Chinuklar

Чинук халқининг садр тўсинли уйининг 2005-йилдаги тўлиқ намунаси. уз: Ридгефиэлд миллий ёввойи табиат қўриқхонаси

Чинук, Чинуки (шинук) — Америка Қўшма Штатларининг шимоли-ғарбий қисмидаги ҳинд халқлари гуруҳи.

Тиллари ва тарқалиши

Европаликларнинг кириб келиш давридаги чинук ҳудудининг харитаси.

Пол Кейн. Чинук қабиласининг аёли, боласи билан. 1848-1852-йиллар

Чинук Колумбия дарёсининг қуйи оқимида яшаган.

Чинуклар шинук (чинук): катламет, Қуйи Шинук (Чинук) ва Юқори Шинук (Мултномаҳ, Кикшт ва бошқа) тилларда гаплашганлар. Ҳозир улар деярли бутунлай йўқолди ва чинук халқи инглиз тилида гапиришга ўтдилар. Фақат васко-вишрамнинг юқори шинук шевасида 4 киши гапиради.

Қабилалар: пастки — чинук, cлацоп, юқори — катламет, вакайкам, катлапатл, малтномах, клакамас.

Европаликлар билан тўқнашувдан олдин, чинук халқи кламат билан савдо алоқаларини қўллаб-қувватлаганлар.

ХВИИИ асрда кўпчилик чинук аҳолиси турли касалликлар туфайли вафот этишган. Қолганлари европаликлар ёки салиш каби бошқа ҳиндлар билан қўшилиб кетган. Ҳозир чинук вакиллари 900 кишини ташкил этади. Улар тарқоқ яшайдилар.

Хўжалик фаолияти

Пол Кейн.  Орегон штатидаги Маунт-Гуд тоғи фонидаги чинукларнинг кичик уйи. 1851-1856-йиллар

Баъзи қабилалар шимолий-ғарбий Америка қирғоқлари ҳиндларга, бир қисми — плато ҳиндуларига мансуб. Асосий машғулотларни балиқ овлаш, овчилик, йиғиш (резаворлар, сув ости валато илдизлари, камас пиёзлари, қирққулоқ ва тупроқли печда пишириладиган турли илдизлар) ташкил қилади. Ёғочдан ўйиб идишлар ясаш, сават тўқиш, савдо каби ҳунарлар ривожланган. Денталиум чиғаноқлари ёки маржонлар эквивалент сифатида хизмат қилади. Энг оммабоп транспорт тури — баланд камонли ва форштевенли тўлқинқайтаргичли ўйиб ишланган каноэ ҳисобланади.

Турар жойи — садр тахтасидан ясалган тўртбурчак уйлар (қишки доимий). Ёзда вақтинчаликлари ҳам қурилади — ўт тўшаклари билан қопланган каркасли уйлар. Вишрамлар халқида ярим ертўла уйлар ҳам кузатилади.

Ижтимоий ташкилот

Аҳолига қабила бошлиқ раҳбарлик қилади. Жамоа катта оилалардан иборат. Потлатч институти мавжуд. Табақалар: зодагонлар (илканахимет), оддий жамоа аъзолари ва қуллар.

Никоҳ вирилокал. Эр-хотинлар алоҳида мулкка эга бўлишлари мумкин.

Ибодатлари

Чинуклар аждодлар руҳларини ҳурмат қилишади ва улар орасида шаманизм ривожланган. Пастки чинукларда яширин маросим жамоалари мавжуд. Айрим қабилалар ХВИИИ-ХИХ асрларда бош суягининг сунъий деформациясини амалиётда қўллашган.

Яна қаранг

• Симшиан

Адабиётлар

• " Дунё халқлари ва динлари " энциклопедияси, М.-1989.
• Дунё тиллари ва диалектлари, проспект ва луғат, М.-1982.
• Жудсон, Катҳарине Беррй. Мйтҳс анд легендс оф тҳе Паcифиc Нортҳwест, эспеcиаллй оф Wашингтон анд Орегон, 2нд, МcCлург, 1912. 

Ҳаволалар

• Чиноок ҳинд веб-сайти(Инглизча) )
• Чиноок Натион расмий веб-сайти(Инглизча) )