Chizellash

Чизеллаш — тупроққа ишлов бериш усулларидан бири; тупроқни юмшатиш, аралаштириш, бегона ўтлар илдизини йўқотиш вазифасини бажаради. Ч. учун тиркама ва осма чизеллар осма ёки тиркама бороналар билан бирга ишлатилади. Тупроғи оғир, яхоб бериш ёки шўр ювишда ҳайдалма қатлами зичлашиб кетган ерларда 1—2-марта Ч. ўтказилади. Чунки бороналаш тупроқни кутилган даражада юмшатиш ва уқалантиришга имкон бермайди. Ч.ни етилган тупроқ чуқурлиги (12—14 см)да кўллаш лозим. Ч.да экишга қадар далага минерал ўғитлар солинадиган бўлса, иш қуроллари иш органлари ораси 25—30 см қилиб, экиш қаторига нисбатан кўндаланг йўналишда ўрнатилади. Ч., айниқса, картошка ва бошқа илдизмевали экинларда яхши самара беради, уларнинг ҳосиддорлиги 15—20% га ошади.

Бегона ўтлар куп ўсган ерларни Ч.да ясси (ётиқ) кесмали чизел қўлланади. Тароқлаб йиғилган илдизпоялар дала ташқарисига чиқарилиб, ёқиб юборилади. CҲИЗИҚ — 1) ёзадиган, чизадиган ёки юқадиган нарсалар қолдирган ингичка из. Масалан, қалам ёки бўр билан чизилганда пайдо бўладиган йўл; 2) нарсаларнинг чегарасини, жойлашишини ёки боришини кўрсатувчи йўналиш. Масалан, реактив самолёт учганда двигателининг орқасидан чиқадиган тутун изи; 3) математикада — сиртнинг икки қўшни соҳасидаги умумий қисм. Аналитик геометрияда текисликдаги Ч. нуқталарнинг координаталари орасидаги тенгламалар билан ифодаланади. Тўғри бурчакли координаталар тизимида Ч. тенгламаларнинг турига қараб ажралади. Агар тенглама Ғ(х, у)= 0 кўринишида бўлса, у ҳодда ятартиблиалгебраик эгри чизиқ деб аталади (бунда Ғҳх, у) — х, у га нисбатан лдаражали кўпҳад). 1тартибли Ч. тўғри чизиқ бўлади. Конуссимон кесим, эллипслар (шу жумладан, айланалар), гиперболалар ва параболалар 2тартибли Ч.лар жумласига киради. Алгебраик бўлмаган Ч.ларга мисоллар: тригонометрик функсияларнинг графиклари, логарифмик ва гиперболик функсиялар, сиклоида, гипоциклоида, эпициклоида ва кохлеоида.