Chirxalyu
Чирхалю (Чвахило) — Доғистон Республикаси Чародин тумани Ойсор дарёси ёнбағрида жойлашган шаршара.
| Чихалю | |
|---|---|
| Тансифи | |
| Баландлиги | Таҳминан 50 метр |
| Жойлашуви | |
| 42°18′ с. ш. 46°44′ в. д.ҲГЯО | |
| Дарё | Ойсор |
| Давлат | |
| Вилоят | Доғистон |
| Туман | Чародин тумани |
Чирхалю шаршараси баланд тоғларда жойлашганлиги сабабли пулсацияланувчи шаршаралар турига киради. СҲаршарадаги сув оқими тоғлардаги қорларнинг эришига боғлиқ. Чвахило шаршараси улкан музлик ўрнида пайдо бўлган. Чвахило Ойсор дарёси сатхидан 18 километр, Ритляб қишлоғидан икки километр узоқликда жойлашган. Шаршара Доғистоннинг табиий ёдгорлиги сифатида таснифланган ва қонун билан муҳофазаланган Чародинский буюртма қўриқхонаси ҳудудида жойлашган[1].
Баландлиги
Чвахилонинг сатҳи масаласи мунозарали ҳисонланади. Шундай қилиб, „СССР ер усти сувлари ресурслари“ академик нашрида шаршаранинг баландлиги 30 метрни ташкил қилган. Ба'зи манбалар 45 метрни кўрсатади, ба'зида эса 59 метр деб тасвирланган. Бироқ, аксарият муаллифлар, хусусан, К. К. Гул ва М. М. Элдаровлар сувнинг 50 метр баландликдан тушишини кўрсатадилар.
Номи
Ҳозирги вақтда ушбу географик обектнинг ягона қонунийлаштирилган номи мавжуд эмас. Илмий адабиёт ва картографияда „Чирҳалю“ номи кўпинча ишлатилади. Маҳаллий аҳоли шаршарани „Чирҳалю“ деб аташади, бу авар шевасидан таржима қилинганда „қулаётган“ ёки „момақалдироқ“ деган ма'нони англатади. Дарҳақиқат, шаршара ўз номига мос келади: сувнинг шовқини 1-1,5 километр масофадан эшитилади.
Тадқиқот
Шаршара 19-аср охирида географларнинг э'тиборини тортди. Уни биринчи марта 1898-йилда геолог Николай Андрусов органиб чиқди, у профессор Николай Кузнецов билан биргаликда ушбу об'эктни тасвирлаб берди.
1940-йилда профессор Н.А.Нагинский шаршарани батафсил кўриб чиқди, унинг ишининг натижалари 1947-йилда „Натуре“ журналида нашр этилди. 1970-йилларда доғистонлик географ М.М.Элдаров Чирхалюни ўрганиб, 1979-йилда „Доғистоннинг ноёб табиий ёдгорликлари“ китобида ўз кузатишларини нашр этди.
Манбалар
- ↑ „Постановление Правительства РД от 07.07.2008 № 225“. Республика Дагестан. Региональный портал. 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 25-декабр.
Ҳаволалар
- „Водопад Чирхалю (Чвахило)“ (ру). www.геомем.ру. 2022-йил 26-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-август.
- „Водопады Дагестана“ (ру). дагестан.рго.ру. Қаралди: 2020-йил 18-январ.
- „Водопад «Чвахило»“. 2015-йил 2-январда асл нусхадан архивланган.