Chernika

Черника
Биологик классификация
Олам: Ўсимлик

Черника (Ваccиниум) — эрикадошларга мансуб бута ёки ярим буталар туркуми. 200 дан ортиқ тури бор. Евросиё ва Шим. Американинг ўрта ва совуқ иклим шароитларида, Кавказ, Ғарбий ва Шарқий Сибир ҳамда Узоқ Шарқса тарқалган. Оддий Ч. (В. мйртиллус) тури АҚСҲ ва Ғарбий Европа мамлакатларида экилади. Бўйи 15—40 см. Илдизи узун, тарқоқ. Гуллари очяшил, гулбандларида яккаякка жойлашган. Май—июнда гуллайди. Четдан чангланади. Меваси июл-августда етилади, таркибида 12% ошловчи модда, 44 мг% С витамини, қанд, лимон ва олма кислотаси, бўёқ моддалари, сийдик ва қонда қанд миқдорини камайтирувчи неомиртиллин гликозиди бор. Янги мевасидан кисел, вино, ликёр ва бошқа тайёрланади. Тиббиётда Ч.нинг қуритилган меваларидан ич кетишини қолдирувчи восита сифатида фойдаланилади. Оқ қарағай, қарағай, эман, қайин, каштан ўрмонзорларида, тундра, ўрмон тундра, тогларда усади. Табиий ҳолда илдизпоясидан кўпаяди.

Черника (кўк мева, я’ни блуэберрй) нафақат мазали, балки жуда қизиқарли ва фойдали хусусиятларга эга бўлган мевалардан биридир. Унинг ташқи қисми чуқур кўк рангда бўлса-да, ички қисми кўпинча оч яшил ёки оч рангда бўлади, бу эса уни бошқа кўк рангли мевалардан ажратиб туради. Черника “суперфоод” сифатида танилган, чунки у антиоксидантларга, айниқса антосианинларга жуда бой бўлиб, бу моддалар организмни эркин радикаллардан ҳимоя қилади, юрак ва мия фаолиятини қўллаб-қувватлайди. Тарихий жиҳатдан ҳам бу мева қизиқарли: Шимолий Америкада маҳаллий халқлар уни минг йиллардан бери исте’мол қилиб келган ва ҳатто доривор восита сифатида ҳам ишлатган. Иккинчи жаҳон уруши даврида эса британиялик учувчилар черника мураббоси тунги кўришни яхшилайди деб ҳисоблашган, гарчи бу тўлиқ илмий исботланмаган бўлса ҳам, унинг кўз саломатлиги учун фойдали экани инкор этилмайди. Бундан ташқари, черника кучли пигментга эга бўлгани учун табиий бўёқ сифатида ҳам ишлатилади ва уни исте’мол қилганда тил вақтинча бинафша рангга кириши мумкин. Қизиқарли томони шундаки, у ҳатто космонавтлар рационига ҳам киритилган, чунки қуритилган ҳолатда узоқ вақт сақланади ва озуқавий қийматини йўқотмайди. Шу билан бирга, черника паст калорияли (100 граммда тахминан 50–60 калория), лекин витамин C, К ва толага бой бўлиб, соғлом овқатланиш учун жуда яхши танлов ҳисобланади. Ундаги шакар табиий бўлгани сабабли, ме’ёрида исте’мол қилинганда қондаги глюкоза даражасини кескин оширмайди.