Chester Artur
Честер Алан Артур (1829-йил 5-октябр[а] — 1886-йил 18-ноябр) америкалик ҳуқуқшунос ва сиёсатчи бўлиб, 1881-1885-йилларда Қўшма Штатларнинг 21-президенти бўлиб ишлаган. Бундан аввал 20-вице-президент бўлган, 1881-йил сентябрида, Гарфиэлд қотил томонидан отиб ташланганидан икки ой ўтиб, президент Жамес Гарфиэлднинг ўрнига президент сифатида тайинланган.
Ҳаёти
Артур Вермонт штатининг Фаирфиэлд шаҳрида туғилган, Ню-Ёрк штатининг юқори ҳудудида ўсган ва Ню-Ёрк шаҳрида ҳуқуқшунослик билан шуғулланган. У Америка фуқаролар уруши даврида Ню-Ёрк милициясининг кварталмастери бўлиб хизмат қилган. Урушдан кейинм Ню-Ёркдаги республикачилар сиёсатига кўпроқ эътибор қаратади ва сенатор Росcо Конклингнинг сиёсий ташкилотида юқори лавозимларга кўтарилади. Президент Улйссес С. Грант Честер Артурни 1871-йилда Ню-Ёрк портининг коллектори лавозимига тайинлайди. 1878-йилда президент Рутерфорд Б. Ҳеис Ню-Ёркдаги федерал патронаж тизимини ислоҳ қилиш режаси доирасида Артурни ишдан бўшатади. Гарфиэлд 1880-йилда президентликка Республикачилар номзодини қўлга киритади ва Артур Шарқий Сталварт сифатида вице-президентликка номзод бўлади. Президентлик муддатидан тўрт ой ўтгач, Гарфиэлд қотил томонидан отиб ўлдирилади. Шундан сўнг, Артур президентлик лавозимини эгаллайди.
Дастлаб, ислоҳотчиларни ҳайратда қолдириб, у Пендлетон давлат хизматини ислоҳ қилиш тўғрисидаги қонунни ёқлаб чиқади ва уни амалга оширади. У АҚШ ҳарбий-денгиз кучларининг қайта ташкил этилишига раислик қилади, аммо у фуқаролар уруши тугаганидан буён тўпланиб қолган федерал бюджет профицитини юмшата олмагани учун танқидга учрайди. Артур 1882-йилги Хитойни четлаштириш тўғрисидаги қонуннинг биринчи версиясига вето қўяди ва унинг АҚШга хитойлик муҳожирларга нисбатан йигирма йиллик тақиқи Бурлингаме шартномасини бузади, лекин у ўн йиллик тақиқни ўз ичига олган иккинчи версияни ҳам имзолайди[2].
Соғлиғи ёмонлашган Артур 1884-йилда Республикачилар партиясидан номзодлик қўйишга қатъий ҳаракат қила олмайди ва у муддати якунлашганда нафақага чиқади. Журналист Алехандер К. МcCлуре шундай деб ёзган эди: „Ҳеч ким Честер Алан Артур сингари президентлик лавозимида бу қадар ишончсиз фаолият олиб бормаган ва ҳеч ким у каби президентликдан нафақага чиқмаган. У сиёсий дўстлари ва душманлари томонидан ҳурматга сазовор бўлган шахсдир.“[3] Артурнинг соғлиғи ва сиёсий аҳволининг заифлиги унинг маъмуриятини замонавий президентликдан кўра фаолроқ қилишига олиб келади, аммо у ўзининг лавозимида яхши ишлагани учун замондошлари орасида мақтовга сазовор бўлган. Тҳе Неw Ёрк Wорлд газетаси Артурнинг 1886-йилда вафот этган вақтида ўтган президентлик фаолиятини шундай сарҳисоб қилди: „Унинг бошқарувида ҳеч қандай бурч эътибордан четда қолмади ва ҳеч қандай халқни хавотирга соладиган лойиҳа амалга оширилмади“[4]. Марк Твен у ҳақида шундай ёзган эди: „Президент Артурнинг маъмуриятини яхшилаш ҳақиқатан ҳам қийин бўлар эди“[5]. Шунга қарамай, замонавий тарихчилар одатда Артурнинг президентлигини ўртача[6], Артурни эса энг кам даражада эсда қолган президентлардан бири сифатида таърифлайди.
Изоҳлар
- ↑ Баъзи эски манбаларда сана 1830-йил 5-октябр деб кўрсатилган[1], лекин биограф Тҳомас C. Реэвес бу нотўғри эканлигини тасдиқланган.
Манбалар
- ↑ Ҳоwе, с. 5.
- ↑ Стургис, Амй Ҳ.. Пресиденц фром Ҳаес Тҳроугҳ МcКинлей. Wестпорт, CТ: Греэнwоод Пресс, 2003 — 83–84-бет. ИСБН 978-0-3133-1712-5.
- ↑ Алехандер К. МcCлуре, Cолонел Алехандер К. МcCлуреъс реcоллеcтионс оф Ҳалф а Cентурй (1902) п 115 онлине
- ↑ Реэвес 1975.
- ↑ Фелдман.
- ↑ Счлесингер, Артҳур М. Жр.. „Ратинг тҳе Пресиденц: Wашингтон то Cлинтон“. ПБС.орг (2004-йил 12-октябр).