Chiatura

Чиатура
Чиатура
Мамлакат	Грузия

Чиатура ( грузинча: ჭიათურა ) — Ғарбий Грузиянинг Имерети вилоятидаги шаҳар. 1989-йилда у 30 мингга яқин аҳолиси мавжуд эди бўлган. Шаҳар о'зининг шаҳар марказини атрофдаги тепаликлардаги кончилик аҳоли пунктлари билан бог'лайдиган телефериклар тизими билан машҳур эди. Шаҳар ички қисмда, Қвирила дарёси бо'йида тог' водийсида жойлашган эди.

География ва тарих

Чиатурадаги кон майдони 1879-йилда грузиялик шоири Акаки Церетели марганец ва темир рудаларини қидириб, бу ҳудудда конларни топишга эришдилар. Бошқа қизг'ин изланишлардан со'нг, қалинлиги 0.2 м (0.66 фт) гача о'згариб турадиган тижорат мақсадларида ишлатиладиган марганец оксиди, пероксид ва карбонатнинг бир неча қатламлари мавжудлигини аниқлашди ва 16 м (52 фт) . Давлат улкан конни бошқариш ва фойдаланиш учун барча тижорат тоифаларидаги ишлов бериладиган марганец рудаларининг ялпи балансини 239 миллион тоннани ташкил этарди, улар орасида марганец оксиди рудалари (41,6%), карбонат рудалар (39%) ва пероксид рудалар (19%) мавжуд бўлган. Марганец рудасини Зестафонидаги ферро-қотишма заводига ташиш учун компания ҳозирги кунда Грузия темир ё'ллари томонидан бошқариладиган, то'лиқ электрлаштирилган темир ё'л тармог'ини ишлаб чиқилди. Марганец ишлаб чиқариш 1905-йилга келиб жаҳон ишлаб чиқаришининг 60% га ошган эди.

Чиатурада Церетели давлат театри, 10 та мактаб, Грузия техника университети факултети, Мгвимеви собори (Х—ХИ асрларда) жойлашган бо'либ. 1905-йилги рус инқилоби даврида Чиатура, асосан, меншевиклар Грузиядаги ягона болшевик таянчи бўлган. 3700 кончи кунига 18 соат ишлаган, ҳар доим куйдирилган шахталарда ухлаган эди. Уларда ҳаммом ё'қ бўлган эди. Иосиф Сталин меншевиклар билан бўлган мунозарада уларни болшевизмни қо'ллаб-қувватлашга ко'ндиришган эди. Улар унинг оддий 15 дақиқалик нутқини рақибларининг нотиқлик нутқидан афзал билишган эди. Уни “сержант маёр Коба” деб ном олган эди. У босмахона, ҳимоя ракетаси ва "қизил жанговар отрядлар" ни яратишни кашф қилишга эишди. Сталин қуролли кончиларга Вано Киасашвилини мас'ул қилиб тайинланди. Шахта эгалари аслида уни бошпана беришди, чунки у бунинг эвазига уларни о'г'рилардан ҳимоя қилди ва эгалари то'лашдан бош тортган миналарни ё'қ қилган эдилар.

1906-йилда кончиларнинг маошини олиб кетаётган олтин поездга Коте Цинцадзенинг "Дружина"си (Болшевик экспроприаторлар клуби) ҳужум қилди. Улар икки соат урушиб, бир жандарм ва бир аскарни ҳалок қилиб, 21 минг рублни ўғирлаб кетишди. 1913-йил июн-июл ойларида кончилар 55 кунлик муваффақиятли иш ташлашни бошлашдилар. Улар 8 соатлик иш кунини, иш ҳақини оширишни ва тунда ишламасликни талаб қилиш эди. Полиция РСДРПга ҳеч қандай сиёсий талаблар қо'ймаслик шарти билан иш ташлашни бошқаришга рухсат берди. Уларни Батуми ва Потидаги бошқа ҳужумчилар қо'ллаб-қувватлашган эди.

2017-йилда Рати Онели томонидан суратга олинган "Қуёш шаҳри" ҳужжатли филми шаҳарнинг бир қатор фуқароларини кузатиб боради.

Кабел вагонлари

Дарё водийси тик қиррали бўлгани учун ишлаб чиқариш ишчилари ко'п вақтларини шаҳардан конларгача яёв о'тказишган ва шу билан ҳосилдорликни суслаштирган. 1954- йилда ишчиларни водий бо'йлаб ва конларга ташиш учун кенг ко'ламли телеферик тизими о'рнатилган эди. Тизимнинг 17 линиялари 2021-йилгача асл ускунадан фойдаланган ҳолда шаҳарга хизмат кўрсатишда давом этди.

2017-йилда Грузия ҳукумати марказий тўрт қаторли марказ стансиясидан бошлаб замонавий омовий телеферик технологиясидан фойдаланган ҳолда тизимни қайта қуришни бошлашди.^[1] Янгиланган тизим 2021-йил сентабр ойида очилган. Совет давридаги дастлабки тизим хавфли деб топилди ва хизматдан чиқишга сабаб бо'лди.^[2] Ҳукумат о'з станцияларини мерос об'эктлари сифатида сақлаб қолиш ко'зда тутулган.^[3]