Ziyosfera

Cienfuegos

Cиэнфуэгос (америка испанчаси: [сжеɱˈфwеɣос]) – Cиэнфуэгос провинсиясининг пойтахти, Кубанинг жанубий қирғоғидаги шаҳар[1]. У 250 км (160 ми) га яқин жойда жойлашган Гаванадан ва 150 000 аҳолига эга. 1960-йилларнинг охиридан бошлаб Cиэнфуэгос Кубанинг асосий саноат марказларидан бирига айланган, айниқса энергетика ва шакар соҳаларида[2]. Шаҳар Ла Перла дел Сур (Жанубий марварид) деб номланади.Cиэнфуэгос сўзма-сўз таржимада „юз олов“ (cиэн, „юз“; фуэгос, „олов“) деб таржима қилинган бўлсада, шаҳар ўз номини Куба генерал – капитани Хосе Cиэнфуэгос (1816–19) фамилиясидан олинган.

Cиэнфуэгос
Мамлакат Куба
Вақт минтақаси УТC-5

2005-йилда ЮНЕСКО Cиэнфуэгос шаҳар тарихий марказини Бутунжаҳон мероси рўйхатига киритди ва Cиэнфуэгос ХИХ аср бошларида испан маърифатини шаҳарсозликда амалга оширишнинг энг яхши намунаси сифатида қайд этди[3]. Шаҳар марказида 1819–50 йиллардаги олтита бино, 1851–1900-йиллардаги 327та бино ва ХХ асрдан 1188 та бино мавжуд. Кариб денгизида Неоcлассиc тузилмаларнинг бундай ажойиб кластерини ўз ичига олган бошқа жой йўқ.

Тарих

Марти парки ва шаҳар ҳокимияти

Шаҳар жойлашган ҳудуд илк испан конкистадорлари томонидан Cаcиcазго де Жагуа деб белгиланган. У дастлаб Таино туб аҳолиси томонидан жойлаштирилган.Cаcиcазго Таино тилидан „бошлиқлик“ деб таржима қилинган. Шунинг учун Cаcиcазго де Ягуа Бош Жагуанинг бошлиғи бўлган.

Кейинчалик шаҳарга 1819-йил 22-апрелда Дон Луи де Cлоуэт бошчилигида Бордо ва Луизианадан келган франсуз муҳожирлари жойлаштирдилар[4]. Кўчманчилар шаҳарни Испания қироли Фердинанд ВИИ ва бош Жагуа шарафига Фернандина де Жагуа деб аташган[5]. 1829-йилда аҳоли пункти кетма-кет шаҳарга (вилла) айланди, Куба генерал -капитани Хосе Cиэнфуэгос (1816–19) шарафига ўзгартирилган ва 1880-йилда шаҳарга айланган. Эски шаҳардаги кўплаб кўчалар ўз номларида франсузча келиб чиқишини акс эттиради: масалан, Боуён, Д’Cлоуэт, Ҳоурруитинер, Гаcел ва Гриффо.

Cиэнфуэгос порти мустамлакачилик даврида қурилган энг сўнгги аҳоли пунктларидан бири бўлишига қарамай, уни ўраб турган унумдор далалар ва Ямайка ва Жанубий Америка шаҳарлари ўртасидаги савдо йўлидаги ўрни туфайли тез орада кучли шаҳарчага айланган. Шимолий-шарқда Санта Cлара пойтахти. Унинг тарихий номдаги Жагуа кўрфазидаги фойдали савдо жойи 1853-1860 йилларда иккала шаҳар ўртасида темир йўл қурилганида Куба шакар олигархияси томонидан фойдаланилган[6][7].

Cиэнфуэгос яқинида 1898-йил 11 майда Испания-Америка уруши пайтида Америка денгиз пиёдалари Испаниянинг сувости алоқа линияларини узишга уринган ва испан ҳимоячилари ўртасида жанг бўлган.

Куба инқилоби пайтида шаҳар Фулгенсио Батистага қарши қўзғолонни кўрди ва 1957-йил 5-сентябрда қасос сифатида бомбардимон қилинди[8]. Кейинчалик шаҳар инқилобий ҳукуматнинг „шаҳарга қарши“ режалаштириш сиёсатининг бир қисми бўлган муҳим саноат марказига айланди, саноат лойиҳалари, жумладан, ҳали тугалланмаган Журагуа атом электр станцияси, Cамило Cиэнфуэгос номидаги „ Cамило Cиэнфуэгос“ нефтни қайта ишлаш заводи ва " Карлос Маркс цемент заводи[9].

1969 ва 1970-йилларда Совет денгиз флоти кемалари шаҳарга ташриф буюришган. Бу 1962-йилги Кеннедй – Хрушчев келишувларини бузганга ўхшаган. Бироқ, Қўшма Штатлар томонидан ҳеч қандай огоҳлантириш берилмади ва ҳеч қандай қарама-қаршилик ҳам бўлмади[10].

2005-йилда Деннис тўфони иккинчи марта Cиэнфуэгос яқинида АСТ 13:00 (УТC 17:00) да 232 шамоллар билан қулаган.км/соат (144мпҳ) ва шамол тезлиги 285 га этадикм/соат (177миля).

География

2009-йилда Cиэнфуэгосдаги дарахтлар билан қопланган турар-жой кўчаси

Cиэнфуэгос кўрфазига кириш жойи яқинида Кастилло де Жагуа (тўлиқ номи:Cастилло де Нуэстра Сеñора де лос Ангелес де Ягуа),1745-йилда Кариб денгизи қароқчиларидан ҳимоя қилиш учун қурилган қал’а жойлашган.

Кубанинг асосий денгиз портларидан бири бўлган Cиэнфуэгос шакар савдоси, шунингдек, қаҳва ва тамаки савдосининг марказидир.Қанд қамиши асосий экин бўлсада, маҳаллий фермерлар кофе этиштиришган.

Иқлими

Кöппен иқлим таснифи тизимига кўра, Cиэнфуэгос тропик саванна иқлимига эга, иқлим хариталарида „Аw“ қисқартмаси.

{{{Жой_от}}} иқлими
Кўрсаткич Ян Фев Март Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ной Дек

2004-йилда Cиэнфуэгос муниципалитетида 163 824 киши истиқомат қилган[11]. Умумий майдони 333 км2 (129 кв ми)[12], аҳоли зичлиги – 492.0/км2 (1,274/сқ ми).

Манбалар

  1. ↑  Чишолм, Ҳугҳ, эд. (1911) "Cиэнфуэгос" Энcйcлопæдиа Британниcа 6 (11чи нашри) Cамбридге Университй Пресс п. 364 
  2. ↑ Cедерлöф, Густав (2020). „Тҳе Револутионарй Cитй: Соcиалист Урбанисатион анд Нуcлеар Модернитй ин Cиэнфуэгос, Cуба“ (ПДФ). Жоурнал оф Латин Америcан Студиэс. 52-жилд. 53–76-бет. дои:10.1017/С0022216Х19000920.
  3. ↑ Cентре. „Урбан Ҳисториc Cентре оф Cиэнфуэгос“. wҳc.унесcо.орг. Қаралди: 2018-йил 7-апрел.
  4. ↑ „Cиэнфуэгос“ (эс). Гуиже.cом. Қаралди: 2007-йил 7-октябр.
  5. ↑ Ожеда Cабрера. „Cиэнфуэгос а 190 аñос де фундада“ (эс). Радио Ребелде. 2022-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 23-сентябр.
  6. ↑ Санта Cлара раилwай статион (Cуба)
  7. ↑ Занетти Леcуона, Осcар. Сугар & Раилроадс: А Cубан Ҳисторй, 1837–1959. Счоларлй Боок Сервиcес Инc, 27 Жуне 2002 — 51–53-бет. ИСБН 978-0807846926. 
  8. ↑ „Cастро спеэч cоммеморатес Монcада ассаулт“. ланиc.утехас.эду. Университй оф Техас. 2006-йил 8-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  9. ↑ Cедерлöф, Густав (2020). „Тҳе Револутионарй Cитй: Соcиалист Урбанисатион анд Нуcлеар Модернитй ин Cиэнфуэгос, Cуба“ (ПДФ). Жоурнал оф Латин Америcан Студиэс. 52-жилд. 53–76-бет. дои:10.1017/С0022216Х19000920.
  10. ↑ Р. „Тҳе Совиэт Милитарй Буилдуп ин Cуба“. Тҳе Ҳеритаге Фоундатион. Қаралди: 2018-йил 7-апрел.
  11. ↑ Атенас.cу. „2004 Популатион трендс, бй Провинcе анд Муниcипалитй“ (эс) (2004). 2007-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 7-октябр.
  12. ↑ Статоидс. „Муниcипиос оф Cуба“ (2003-йил 1-июл). Қаралди: 2007-йил 7-октябр. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Cienfuegos" dan olindi