Клаудио Аррау 1974-йилда, Аллан Уоррен томонидан суратга олинган

Клаудио Аррау Леон (испанча: [ˈклаwðжо аˈраw] ; 1903-йил 6-феврал — 1991-йил 9-июн) чилилик пианиночи бўлиб, ХХ аср бастакорларига, хусусан Бах, Бетховен, Шуберт, Шопин, Шуманн, Лисзт ва Брамсга бароккони қамраб олган кенг репертуарни талқин қилиш билан танилган. У ХХ асрнинг энг буюк пианиночиларидан бири ҳисобланади[1].

Ҳаёти

Аррау Чилининг Чиллан шаҳрида туғилган, Клаудио эндигина бир ёшга тўлганида вафот этган офталмолог Карлос Аррау ва фортепиано ўқитувчиси Луcреcиа Леон Браво де Виллалбанинг ўғли. У Жанубий Чилининг аввалдан таниқли оиласига мансуб эди. Унинг аждоди Лорензо де Аррау, испан муҳандиси, Испания қироли Карлос ИИИ томонидан Чилига юборилган. Аррау катта бувиси Мария дел Кармен Дарок дел Солар томондан Шотландия зодагонлари оиласи Гленорчи Кемпбеллларнинг авлоди эди[2]. Аррау католик сифатида тарбияланган, аммо ўсмирлик даврида ундан воз кечган[3].

Клаудио Аррау, 1929-йил ноябр

Аррау болалигидан вундеркинд эди ва у сўзларни ўқишдан олдин ноталарни ўқий оларди, лекин кўплаб виртуозлардан фарқли ўлароқ, унинг оиласида ҳеч қачон профессионал мусиқачи бўлмаган. Унинг онаси ҳаваскор пианиночи бўлиб, уни пианино билан таништирган. 4 ёшида у Бетховен сонаталарини чала бошлаган ва бир йилдан сўнг биринчи концертини берган[4]. Аррау 6 ёшида у бир неча конгрессменлар ва президент Педро Монтт олдида тингловдан ўтди, у жуда таъсирланиб, Арраунинг келажакдаги таълимига тайёргарлик кўра бошлади. 8 ёшида Аррау онаси ва синглиси Лукресия билан бирга Германияга ўқиш учун Чили ҳукуматининг ўн йиллик грантига юборилди. У Берлиндаги Стерн консерваториясига қабул қилинди ва у ерда Франц Лисзт қўл остида таҳсил олган Мартин Краузнинг шогирди бўлди. 11 ёшида Аррау Лисзтнинг пианино учун энг қийин асарлардан бири бўлган Транссендентал этюдларини, шунингдек, Брамснинг Паганини Вариацияларини ижро эта олар эди. Арраунинг биринчи ёзувлари Аэолиан Дуо-Арт плеери пианино мусиқаси рулонларида қилинган. Краусе Аррауга дарс беришнинг бешинчи йилида вафот этди ва 15 ёшли талаба устозининг вафотидан дахшатгатушди; Аррау ўша пайтдан кейин расмий ўқишни давом эттирмади[4]

1935-йилда Аррау Иоганн Себастян Бахнинг бутун клавиатура асарларини 12 дан ортиқ реситалларни тантанали равишда ижро этди. 1936-йилда Аррау 5 та реситалдан ортиқ Моцарт клавиатураси билан тўлиқ ишлади ва Шуберт ва Wебернинг тўлиқ циклларини тақдим этди. 1938-йилда Аррау биринчи марта Мехикода Бетховеннинг тўлиқ пианино сонаталари ва концертларини берди. Аррау буни ҳаёти давомида бир неча бор такрорлаган, жумладан Ню-Ёрк ва Лондонда. У 20-асрда Бетховен бўйича етакчи композиторлардан бирига айланди[1][4]..

1937-йилда Аррау немис фуқароси бўлган меззосопрано Рут Шнайдер (1908-1989) билан турмуш қурди. Уларнинг учта фарзанди бор эди: Кармен (1938-2006), Марио (1940-1988) ва Кристофер (1959). 1941-йилда Аррау оиласи Германиядан Қўшма Штатларга кўчиб ўтди ва охир-оқибат Дугластон, Квинс, Ню-Ёрк шаҳрига жойлашди, Аррау қолган йилларини шу ерда ўтказди. 1979-йилда у икки томонлама АҚШ-Чили фуқаролигини олди 1982-йил 17-августда ПолйГрам ёзувлар компанияси[5] томонидан тарихдаги классик мусиқанинг биринчи диски чиқарилди, унинг мазмуни Клаудио Аррау ижросидаги Чопин валсларидан иборат эди[6].

Аррау 1991-йил 9-июнда 88 ёшида Австриянинг Мурззусчлаг шаҳрида 8-июн куни ичак тутилишини тузатиш учун ўтказилган шошилинч жарроҳликнинг асоратлари туфайли вафот этди[7]. Унинг ҳоки ўзи туғилган Чиллан шаҳрида, Чилида дафн этилган.

Мусиқадаги оҳанг ва ёндашув

Аррау ақлли ва чуқур фикрловчи таржимон эди. Саёҳат пайтида у жуда кўп китоб ўқиди ва ўз она тилиси испан тилидан ташқари инглиз, италян, немис ва франсуз тилларини ҳам ўрганди. Йигирма ёшида у Юнгнинг психологияси билан танишди[8].

Арраунинг мусиқага муносабати жуда жиддий эди. У нафақат натижага содиқликни, балки хаёлотдан фойдаланишни ҳам тарғиб қилди. Гарчи у фаолиятининг ўрталарига келиб тез-тез секин ва кутилмаганда темпни ошириб куйларни чалсада, у ўз карерасининг бошида ажойиб виртуоз сифатида обрўга эга эди, бу обрўни ўша вақтда Балакиревнинг Исломей ва Лисзтнинг Паганини этюдлари каби композициялари қўллаб-қувватлади. Бироқ, карерасининг охирида ҳам у кўпинча жонли концертларда студиядаги ёзувларга қараганда камроқ вазминлик билан чалишашга мойил эди.

Аррау жуда кучли пианиночи эди; ҳатто умрининг охирларида ҳам у ҳар доим жуда катта, оғир концертлар, жумладан Бетховеннинг император концерти ва Брамснинг № 1 фортепиано концерти каби асарларни ижро қилган[1].

Ҳиссалари

Аррау тез-тез реситали ижрочи бўлган: 40 ёшдан 60 ёшгача у жуда катта репертуарга эга бўлган мавсумда ўртача 120 та концерт берган. Бир пайтлар у Бах, Моцарт, Бетховен ва Шопеннинг тўлиқ клавиатура асарларини ижро этган; шу билан бирга, Алкан ва Бусони каби бастакорларни дастурлаштириб, Лист репертуарининг ноаниқ бурчакларини ёритиб берди. Тахминларга кўра, Арраунинг умумий репертуари 76 та реситали консертни ўз ичига олади, у ҳам биз билган оркестр билан 60 га яқин асарларни ҳисобга олмаганда[4].

Аррау Шуманн, Шопен ва Листнинг пианино мусиқасининг катта қисмини ёзиб олди. У Петерс Уртехт нашри учун Бетховеннинг тўлиқ пианино сонаталарини таҳрир қилди ва 1962-1966-йилларда уларнинг барчасини Пҳилипс мақоласига чоп этди. У деярли барчасини 1984-1990-йилларда Моцартнинг тўлиқ пианино сонаталари билан бирга яна бир бор ёзиб олди. Шуберт, Браҳмс ва Дебусси ҳақидаги ёзувлари билан ҳам машҳур. 88 ёшида вафот этганида, Европа концерти пайтида Аррау Бахнинг тўлиқ асарларини клавиатура учун ёзиб олиш устида ишлаган, шунингдек, Гайдн, Менделсон, Регер ва Бусони ва Булезнинг баъзи қисмларини тайёрлаган. учинчи пианино сонатасини ҳам маҳорат билан ижро этган.

2021-йил 26-март куни Пристине Cлассиcал Арраунинг 1988-йилдаги сонидан ремастер қилинган, "[РCА] кассаларида сотилган „энг ажойиб“ 1942-йилда РCА студияси томонидан 46 йи давомида ёзилган Бахнинг Голдберг Вариацияларининг „товушли таъмири“ни чиқарди[9].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 „Cлаудио Аррау, Пианист, Ис Деад ат 88“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (1991-йил 10-июн).
  2. ↑ Cлаудио Аррау (Пиано) фулл анcестрй то Cампбеллс ас wелл ас Ҳапсбургс гивен ҳере. Аccессед виа Интернет Новембер 22, 2016
  3. ↑ Жосепҳ Ҳороwитз, Аррау он Мусиc анд Перформанcе Паге 182 „Аррау wас раисед ас а Cатҳолиc, бут гаве ит уп ароунд тҳе аге оф фифтеэн. 'И cонфессед онлй онcе, анд тҳоугҳт ит wас абсолутелй ридиcулоус…(И) ам нот религиоус ин анй cонфессионал сенсе. И тҳинк И ҳаве соме мйстиcал сенсатионс. Бут И ҳаве но имаге оф Год ас а персон.'“
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 Тҳомас Ф. Жоҳнсон. „АРРАУ АТ 60“. Мусиcал Америcа (1963).
  5. ↑ „Эл мундо cонмемора лос 25 аñос де ла апариcиóн дел CД“ (Спаниш). Cооператива.cл. Қаралди: 2021-йил 16-сентябр.
  6. ↑ Мендоза, Алваро. „Ла ҳисториа дел cд, мúсиcа cлáсиcа а лос оíдос дел éхито » Алваро Мендоза“ (эс). МерcадеоГлобал (2017-йил 4-октябр). Қаралди: 2021-йил 16-сентябр.
  7. ↑ Жосепҳ Ҳороwитз, „Афтерwорд“
  8. ↑ Ҳороwитз, Ж. (1999), Аррау он мусиc анд перформанcе. Cоуриэр Довер Публиcатионс.
  9. ↑ , архивсана= параметри ҳам кўрсатилиши зарур. „"АРРАУ Бач: Голдберг Вариатионс", Пристине Cлассиcал - Тҳе Греатест Мусиc, Тҳе Финест Соунд“ (эн). Пристине Cлассиcал. 2021-йил 26-мартда асл нусхадан [ архивланган]. Қаралди: 2021-йил 28-март.

Ҳаволалар