кумуш лавлаги, абадий исмалоқ, лавлаги исмалоқ, денгиз лавлаги ёки баргли лавлаги каби кўплаб умумий номларга эга [4] [5].
Таснифлаш
Чард биринчи марта 1753-йилда Карл Линней томонидан Бета вулгарис вар сифатида тасвирланган. Cиcла[6] унинг таксономик даражаси кўп марта ўзгарган: унинг кенжа тури, конвариэти ва турли хил Бета турлари сифатида кўриб чиқилган вулгарис . (Унинг кўплаб синонимлари орасида Бета вулгарис субсп. cиcла (Л).WДЖ Коч (Cиcла Гроуп), Б. вулгарис субсп. cиcла (Л). WДЖ. Коч вар. cиcла Л, Б. вулгарис вар. cйcла (Л). Улрич, Б. вулгарис субсп. вулгарис (барг лавлаги гуруҳи), Б. вулгарис субсп. вулгарис (Исмалоқ лавлаги гуруҳи), Б. вулгарис субсп. cиcла (Л). WДЖ. Коч (Флавесcенс гуруҳи), Б. вулгарис субсп. cиcла (Л.) WДЖ. Коч вар. флавесcенс (Лам.) ДC. Б. вулгарис Л. субсп. вулгарис (барг лавлаги гуруҳи), Б. вулгарис субсп. вулгарис (Швейсария чард гуруҳи))[7]. Пахта, қанд лавлагиси ва лавлагининг барча навлари учун қабул қилинган ном Бета вулгарис субсп ҳисобланади. вулгарис [8] [9] .Улар денгиз лавлагиси, Бета вулгарис субсп ўстириладиган авлодлари. маритима . Чард ҳозирда асосан Амарантҳаcеаэ (сенсу лато) оиласига киритилган ченоподларга тегишли.
Пақир учун икки хил навли навлар гуруҳи — баргли исмалоқ, лавлаги учун Cиcла гуруҳи ва швейцариялик пақир учун Флавесcенс гуруҳи[10].
Этимологияи
"Чард" сўзи 14-аср Франсуз тилидан келиб чиққан бўлиб, лотинча cардуус артишок қушқўнмаси (ёки артишокни ҳам ўз ичига олган кардон) деган маънони англатади[11].
„Швейсария“ сифатдошининг келиб чиқиши аниқ эмас. Баъзилар унинг номини биринчи бўлиб СҲвейцариялик ботаник Гаспард Баухин ёки Карл Кох [12] томонидан тасвирланганлиги билан изоҳлашади (гарчи иккинчиси СҲвейцариялик эмас, немис эди). Қандай бўлишидан қатъий назар, СҲвейцария ошхонасида ишлатилади, масалан , Грисонс кантонининг анъанавий таомлари капунларида .

Ўсиш ва ҳосилни йиғиш
Чард икки йиллик ҳисобланади. Чард уруғлари кластерлари одатда Шимолий ярим шарда, июн ва октабр ойлари орасида, керакли ўрим-йиғим даврига қараб аниқ вақтга сепилади. Чардни барглари ёш ва майин бўлганда ёки улар каттароқ ва бироз қаттиқроқ бўлганда пишганидан кейин йиғиб олиш мумкин. Ўрим-йиғим узлуксиз жараёндир, чунки кўпчилик пичан турлари уч ёки ундан ортиқ ҳосил беради [13].
| Озуқавий қиймати ҳар 100 г (3.5 оз) | |
|---|---|
| Энергия | 84 кЖ (20 кcал) |
|
4.13 г | |
|
0.08 г | |
|
1.88 г | |
|
| |
| |
| †Перcентагес аре роугҳлй аппрохиматед усинг УС реcоммендатионс фор адулц. | |
Турлари
Чорд навлари орасида „Луcуллус“ ва „Фордҳук Гиант“ каби яшил шакллар, шунингдек, „Рубй Чард“ ва „Рҳубарб Чард“ каби қизил қовурғали шакллар мавжуд [2].Қизил қовурғали шакллар боғда жозибали, лекин умумий қоида сифатида, эски яшил шакллар ранг-баранг дурагайлардан устун туради. „Раинбоw Чард“ бу ранг-баранг навларнинг аралашмаси бўлиб, кўпинча ўзини хилма деб аташади [2].
Чарднинг ялтироқ, яшил, қовурғали барглари бор, барглари навига қараб оқдан сариқгача ёки қизил ранггача ўзгариб туради [2].
Чардни бутун ёз давомида боғда керак бўлганда индивидуал баргларни кесиш орқали йиғиб олиш мумкин. Шимолий яримшарда пичан одатда апрел ойида йиғиб олишга тайёр ва қаттиқ совуқгача, одатда 25 градиус даражадан паст бўлгунча давом этади. Бу қаттиқ баргли кўкатлардан бири бўлиб, ўрим-йиғим мавсуми одатда карам, исмалоқ ёки чақалоқ кўкатларига қараганда узоқроқ давом этади.
Озиқланиш таркиби
100-грам (3.5 оз) хизмат кўрсатиш, хом Швейсариялик пахмоқ 84 киложоуле (20 кcал)озиқ-овқат энергиясидан иборат ва А, К ва C витаминларига бой (кунлик қийматнинг > 19%), га эга, 122% ДВ, нинг мос равишда 1038% ва 50% [14].Бундан ташқари, хом пазı таркибига хун толаси, К витамини ва магний, марганец, темир ва калий минераллари киради. [14] Хом чард таркибида углеводлар, оқсиллар ва ёғларнинг паст миқдори мавжуд. [14]
Пиширилган чард 93% сув, 4% углеводлар, 2% протеин ва арзимас ёғни ўз ичига олади. 100 г порсияда пиширилган пичан 20 калория беради, витамин ва минерал таркиби хом пақир билан солиштирганда камаяди, лекин барибир ДВ нинг сезиларли нисбатларида, айниқса А витамини, К витамини, С витамини ва магний учун мавжуд.
Манбаалари
| Викилуғатда чард номли мақола мавжуд. |
- ↑ Лароуссе Гастрономиқуэ: Тҳе Wорлд'с Греатест Cоокинг Энcйcлопедиа Либрариэ Лароуссе: . Тҳе Ҳамлйн Публишинг Гроуп Лимитед, 1984.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 „Сwисс чард вариэтиэс“. Cорнелл Университй (2016).
- ↑ „Сwисс чард“. Cорнелл Университй (2006).
- ↑ „Бета вулгарис (Леаф Беэт Гроуп)“. Миссоури Ботаниcал Гарден, Ст. Лоуис, МО (2017). Қаралди: 2017-йил 19-январ.
- ↑ „Продуcтион гуиделинес фор Сwисс чард“. Департмент оф Агриcултуре, Форестрй анд Фишериэс, Републиc оф Соутҳ Африcа. 2016-йил 6-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 21-май.
- ↑ Бета вулгарис вар. cиcла ат Тропиcос, аccессед 2014-02-27
- ↑ Сортинг Бета намес ат ММПНД (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-05-04 санасида архивланган)
- ↑ Бета вулгарис субсп. вулгарис ат Тропиcос, аccессед, 2015-02-27
- ↑ Бета вулгарис Л. субсп. вулгарис. Ин: Уотила, П. (2011): Ченоподиаcеаэ (про парте мажоре). — Ин: Эуро+Мед Плантбасе, аccессед, 2014-02-27
- ↑ Сортинг Бета намес ат ММПНД (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-05-04 санасида архивланган)
- ↑ Чард, Онлине Этймологиcал Диcтионарй
- ↑ Чард, Cентре фор Урбан Эдуcатион абоут Сустаинабле Агриcултуре
- ↑ Доббс, Лиз (2012). "Ит'с чард то беэт". Тҳе Гарден (Роял Ҳортиcултурал Соcиэтй) 137 (6): 54.
- ↑ 14,0 14,1 14,2 „Нутритион Фаcц анд Аналйсис фор Чард пер 100 грамс, УСДА Натионал Нутриэнт Датабасе, версион СР-21“. Cонде Наст (2014). Қаралди: 2013-йил 15-апрел.