Ziyosfera

Charles Malik

Чарлес Ҳабиб Малик – (арабча: شارل حبيب مالك‎‎) (1906-йил, 11-феврал – 1987-йил, 28-декабр) баъзан Чарлес Ҳабиб Малек деб ҳам талаффуз қилинади, ливанлик академик, дипломат, файласуф ва сиёсатчи[1][2][3]. У Ливаннинг Бирлашган Миллатлар Ташкилотидаги вакили, Инсон ҳуқуқлари бўйича комиссия ва Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеяси президенти, Ливан Вазирлар Маҳкамаси аъзоси, Маданият ва олий таълим вазирлиги ҳамда Ташқи ишлар ва эмиграция вазирлиги раҳбари, шунингдек, диншунос бўлиб ишлаган. 1948-йилги Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларациясини ишлаб чиқишда иштирок этган.

Чарлес Малик
شارل مالك

Доктор Малик 1958-йил
Таваллуди 11-феврал 1906-йил
Бтоуррам, Усмонийлар давлати
Вафоти 28-декабр 1987-йил(1987-12-28)
(81 ёшда)
Байрут, Ливан
Таълими Байрут Америка университети, Ҳарвард университети

Таваллуди ва таълими

Чарлес Маликни Байрут Америка университети кампустида жойлашган ҳайкали (Ливан)

Байрут вилояти (Ливан) Бтоуррам шаҳрида туғилган Малик, доктор Ҳабиб Малик ва доктор Зарифа Карамнинг ўғли эди. Малик машҳур ёзувчи Фараҳ Антуннинг катта жияни эди. У ўғил болалар учун мўлжалланган „Америcан Миссион Счоол“ мактабида (ҳозирги номи „Триполи Эвангелиcал Счоол“) ва Байрутдаги Америка университетида таҳсил олган, у ерда математика ва физика бўйича диплом олган. У 1929-йилда Қоҳирага кўчиб ўтди ва у ерда фалсафага қизиқиши ўсди, Ҳарвард университетида (Алфред Нортҳ Wҳитеҳеад қўл остида) ва 1932-йилда Германиянинг Фрейбург университети Мартин Ҳайдеггер қўл остида ўқишни давом эттирди. Бироқ, Малик Германияда жуда қисқа муддат яшади. У нацистлар сиёсати ноқулайлигини таъкидлади ва 1933-йилда ҳокимият тепасига нацистлар келиши билан Малик у ердан узоқлашди. 1937-йилда Ҳарвардда фалсафа фанлари доктори илмий даражасини олди. Малик Америка Қўшма Штатларидаги бир нечта университетларда дарс берган. Ливанга қайтгач, Малик Байрутдаги Америка университетида фалсафа бўлимига асос солди, шунингдек, маданияцҳунослик дастурига (Сивилизацион тадқиқотлари дастури) асос солди[4]. Малик 1945-йилгача Ливаннинг Қўшма Штатлар ва Бирлашган Миллатлар Ташкилотидаги элчиси этиб тайинлангунга қадар ушбу лавозимда қолди.

Бирлашган Миллатлар Ташкилотидаги фаолияти

Малик Бирлашган Миллатлар Ташкилоти доирасида ташкил этилган Сан-Франсиско конференсиясида Ливан вакили бўлган. У 1947-1948-йилларда иқтисодий ва ижтимоий кенгаш президенти бўлган вақти, инсон ҳуқуқлари бўйича комиссияда маърузачи бўлиб ишлаган. Ўша йили у Инсон ҳуқуқлари умумий декларациясини ишлаб чиққан саккиз вакилдан бирига айланди. У вице-президент П. C. Чанг билан декларациянинг интеллектуал асослари бўйича рақобатлашди, аммо кейинчалик Чангнинг дин эркинлиги нуқтаи назаридан ён беришга қарор қилди ва ўз рақибини ҳамда бошқаларни, шу жумладан раис Элеанор Роосевелтни ҳам ҳеч бир нутқида тилга олмайди[5]. У Роосевелтдан кейин Инсон ҳуқуқлари бўйича комиссия раиси бўлди. Малик 1955-йилгача АҚСҲ ва БМТдаги элчи лавозимида қолди. У Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясидаги мунозараларда очиқ иштирок этган ва Совет Иттифоқини тез-тез танқид қилган. Уч йиллик танаффусдан сўнг у 1958-йилда Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг ўн учинчи сессиясига раислик қилиш учун қайтиб келади[6].

Ливандаги ишлари

Бу орада Малик Ливан Вазирлар Маҳкамасига тайинланди. 1956-1957-йилларда миллий таълим ва тасвирий санъат вазири, 1956-йилдан 1958-йилгача ташқи ишлар вазири бўлган. Вазир сифатида 1957-йилда Миллий Ассамблеяга сайланган ва у ерда уч йил ишлаган. Шу давр мобайнида Малик Америка санъат ва фанлар академияси ва Америка фалсафа жамиятига ҳам раис сифатида сайланган[7][8] .

1975-йилдан 1990-йилгача давом этган Ливандаги фуқаролар уруши бошланганидан сўнг, Малик Ливанда христиан масаласини ҳимоя қилиш учун Озодлик ва инсон фронти номли фонд ташкил этади. Кейинчалик ушбу фонд Ливан фронти деб ўзгартирилди. Юнон православ насронийси бўлган, у фронтнинг энг яхши раҳбарлари орасида ягона маронит бўлмаган ва улар орасида Пҳалангистлар партияси асосчиси Пер Гемаел ва собиқ президент ва Миллий Либерал партия раҳбари Cамилле Чамоун ҳам бор эди. Малик кўпчиликда фронтнинг мияси деб ҳисобланган.

Малик, шунингдек, ўз ҳамкасблари юнон православ христианлари, католиклар ва эвангелиcалларга мурожаат қилиб, тавба-тазарруларни тўкис амалга оширган илоҳиётчи сифатида қайд этилган. Малик Инжил ва дастлабки черков оталарининг ёзувларига кўплаб шарҳлар муаллифи ўз даврининг эвангелиcал доирасида кенг танилган кам сонли православ илоҳиётчиларидан бири бўлган ва унинг раҳбари Билл Бригҳт Малик ҳақида яхши фикрларни айтган ва иқтибос келтириб ўтган.

Малик, шунингдек, ливанлик дипломат ва файласуф Карим Азкоул билан бирга ишлаган[9][10][11]. Маликнинг постколониализм асосчиси Эдwард Саид билан қариндошлик алоқаси мавжуд[12].

1948-йил декабр ойида бўлиб ўтган БМТ сессиясида Малик Ливанни қуйидагича таърифлади: 

 Юртимнинг асрлар давомидаги буюк тарихи ко'плаб қийинчиликларга қарамай, ҳақиқий фикр ва виждон эркинлигини сақлаш ва мустаҳкамлаш учун курашаётган кичик бир мамлакат тарихидир. Асрлар давомида сон-саноқсиз та’қиб қилинган инсонларнинг оз қисмигина менинг мамлакатимда энг яхши бошпана топдилар, шунинг учун бизнинг мавжудлигимизнинг асоси фикр ва э’тиқод фарқларини тўлиқ ҳурмат қилишдир.

Академик карераси

Малик 1960-йилда академик карерасига қайтди. У кўп саёҳат қилди, инсон ҳуқуқлари ва бошқа мавзуларда маърузалар ўқиди ва бир қатор Америка университетларида, жумладан Ҳарвард, Вашингтондаги Америка университети, Дартмоутҳ коллежи (Ню-Хемпшир), Нотре Даме университети (Индиана) каби бир қанча нуфузли университетларда профессорлик қилди. 1981-йилда Малик Канададаги Wатерлоо университетида Паскалдан маъруза ўқийдиган ўқитувчи бўлган. Унинг сўнгги расмий лавозими Америка католик университетида (Вашингтон, Колумбия округи) бўлиб, у ерда 1981-йилдан 1983-йилгача ахлоқ ва сиёсий фалсафа бўйича Жаcқуэс Маритаин профессори бўлиб ишлаган. Шунингдек, у Байрутдаги Америка университетида (1962-йилдан 1976-йилгача) фалсафа кафедрасига қайтди ва аспирантура декани этиб тайинланди. Малик 50 та фахрий даража билан тақдирланган; асл нусхалари Ливаннинг Нотре Даме университети-Лоуаизе архивида сақланади[манба керак].

Вафоти

Малик икки йил олдин 1987-йил 28-декабрда Байрутдаги Маё клиникасида ўтказилган юрак катетеризациясидан кейин давом этган атероэмболик касаллик туфайли юзага келган иккинчи даражали буйрак етишмовчилиги асоратларидан вафот этди. Унинг ўғли Ҳабиб Малик таниқли академик (ғоялар тарихи бўйича мутахассис, Ливан Америка университетининг гуманитар фанлар бўлими доценти) ва инсон ҳуқуқларини ҳимояловчи активист. Унинг укаси, таниқли католик руҳонийси марҳум Рамзи Ҳабиб Малик, у яҳудий халқи билан насронийларнинг ярашиши йўлида тинимсиз меҳнат қилган, шунингдек, яҳудий халқи насронийларнинг катта ака-укалари эканлигини таъкидлаган. Маликнинг шахсий ҳужжатлари Ливаннинг Нотре Даме университети-Лоуаизеда жойлашган бўлиб, у ерда унинг 200 та шахсий ҳужжатлари ва китоблари сақланади. Вашингтондаги Конгресс кутубхонасида унинг мероси махсус коллексия майдонидаги 44 метрлик токчаларни эгаллайди.

Қўшимча адабиётлар

  • Марй Анн Глендон. Тҳе Форум анд тҳе Тоwер: Ҳоw Счоларс анд Политиcианс Ҳаве Имагинед тҳе Wорлд, фром Плато то Элеанор Роосевелт (2011) пп 199–220
  • Чарлес Малик, Чрист анд Cрисис (1962)
  • Чарлес Малик, Ман ин тҳе Струггле фор Пеаcе (1963)
  • Чарлес Малик, Тҳе Wондер оф Беинг (1974)
  • Чарлес Малик, А Чристиан Cритиқуэ оф тҳе Университй (1982)
  • Ҳабиб Малик, Тҳе Чалленге оф Ҳуман Ригҳц: Чарлес Малик анд тҳе Универсал Деcларатион (2000)

Машҳур иқтибослари

  • „Тҳе фастест wай то чанге соcиэтй ис то мобилизе тҳе wомен оф тҳе wорлд“
  • „Тҳе трутҳ, иф ёу wант то ҳеар ит блунтлй анд фром тҳе старт, ис тҳат индепенденcе ис ботҳ а реалитй анд а мйтҳ, анд тҳат парт оф иц реалитй ис преcиселй иц мйтҳ“
  • „Тҳе греатест тҳинг абоут анй cивилизатион ис тҳе ҳуман персон, анд тҳе греатест тҳинг абоут тҳис персон ис тҳе поссибилитй оф ҳис энcоунтер wитҳ тҳе персон оф Жесус Чрист“
  • „Ёу май wин эверй баттле, бут иф ёу лосе тҳе wар оф идеас, ёу wилл ҳаве лост тҳе wар. Ёу май лосе эверй баттле, бут иф ёу wин тҳе wар оф идеас, ёу wилл ҳаве wон тҳе wар. Мй деэпест феар анд ёур греатест проблем ис тҳат ёу май нот бе wиннинг тҳе wар оф идеас“
  • „Тҳе греат моменц оф тҳе Неар Эаст аре тҳе жудгес оф тҳе wорлд“
  • „Тҳе университй ис а cлеар-cут фулcрум wитҳ wҳич то мове тҳе wорлд. Море потентлй тҳан бй анй отҳер меанс, чанге тҳе университй анд ёу чанге тҳе wорлд[13]“

Манбалар

  1. ↑ Аwад, Нажиб Георге. Анд Фреэдом Беcаме а Публиc-сқуаре: Политиcал, Соcиологиcал анд Религиоус Овервиэwс он тҳе Араб Чристианс анд тҳе Арабиc Спринг (эн). ЛИТ Верлаг Мüнстер, 2012. ИСБН 9783643902665. 
  2. ↑ Сайигҳ, Росемарй. Юсиф Сайигҳ: Араб Эcономист анд Палестиниан Патриот: А Фраcтуред Лифе Сторй (эн). Америcан Университй ин Cаиро Пресс, 2015-03-01. ИСБН 9781617976421. 
  3. ↑ „Чарлес Ҳабиб Малек - Лес cлéс ду Моен-Ориэнт“. www.лесcлесдумоенориэнт.cом. Қаралди: 2019-йил 23-июл.
  4. ↑ Ноw: Cивилизатион Студиэс Програм, АУБ ҳттп://www.ауб.эду.лб/фас/cвсп/Пагес/индех.аспх (Wайбаcк Мачине сайтида 2017-10-31 санасида архивланган)
  5. ↑ „Универсал Деcларатион оф Ҳуман Ригҳц“.
  6. ↑ „ДР. CҲАРЛЕС ҲАБИБ МАЛИК - 13тҳ Сессион“. Унитед Натионс. Қаралди: 2011-йил 14-ноябр.
  7. ↑ „Чарлес Ҳабиб Малик“ (эн). Америcан Аcадемй оф Арц & Сcиэнcес. Қаралди: 2022-йил 16-декабр.
  8. ↑ „АПС Мембер Ҳисторй“. сеарч.ампҳилсоc.орг. Қаралди: 2022-йил 16-декабр.
  9. ↑ Элиас, Амин „Ла либертé де cонверсион : ле дéбат данс л'Ислам эст дéсормаис қуотидиэн“. Фондазионе Интерназионале Оасис. 2011-йил 14-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 24-апрел.
  10. ↑ Пҳото/ЕС, УН „Генерал Ассемблй Cонтинуэс Миддле Эаст Дебате“. www.унмултимедиа.орг (1958-йил 19-август). Қаралди: 2016-йил 2-феврал.
  11. ↑ Пҳото/ТW, УН „Лебанесе Делегатион то тҳе 12тҳ Сессион оф тҳе УН Генерал Ассемблй“. www.унмултимедиа.орг (1957-йил 25-сентябр). Қаралди: 2016-йил 2-феврал.
  12. ↑ Саид, Эдwард W.. Оут оф Плаcе. Винтаге Боокс, НЙ, 1999. 
  13. ↑ „Ароунд тҳе Wорлд | Cентрал Кентуcкй CРУ“. 2013-йил 28-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 26-сентябр.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Charles_Malik" dan olindi