Париждаги норозилик намойиши (2008-йил апрел). „Чегара билмас мухбирлар (РСФ)“ байроғи „Пекин 2008“ афсонаси билан бирга кишан ёки қулф кўринишидаги Олимпия ҳалқалари тасвирланган.

Чегара билмас мухбирлар (франсузча: Репортерс санс фронтиèрес; РСФ; шунингдек, Чегара билмас репортёрлар деб ҳам юритилади) халқаро нодавлат нотижорат ташкилот бўлиб, унинг мақсади ахборот эркинлиги ҳуқуқини ҳимоя қилишдир. У Инсон ҳуқуқлари умумжаҳон декларациясининг 19-моддасига мувофиқ, чегаралардан қатъи назар, ахборот олиш ва алмашиш ҳуқуқини, шунингдек, бошқа халқаро ҳуқуқ нормаларига мувофиқ ҳар бир киши янгиликлар ва маълумотлардан фойдаланишга ҳақли деган тамойил асосида ишлайди[1]. ЧБР Бирлашган Миллатлар Ташкилоти, ЙУНЕСКО, Европа Кенгаши ва Халқаро Франкофония Ташкилотида маслаҳатчи мақомига эга[2].

Фаолияти

Чегара билмас мухбирлар сўз ва маълумот эркинлиги ҳуқуқини ҳимоя қилиш учун хавф остида бўлган журналистларни ҳимоя қилиш учун жойларда, шунингдек, ҳукуматнинг юқори даражаларида ва халқаро форумларда ишлайди. ЧБМ ҳар куни франсуз, инглиз, испан, португал, араб, форс ва хитой тилларида оммавий ахборот воситалари эркинлигига таҳдидлар ҳақида брифинглар ва пресс-релизлар тақдим этади. 180 та мамлакатда оммавий ахборот воситалари эркинлиги ҳолатини ўлчайдиган йиллик матбуот эркинлиги рейтингини, Жаҳон матбуот эркинлиги индексини эълон қилади. Ташкилот хавф остида бўлган журналистларга ёрдам беради ва рақамли ва жисмоний хавфсизликни ўргатади. Шунингдек, жамоатчиликни журналистларга нисбатан зўравонлик ҳақида хабардорлигини ошириш ва уларнинг хавфсизлиги, эркинлигини таъминлаш учун кампания олиб боради. ЧБМ ҳукуматлар ва халқаро органларни оммавий ахборот воситалари эркинлигини қўллаб-қувватлаш бўйича стандартлар қбул қилади ва таҳдид остидаги журналистларни ҳимоя қилиш учун қонуний чоралар кўради[3]. Бундан ташқари, ЧБМ иш вақтида ҳалок бўлган журналистларнинг йиллик стотистикасини юритади.

12-мартда Бутунжаҳон киберсензурага қарши кураш кунини нишонлаш учун Чегара билмас мухбирлар (ЧБМ) матбуот эркинлигининг 20 та рақамли „йиртқич“лари рўйхатини эълон қилди ва „Гаров эркинлиги“ операциясининг олтинчи йилида жами 21 та веб-сайтга киришни блоклашини эълон қилди[4].

Тарихи

Олдинги логотипи
Париждаги бош офиси

ЧБМ 1985-йилда Франсиянинг Монтпеллиэр шаҳрида Роберт Менард, Реми Лоури, Жак Моленат ва Эмилиэн Жубинеау томонидан ташкил этилган. У 1995-йилда нотижорат ташкилот сифатида рўйхатга олинган[5]. Менард ЧБМнинг биринчи бош котиби бўлди. Кейинчалик унинг ўрнига Жан-Франсуа Жуиляр келди. Кристоф Делуар 2012-йилда бош котиб этиб тайинланган[6].

Тузилиши

ЧБМнинг бош офиси Парижда жойлашган. Унинг 13 та минтақавий ва миллий идоралари, жумладан Брюссел, Лондон, Вашингтон, Берлин, Рио-де-Жанеро, Тайпей, Дакарда ва 146 мухбирдан иборат тармоғи мавжуд[7]. Парижда ва халқаро миқёсда 57 нафар маошли ходим ишлайди[8]. ЧБМ аъзоларидан сайланган бошқарувчилар кенгаши ташкилот қонун-қоидаларини тасдиқлайди[9]. Халқаро кенгаш ташкилот фаолиятини назорат қилади ва молиялаштиради[10].

Адвокатлик

Жаҳон матбуот эркинлиги индекси

2022-йилги Матбуот эркинлиги индекси[11]сиёҳранг — яхши, кўк — қониқарли, сариқ — муаммоли, қизил — қийин, жигарранг — жиддий, кулранг — тавсифланмаган

Ахборот ва демократия ташаббуси

2018-йилда ЧБМ глобал ахборот-коммуникация маконида фикр ва сўз эркинлиги учун янги кафолатларни жорий этиш мақсадида ахборот ва демократия комиссиясини ишга туширди. Қўшма миссия баёнотида комиссия президентлари, ЧБМ бош котиби Кристоф Делуар ва Нобел мукофоти совриндори Ширин Эбади бу эркинликка таҳдид солаётган бир қатор омилларни аниқладилар. Бунга қуйидагилар киради: оммавий ахборот воситаларини сиёсий назорат қилиш, янгиликлар ва маълумотларни шахсий манфаатларга бўйсундириш, корпоратив иштирокчилар таъсирининг кучайиши, онлайн оммавий дезинформация ва сифатли журналистиканинг емирилиши[12].

Ушбу комиссия онлайн макон учун тамойилларни белгилаш, мақсадларни белгилаш ва бошқарув шаклларини таклиф қилиш учун ахборот ва демократия бўйича халқаро декларацияни нашр этди[13]. Декларацияда глобал маконда тузилмавий функсияга эга бўлган корпоратив тузилмалар. Унда фикр-мулоҳазаларни эркин шакллантириш ва демократик мунозараларда тўлиқ иштирок этиш учун хилма-хил, мустақил ва ишончли ахборот олиш ҳуқуқини тан олишга чақирди[13].

2018-йилги Париж Тинчлик форумида 12 давлат декларацияда баён этилган тамойиллар асосида ахборот ва ахборот учун демократик кафолатлар, фикр эркинлигини таъминлашга қаратилган сиёсий жараённи бошлаб юборди[13].

Журналистикага ишонч ташаббуси

ЧБМ 2018-йилда Журналистикага Ишонч Ташаббусини (ЖИТ) ўзининг ҳамкорлари Европа Телерадио Иттифоқи (ЭБУ), Агенcе Франcе Прессе (АФП) ва Глобал Эдиторс Нетwорк (ГЕН) билан бошлади[14].

Ҳаракатлар

ЧБМ журналистик эркинлик ҳимояси халқаро миссиялар, мамлакат ҳисоботларини нашр этиш, журналистларни тайёрлаш ва оммавий норозилик намойишларини ўз ичига олади. Охирги глобал тарғибот ва амалий аралашувлар қаторига қуйидагилар киради: 2017-йилда Афғонистонда журналист аёллар учун марказ очиш, ҳибсдаги турк журналистлари учун Страсбургда кўча рассоми C215 билан ижодий норозилик ўтказиш, ўлдирилган саудиялик журналист Жамол Кашогги хотираси учун Эйфел минораси чироқларини ўчириш, Сурияда журналистлар ва блогерлар учун тренинглар ўтказиш[15][16][17] кабилар.

Cумҳуриет газетасининг собиқ бош муҳаррири Cан Дüндар 2015-йилги ЧБМ мукофотини олди. Кўп ўтмай, у ҳибсга олинди.

Матбуот эркинлиги мукофоти совриндорлари (1992-2021)

  • 1992-йил Златко Диздаревич, Босния-Герсеговина.
  • 1993-йил Ван Жунтао, Хитой.
  • 1994-йил Андре Сибомана, Руанда.
  • 1995-йил Кристина Анянву, Нигерия.
  • 1996-йил Ишик Юртчу, Туркия.
  • 1997-йил Раул Риверо, Куба.
  • 1998-йил Низар Найюф, Сурия.
  • 1999-йил Сан-Сан-Нве, Бирма.
  • 2000-йил Кармен Гурручага, Испания.
  • 2001-йил Реза Алижоний, Эрон.
  • 2002-йил Григорий Паско, Россия.
  • 2003-йил Али Лмрабет, Марокаш; Даилй Неwс, Зимбабве; Мишел Монтас, Гаити.
  • 2004-йил Ҳафнауи Гҳоул, Жазоир[18]; Зета, Мексика; Лиу Хиаобо, Хитой.
  • 2005-йил Чжао Ян, Хитой; Толо ТВ, Афғонистон; Сомали Журналистлари Миллий Уюшмаси, Сомали; Масуд Ҳамид, Сурия.
  • 2006-йил Wин Тин, Бирма; Новая газета, Россия; Гилермо Фаринас Эрнандес, Куба.
  • 2007-йил Сеёум Цеҳае, Эритрея; Демократик Бирма Овози, Бирма; Карим Амер, Миср; Ху Жиа, Зенг Жинян, Хитой.
  • 2008-йил Рикардо Гонсалес Алфонсо, Куба; Радио Фреэ НК, Шимолий Корея[19]; Зарганар ва Най Пҳоне Латт, Бирма.
  • 2009-йил Амира Хасс, Исроил; Дош, Чеченистон[20].
  • 2010-йил Абдолризо Тожик, Эрон; [21] Радио Шабелле, Сомали.
  • 2011-йил Али Ферзат, Сурия; Wеэклй Элевен Неwс, Бирма.
  • 2012-йил Мазен Дарвиш, Сурия; 8Собҳ, Афғонистон.
  • 2013-йил Муҳаммад Бекжонов, Ўзбекистон; [22] Утҳаян, Шри-Ланка.
  • 2014-йил Санжуана Мартинез, Мексика; ФронтПаге Африcа, Либерия; Раиф Бадавий, Саудия Арабистони.
  • 2015-йил Зейна Эрҳаим, Сурия; Зоне9, Эфиопия; Cумҳуриет, Туркия.
  • 2016-йил Ҳади Абдуллоҳ, Сурия; 64Тианwанг, Хитой; Лу Юю ва Ли Тингю, Хитой.
  • 2017-йил Томас Питек, Полша; Медясcопе, Туркия; Соҳаил Араби, Эрон.
  • 2018-йил Свати Чатурведи, Ҳиндистон; Метю Каруана Гализиа, Малта; Индай Эспина-Варона; Филиппин; Керол Кадваладр, Буюк Британия.
  • 2019-йил Эман ал Нафжан, Саудия Арабистони; Пҳам Доан Транг, Ветнам; Каролин Маскат, Малта.
  • 2020-йил Лина Атталаҳ, Миср; Элена Милашина, Беларусия; Жимми Лаи, Гонконг.
  • 2021-йил Чжан Чжан, Хитой; Форбидден Сториэс тармоғининг Пегасус лойиҳаси, Франсия; Маждолин Хассона, Фаластин.

Манбалар

  1. ↑ РСФ Аннуал Репорт 2018, п5
  2. ↑ „Пресентатион, Репортерс Wитҳоут Бордерс (РСФ), фор фреэдом оф информатион“. РСФ (2016-йил 22-январ). 2020-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 20-феврал.
  3. ↑ РСФ Аннуал Репорт 2018, пп14-16
  4. ↑ „2020 Wорлд Дай Агаинст Cйбер-Cенсоршип : РСФ cомпилес Дигитал Предатор лист, унблоcкс море cенсоред wебситес“. РСФ (2016-йил 17-феврал). 2020-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 31-март.
  5. ↑ „РСФ Пресентатион“. РСФ (2016-йил 22-январ). 2020-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 24-феврал.
  6. ↑ „Чристопҳе Делоире аппоинтед Репортерс Wитҳоут Бордерс диреcтор-генерал“. РСФ (2012-йил 21-май). 2020-йил 19-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 24-феврал.
  7. ↑ РСФ Аннуал Репорт 2018, пп51-52
  8. ↑ РСФ Аннуал Репорт 2018, п10
  9. ↑ „Администратион Боард“. РСФ (2016-йил 26-июл). 2020-йил 24-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 24-феврал.
  10. ↑ „Интернатионал Cоунcил“. РСФ (2016-йил 26-июл). 2020-йил 24-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 24-феврал.
  11. ↑ „2022 Wорлд Пресс Фреэдом Индех“. Репортерс Wитҳоут Бордерс (2022).
  12. ↑ Эбади, Ширин. „Информатион анд Демоcраcй Cоммиссион ЛЕТТРЕ ДЕ МИССИОН“. Репортерс Wитҳоут Бордерс (2018-йил 20-июл). 2020-йил 18-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 18-феврал.
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 „РСФ Деcларатион“. РСФ (2019-йил 22-август). 2020-йил 2-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 2-март.
  14. ↑ „РСФ анд партнерс лаунч а публиc cонсултатион он тҳе Жоурналисм Труст Инитиативе“. РСФ (2020-йил 2-март). 2020-йил 15-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 2-март.
  15. ↑ „РСФ опенс фирст cентер фор тҳе протеcтион оф Афгҳан wомен жоурналисц“. РСФ (2017-йил 6-март). 2020-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 2-март.
  16. ↑ „Туркей'с имприсонед жоурналисц пин ҳопес он Эуропеан Cоурт“. РСФ (2017-йил 29-май). 2020-йил 2-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 2-март.
  17. ↑ „РСФ блаcкс оут Эиффел Тоwер фор слаин жоурналисц, а монтҳ афтер Кҳашогги деатҳ“. РСФ (2018-йил 1-ноябр). 2020-йил 2-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 2-март.
  18. ↑ „Ҳафнаоуи Гҳоул фреэд провисионаллй афтер беинг ҳелд фор сих монтҳс фор либел“. РСФ (2004-йил 26-ноябр). 2020-йил 25-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 5-март.
  19. ↑ „Н. Кореан Дефеcторс Фигҳт Региме wитҳ тҳе Радио“. НПР (2006-йил 24-октябр). Қаралди: 2020-йил 5-март.
  20. ↑ 4 Деcембер 2009. „"Репортерс Wитҳоут Бордерс" аwард "Дош" магазине фром Чечня“. Cауcасиан Кнот. 2021-йил 3-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 5-март.
  21. ↑ „Жоурналист Абдолреза Тажик, 2010 пресс фреэдом призе wиннер, ис фреэд фром присон“. РСФ (2010-йил 23-декабр). 2020-йил 25-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 5-март.
  22. ↑ „УС, Узбекистан – РСФ wелcомес Муҳаммад Бекжанов, онcе тҳе wорлд'с лонгест-детаинед жоурналист, то Wашингтон“. РСФ (2018-йил 21-сентябр). 2020-йил 29-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 5-март.