Chhota Katra
.jpg)
Чото Катра (бенгалча: ছোট কাটারা; Кичик Катра) Бангладешнинг Дакка шаҳридаги Бобурийлар даврида қурилган иккита Катрадан биридир. У 1663-йилда Субаҳдар Шоистахон томонидан бунёд этилган. Иншоот Буриганга дарёси бўйида, Ҳаким Ҳабибур Раҳмон кўчасида жойлашган. У амалдорлар ва Шоистахоннинг кенгайиб бораётган оиласини жойлаштириш учун қурилган. Чҳота Катра Бара Катрадан бир оз кичикроқ, лекин режаси ўхшаш ва ундан 185 метр шарқда жой олган.
Этимологияси
Катара чўзинчоқ ҳовли атрофида қурилган ётоқхона шаклига эга бўлиб, уларни қуриш ишлари Бобурийлар томонидан ушбу субконтинентга киритилган. Шимолий Ҳиндистонда, баъзи ҳукмдорлар, Қироллик суди аъзолари ва зодагонларнинг уйи вазифасини ўтаган. Бироқ, бу атама арабча Катара сўзидан олинган бўлиши ҳам мумкин, бу устунли бино деган маънони англатади ёки турар жой учун ишлатиладиган бузилган франсузча сўз бўлиши ҳам мумкин. Унинг бошқа синонимлари Чуттре (франсуз) ва Чатрра (ҳиндча) бўлиб, иккаласи ҳам соябон деган маънони беради, зиёратчиларни бошпана қиладиган жой учун бу сўзни қўллашган.
Тарихи
Чҳота Катра 1663-1671-йилларда қурилган. Шоистахоннинг биринчи ҳукмронлиги даврида, сўнгра Бенгалиялик Субаҳдар ва унинг номи билан аталган меъморчилик услубига мос келадиган фуқаролик ва диний биноларнинг бирлашмаси ҳисобланади. Бу шаҳар манзарасида муҳим ўрин тутган бўлиб, Бобурийларнинг Даккадаги машҳурлигини кўрсатган[1].
1713-йилда Бобурийлар пойтахти кўчирилганидан бери Катра шаҳар билан бир қаторда ўз аҳамиятини йўқота бошлади, гарчи Наиб Нозим Жиссаратхон бу ерда қисқа вақт ичида ўз саройи, тўғрироғи, 1765-йилда кўп нарса қолмаган Нимтали қасрини қурдирган бўлса ҳам бу шаҳар нуфузини асраб қола олмади.
Инглизлар Чото Катрага баъзи ўзгаришлар киритдилар, бир вақтлар Даккадаги биринчи инглиз ўрта мактаби (1816) Падре Леонардо томонидан ташкил этилган, кейин эса биринчи оддий мактаб (1857) бунёд этилган. Дакка наваблари бу ерларни бир муддат кўмир ва оҳак қуйиш корхонаси учун ижарага олишган. 1822-йилда Чарлес Д’ойле томонидан ёзилган ҳисоблар қисман сақланиб қолган Бара Катранинг гўзаллигидан далолат беради, у ерда ҳали ҳам камбағал аҳоли томонидан талон-тарож ишлари амалга ошрилган. Ўтмишда археология бўлимининг мазкур иншоотни ўз қўлига олиш ва асл ҳолатини қайта тиклаш борасидаги уринишлари самарасиз бўлиб, мадрасани бошқараётган одамлар бинонинг бир қисмини ноқонуний эгаллаб олган ва иншоотни барбод қилган.
Ушбу Катрадан ташқарида, асосан меҳмонхоналар ёки турар-жой анклавлари сифатида ҳам ишлатиладиган яна бир нечта иншоот тузилмалари мавжуд бўлган, масалан Майя Катра, Муқим Катра, Наваб Катра ва бошқалар. Бу Катралар Бобурийлар даврида қурилган Бенгал Дакка ёки бошқа жойларда турар-жойларнинг ноёб наъмуналаридандир.
Архитектураси
Ташқи кўриниши
Катра тўртбурчак шаклида бўлиб, ташқи кўриниши 101,20 м Х 92,05 м ва ички қисми 81,07 м Х 69,19 м ни ташкил этади. Ташқи деворларнинг қалинлиги 0,91 м дан 1,00 м гача етади, пойдевор деворларининг максимал қалинлиги эса 1,22 м га тенг. Унинг иккита шлюзи бор – шимолга ва жанубга қараган. Жанубий қисмида асосий кириш жойи мавжуд. Иккала шлюз, гарчи яқинда ўзгартирилган бўлса ҳам, ёмон аҳволга тушиб қолган. Шунингдек, иншоотнинг жанубий деворининг икки ташқи бурчагида саккиз қиррали иккита минора жойлашган.
Ҳовли атрофидаги иншоотлар кўп маротаба қайта таъмирланган, реконструксия қилинган. Структуранинг бир оз чидамлилиги туфайли ўзининг кўп қисмини йўқотган. Асл бинога кўплаб замонавий иншоотлар қўшилган. Дарё бўйидаги уч қаватли дарвоза баъзи мустамлакачилик ўзгаришларини ўзида сақлаб қолган. Уч қаватли деразалар ва баланд бурчакли миноралар кейинги реставрация пайтида мустамлакачилик қурилишини акс ўзида эттиради.
Ички қисми
Ичкарида Чампа Биби қабри бор, аммо унинг шахси ҳақида тўғри фаразлар мавжуд эмас. Унинг қўрғони ичида вайрон бўлган кичик масжид бўлган. Бир гумбазли квадрат Чампа Биби мақбараси, ҳозир рўйхатга олинган бўлиб, бир вақтлар Падре Чўпон томонидан вайрон қилинган. Кейинчалик у археологлар томонидан қайта тикланган, аммо ҳозир Чампатали дўконлари лабиринтлари ичида қолиб кетган. Чарлес Д’Ойлй (мақбарани масжид деб адашган) тасвирлаганидек, у юпқа бурчаклари бўлган кўп плёнкали ликопча кўринишидаги гумбаз бўлган бўлиши мумкин. Чампа Биби ё Шоистахоннинг қизи ё кейинчалик турмушга чиққан маҳаллий канизак эди. Шоиста Хоннинг Чампа Биби авлодидан бўлган бенгал меросхўрлари Чото Катрада узоқ йиллар яшаган, чунки Шоиста Хон Катрага эгалик қилган.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ Реза, Моҳаммад Ҳабиб „А cоммунитй инcолвед стратегиc ҳеритаге манагемент план фор Чотто Катра“, . Ре-Имагининг Бенгал:Арчитеcтуре, Буилт Энвиронмент анд Cултурал Ҳеритаге (Энглиш) Аҳмед: . Газиабад: Cопал Публишинг, 2018. ИСБН 9789383419647.
Адабиётлар
- Мамун, Мунтасир, Дакка: Смрити Бисмритир Нагари, 3-нашр, саҳифа №: 201–206,ИСБН 984-412-104-3
- Раҳмон, Маҳбуббур. Архитектор шаҳри . Дакка: Делвистаа фонди.ИСБН 978-984-33-2451-1ИСБН 978-984-33-2451-1