Chavk masjidi
Чавкбазар Шоҳи масжиди (бенгалча: চকবাজার শাহী মসজিদ) шунингдек, Чавк масжиди номи билан ҳам танилган – Бангладешнинг Дакка шаҳридаги эски шаҳар Човк бозори ҳудудида жойлашган масжид[1]. Масжид 1664-йилда Субаҳдар Шоистахон томонидан қурилган[2]. Масжид Субаҳдар Шоиста Хон томонидан асос солингани учун Шоҳи масжиди номи билан машҳур. Масжид баланд платформа устида қурилган. Платформа устидаги учта гумбазли масжид ҳозирда кўп қаватли бинога айлантирилган. У дастлаб Буриганга дарёси яқинида жойлашган Митфорд касалхонаси мажмуасидаги Шоиста Хоннинг яна бир учта гумбазли масжидининг нусхаси бўлган. Имом ва мадраса талабалари учун бир нечта квадрат шаклдаги хоналар қурилган. Бугунги кунда асл бино дизайни кўплаб таъмирлаш ишлари ва кенгайтмалар туфайли ўзининг асл кўринишини йўқотган. Масжид камалак минорасининг мавжудлиги билан ажралиб туради.
| Масжид | |
 | |
| Ён томондан кўриниши | |
| Мамлакат |  Бангладеш
|
| Шаҳар | Дакка |
| Координаталар | 23°42′58″Н 90°23′45″Э / 23.7160°Н 90.3957°Э |
| Меъморий услуб | Бобурийлар меъморчилиги |
| Асосий сана: 1664-йил
| |
| Ҳажми | 10000 кишилик |
| Гумбазлар сони | 3 |
| Гумбазлар сони | 3 |
| Миноралар сони | 2 та катта, 8 та кичкина |
| Миноралар сони | 2 та катта, 8 та кичкина |
Интерери ва ташқи дизайни
Уч гумбазли намозхона атрофидаги сайр қилиш жойи, ўқиш учун алоҳида иншоот бўлмаганлиги сабабли, очиқ ҳавода дарслар ўтказиш учун фойдаланилган, платформа остидаги деворларига китоб жавонлари ўрнатилган гумбазли хона турар жой учун мўлжаллаб қурилган бўлиши мумкин. Бу ерда таҳсил олган талабалар шу хоналарда яшашган. Шу нуқтаи назардан Чавк масжидига турар жой мадраса масжидининг биринчи машҳур намунаси сифатида ҳам қаралиши мумкин.
Бу ноанъанавий иккита иншоот – мадраса ва масжидни битта бинога жойлаштириш усули, нафақат жойни, балки катта миқдордаги маблағни ҳам тежаган[2].
Тарихи
Эшик юқорисида форс тилидаги ёзувда қайд этилганидек, қурилиш 1664-йилда амалга оширилган. Ёзувда лойиҳа Субаҳдар Шоиста Хонга тегишли эканлиги айтилган. Ҳозиргача маълум бўлган бу масжид Бенгалиядаги мусулмон архитектураси тарихидаги баланд гумбазли платформада қурилган энг қадимги масжид ҳисобланади. Унинг меъморий дизайни, эҳтимол, Туғлоқ архитектураси таъсирида яратилган бўлиши ҳам мумкин; Хирки масжиди ёки Деҳлидаги Калан масжиди ҳам шундай тарзда бунёд этилган. Ушбу тузилма таъсирида Дакка ва Муршидободда бошқа масжидлар қурилган.
Галерея
-
Марказий меҳроб -
![Yozuvda shunday deyilgan: „Toʻgʻri yoʻl-yoʻriqli Amir al-Umaro Shoistaxon – bu masjidni Alloh roziligi uchun qurdirdi / Sanasini soʻragan tolibga – „Allohning amri bajo boʻldi“ dedi / Hijriy 1086-yil (milodiy 1675-1676-yil)“ Taxminlarga koʻra, bu yozuvni Shoistaxonning oʻzi yozgan, chunki uning sheʼriy koʻrinishi „Tolib“ nomi ostida yozilgan[3].](https://new.ziyosfera.uz/images/thumb/f/f4/Persian_Inscription_inside_the_Chawk_Bajar_Shahi_Mosque.jpg/120px-Persian_Inscription_inside_the_Chawk_Bajar_Shahi_Mosque.jpg)
Ёзувда шундай дейилган: „Тўғри йўл-йўриқли Амир ал-Умаро Шоистахон – бу масжидни Аллоҳ розилиги учун қурдирди / Санасини сўраган толибга – „Аллоҳнинг амри бажо бўлди“ деди / Ҳижрий 1086-йил (милодий 1675-1676-йил)“ Тахминларга кўра, бу ёзувни Шоистахоннинг ўзи ёзган, чунки унинг шеърий кўриниши „Толиб“ номи остида ёзилган[3]. -
Човк бозоридаги Шоҳи масжиди (юқори чапда) – 1885-йилда Жоҳнстон ва Ҳоффман томонидан олинган фотосурат -
Уч гумбаз
![Yozuvda shunday deyilgan: „Toʻgʻri yoʻl-yoʻriqli Amir al-Umaro Shoistaxon – bu masjidni Alloh roziligi uchun qurdirdi / Sanasini soʻragan tolibga – „Allohning amri bajo boʻldi“ dedi / Hijriy 1086-yil (milodiy 1675-1676-yil)“ Taxminlarga koʻra, bu yozuvni Shoistaxonning oʻzi yozgan, chunki uning sheʼriy koʻrinishi „Tolib“ nomi ostida yozilgan[3].](/ziyo/Fayl:Persian_Inscription_inside_the_Chawk_Bajar_Shahi_Mosque.jpg)
Манбалар
- ↑ МА Бари, Чаwк Мосқуэ (Дҳака), Банглапедиа: Тҳе Натионал Энcйcлопедиа оф Бангладеш, Асиатиc Соcиэтй оф Бангладеш, Дҳака, Ретриэвед: 2012-09-18
- ↑ 2,0 2,1 Ҳусаин, А. Б. (2007). Арчитеcтуре – А Ҳисторй Тҳроугҳ Агес. Дҳака: Асиатиc Соcиэтй оф Бангладеш (паге 287).
- ↑ Карим, Абдул. (1992) Cорпус оф тҳе Арабиc анд Персиан Инсcриптионс оф Бенгал. Дҳака: Асиатиc Соcиэтй оф Бангладеш (паге 469).
Адабиётлар
- Мамун, М. (1993). Дакка-Смрити Бисмритир Ногори. Дакка: Анання (78-бет)
- Ҳусаин, АБ (2007). Архитектура – асрлар оша тарих. Дакка: Бангладеш Осиё жамияти (287-бет)
- Карим, Абдул. (1992) Бенгалия араб ва форс ёзувлари корпуси. Дакка: Бангладеш Осиё жамияти (469-бет)