Chibirdon ota

Chibirdon ota — Shoh Abdurahmon Vali maqbarasi kompleksi — Oʻrta Osiyo meʼmorchiligining noyob namunalaridan biri hisoblanadi. Ushbu majmua ikki asosiy maqbaradan — Shoh Abdurahmon Vali va Chibirdon ota maqbaralaridan iborat boʻlib, har ikkisi oʻz davrining yodgorlik meʼmoriy uslublarini oʻzida mujassam etgan.

Shoh Abdurahmon Vali maqbarasi

Shoh Abdurahmon Vali maqbarasi baland qum tepaligi ustida barpo qilingan boʻlib, ikki qismdan iborat: yer ostidagi goʻrxona va uning ustki qismida qurilgan yagona gumbazli ziyoratgoh.

Sakkiz burchakli maqbara XI asr boshlarida qurilgan. Uning meʼmoriy xususiyatlari quyidagilardan iborat:

Somoniylar davriga xos kvadrat pishiq gʻishtlar ishlatilgan.
Peshtoq sal balandroq va ogʻirroq qilib qurilgan.
Har tomoni 2,65 metrli sakkiz tomonli kompozitsiyaga ega.
Gumbaz diametri 6,4 metr boʻlib, markazidagi 1,4 metrlik tuynuk yoritishga xizmat qilgan.
Ichki qism uchta panjara (tobodoni) orqali yoritilgan.
Panjaralar terrakotadan ishlangan.
Devorining pastki tashqi tomoni 2 metr balandlikda kvadrat gʻishtlardan 9 qator qilib tashqariga qaratib terilgan — bu uslub IX–X asrlarga xos.

Chibirdon ota maqbarasi

Chibirdon ota (yoki Shirburdon ota) maqbarasi Sohibqiron Amir Temur davrida, XIV–XV asrlarda qurilgan. Ushbu yodgorlik chorvadorlar piri, avliyo Shirburdon ota sharafiga bagʻishlangan.

Majmua quyidagi qismlardan iborat:

Xonaqoh
Chillaxona
Goʻrxona

Meʼmoriy xususiyatlari

Peshtoq qismi sharq tomonda joylashgan sakkiz burchakli maqbaraga qaratilgan.
Peshtoq tepasida 5 ta qavoqcha va ikki burchagida minorasimon guldastalar mavjud.
Xonaqoh — diametri 10 metr keladigan sferik gumbaz bilan yopilgan.
Goʻrxona va chillaxona — diametri 4 metrli past gumbazlar bilan yopilgan.
Dastlab 4 ta eshik boʻlgan. Shimoliy va janubiy eshiklar simmetrik, gʻarbda esa ikkita bir xil oʻlchamli eshiklar joylashgan.
Poydevor tarkibi: qum → loy → kvadrat gʻisht → qamish → gʻisht.

Qazilma topilmalari

1428–1429-yillarda Buxoroda zarb qilingan tangalar topilgan.
Meʼmoriy jihatdan Sayfiddin Boharziy maqbarasiga oʻxshash, ammo peshtoqi pastroq boʻlgani XIV asr II yarmida qurilganidan darak beradi.

Tadqiqotlar va muhofaza

Majmua 1951-yilda taniqli qadimshunos olim Yahyo Gʻulomov boshchiligidagi ekspeditsiya tomonidan aniqlangan.

Davlat muhofazasi hujjatlari

1978-yil 30-noyabr — OʻzSSR Xalq deputatlari Buxoro viloyati ijroqo‘mning 122 p 716-sonli qarori bilan davlat muhofazasiga olingan.
2008-yil 30-oktabr — Buxoro viloyati hokimining 204-sonli qaroriga binoan madaniy meros obyektlari ro‘yxatiga kiritilgan.
2019-yil 4-oktabr — Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 846-sonli qaroriga asosan milliy roʻyxatga kiritilgan.

Manbalar

Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 4-oktabrdagi 846-sonli qarori
Buxoro viloyati hokimining 2008-yil 30-oktabrdagi 204-sonli qarori
OʻzSSR Xalq deputatlari Buxoro viloyati ijroqo‘mning 1978-yil 30-noyabrdagi qarori
Gʻulomov, Yahyo. *Oʻzbekiston meʼmoriy yodgorliklari*. — Toshkent, 1955.