Chibirdon ota

Чибирдон ота — Шоҳ Абдураҳмон Вали мақбараси комплекси — Ўрта Осиё меъморчилигининг ноёб намуналаридан бири ҳисобланади. Ушбу мажмуа икки асосий мақбарадан — Шоҳ Абдураҳмон Вали ва Чибирдон ота мақбараларидан иборат бўлиб, ҳар иккиси ўз даврининг ёдгорлик меъморий услубларини ўзида мужассам этган.

Шоҳ Абдураҳмон Вали мақбараси

Шоҳ Абдураҳмон Вали мақбараси баланд қум тепалиги устида барпо қилинган бўлиб, икки қисмдан иборат: ер остидаги гўрхона ва унинг устки қисмида қурилган ягона гумбазли зиёратгоҳ.

Саккиз бурчакли мақбара ХИ аср бошларида қурилган. Унинг меъморий хусусиятлари қуйидагилардан иборат:

Сомонийлар даврига хос квадрат пишиқ ғиштлар ишлатилган.
Пештоқ сал баландроқ ва оғирроқ қилиб қурилган.
Ҳар томони 2,65 метрли саккиз томонли композицияга эга.
Гумбаз диаметри 6,4 метр бўлиб, марказидаги 1,4 метрлик туйнук ёритишга хизмат қилган.
Ички қисм учта панжара (тободони) орқали ёритилган.
Панжаралар терракотадан ишланган.
Деворининг пастки ташқи томони 2 метр баландликда квадрат ғиштлардан 9 қатор қилиб ташқарига қаратиб терилган — бу услуб ИХ–Х асрларга хос.

Чибирдон ота мақбараси

Чибирдон ота (ёки Ширбурдон ота) мақбараси Соҳибқирон Амир Темур даврида, ХИВ–ХВ асрларда қурилган. Ушбу ёдгорлик чорвадорлар пири, авлиё Ширбурдон ота шарафига бағишланган.

Мажмуа қуйидаги қисмлардан иборат:

Хонақоҳ
Чиллахона
Гўрхона

Меъморий хусусиятлари

Пештоқ қисми шарқ томонда жойлашган саккиз бурчакли мақбарага қаратилган.
Пештоқ тепасида 5 та қавоқча ва икки бурчагида минорасимон гулдасталар мавжуд.
Хонақоҳ — диаметри 10 метр келадиган сферик гумбаз билан ёпилган.
Гўрхона ва чиллахона — диаметри 4 метрли паст гумбазлар билан ёпилган.
Дастлаб 4 та эшик бўлган. Шимолий ва жанубий эшиклар симметрик, ғарбда эса иккита бир хил ўлчамли эшиклар жойлашган.
Пойдевор таркиби: қум → лой → квадрат ғишт → қамиш → ғишт.

Қазилма топилмалари

1428–1429-йилларда Бухорода зарб қилинган тангалар топилган.
Меъморий жиҳатдан Сайфиддин Боҳарзий мақбарасига ўхшаш, аммо пештоқи пастроқ бўлгани ХИВ аср ИИ ярмида қурилганидан дарак беради.

Тадқиқотлар ва муҳофаза

Мажмуа 1951-йилда таниқли қадимшунос олим Яҳё Ғуломов бошчилигидаги экспедиция томонидан аниқланган.

Давлат муҳофазаси ҳужжатлари

1978-йил 30-ноябр — ЎзССР Халқ депутатлари Бухоро вилояти ижроқўмнинг 122 п 716-сонли қарори билан давлат муҳофазасига олинган.
2008-йил 30-октабр — Бухоро вилояти ҳокимининг 204-сонли қарорига биноан маданий мерос обектлари рўйхатига киритилган.
2019-йил 4-октабр — Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 846-сонли қарорига асосан миллий рўйхатга киритилган.

Манбалар

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2019-йил 4-октабрдаги 846-сонли қарори
Бухоро вилояти ҳокимининг 2008-йил 30-октабрдаги 204-сонли қарори
ЎзССР Халқ депутатлари Бухоро вилояти ижроқўмнинг 1978-йил 30-ноябрдаги қарори
Ғуломов, Яҳё. *Ўзбекистон меъморий ёдгорликлари*. — Тошкент, 1955.