Ziyosfera

Clintonia borealis

Cлинтониа бореалис — Лилиаcеаэ оиласига мансуб гулли ўсимлик тури. Бореалиснинг ўзига хос номланиши „шимол“ деган маънони англатади, бу ном турнинг Канаданинг шарқий қисмидаги ва Америка Қўшма Штатларининг шимоли -шарқидаги бореал ўрмонлардан келиб чиқганига ишорадир.

Cлинтониа бореалис одатда кўк нилуфар ёки сариқ клинтония сифатида танилган. „Блуэбеад“ атамаси ўсимликнинг кичик кўк шарсимон мевасини англатади, эҳтимол бу мевалар унинг энг ажойиб хусусияти саналар. Бироқ, бу атама нотўғри бўлиши мумкин, чунки Cлинтониа оиласидаги барча турларнинг меваси кўк рангга эга. Шундай қилиб, сариқ клинтония C бореалис учун энг мос ном саналади чунки сифат ўсимлик гулининг рангига ишора қилади, Клинтония турлари орасида ноёб белги. Сариқ бонcукли нилуфар ёки сариқ кўк нилуфар каби қўшма номлар ҳам қўлланади.

Бошқа камроқ тарқалган номлар орасида маккажўхори гулдасталари поисонберрй ёки снакеберрй киради. Баъзи муаллифлар C. бореалисни Клинтон нилуфари деб аташади , лекин бу ном бутун оилага кўпроқ мос келиши мумкин.

Тавсиф

Cлинтониа бореалис кичик (5-10 ин) кўп йиллик ўсимлик, одатда бир хил колонияларда жойлашган. Тўлиқ ўсишда, бир куртаклар 2-4 қисқич ва кависли, бир оз сувли барглари параллел венаси бор. Гуллар узун поянинг учида майда соябонларда жойлашган. Уларда 6 та стаменс ва 6 та сариқ тепалар (яъни жуда ўхшаш сепалс ва гулбарглар) мавжуд. Камдан кам ҳолларда куртак ёки клондан олинган куртакларда бир нечта соябон топилади. Мевалар ярим заҳарли бўлган майда тўқ кўк, хира мевалардир.[1] Оқ резаворли шакли (ф. албиcарпа) ҳам мавжуд.[2][3]

Ўсимлик уруғлар орқали ёки вегетатив йўл билан эр ости илдизпоялари орқали кўпаяди. Иккала усулда ҳам ўсимликлар секин тарқалади. Ўсимлик колонияси кўпинча бир неча юз квадрат метрни эгаллайди.

1789-йилда Уилям Аитон Драcаэна бореалис Аитон турини тасвирлаб берди, бу исм Cлинтониа бореалис (Аитон) Рафнинг синонимига айланиши керак эди. Иккинчиси биринчи марта 1832-йилда Константин Самуэл Рафинеск томонидан тасвирланган C тури. бореалис илгари Cонваллариа жинси ичида таснифланган.

Тарқатиш

Cлинтониа бореалис — Шимолий Американинг шарқий қисмида, Нюфаундленд ва Лабрадордан Ню-Англия бўйлаб, ғарбий Буюк кўллар минтақасигача Манитоба ва Миннесотагача бўлган кенг кўламли тур. Унинг диапазони жанубга Аппалачи тоғларигача чўзилган, у ерда C. умбеллулата билан аллопатрик тур ҳосил қилади, яъни икки турнинг диапазони сезиларли даражада бир-бирига мос келмайди, лекин дарҳол бир-бирига қўшни бўлади. Аппалачи оролларида C. умбеллулата 1,000 метр (3,281 фт) дан кам бўлган қаттиқ ўрмонларни афзал кўради эса C. бореалис игнабаргли ёки аралаш ўрмонларда 1,600 метр (5,249 фт) тагача яшайди.

C. бореалис дунё миқёсида хавфсиз, аммо Мериленд ва Теннесси штатларида хавф остида. Бу тур Огаё ва Индианада йўқолиб кетиш хавфи остида турган тур саналади.

Экология

Cлинтониа бореалис очиқ жойларда ўсмайди, фақат сояда ўсади. У жуда секин тарқалади, лекин ўрнатилган кўчатлар одатда қуёш нури кам бўлса, кўплаб кейинги ўзгаришлардан омон қолиши мумкин.

Триллиум турлари каби бошқа секин ўсадиган ўрмон ўсимликлари сингари, Клинтония оқ думли кийикларнинг озуқаси саналади. 

Култивация

Тўғридан-тўғри қуёш нурларидан қочиши ва униб чиқишнинг қийинлиги туфайли ўстириш қийин. Трансплантация қилиш тавсия этилмайди. 

Фойдаланиш

Дори

Илдизпояда эстроген таъсирига эга сапонин стероид бўлган диосгенин мавжуд. 

Овқат

Ўсимликнинг ёш барглари бир неча дюйм баландликда бўлса ҳам, истеъмол қилиш мумкин. Бироқ, мевалари заҳарли ва жуда ёқимсиз таъмга эга.

Фолклор

Айтишларича, Шимолий Квебекдаги овчилар тузоқларини ўсимлик илдизлари билан ишқалашган, чунки айиқлар унинг ҳидига ўч бўлишган.

Микмақ ҳақидаги эртакга кўра, илон заҳарли қурбақани еганида, заҳарни ўсимликка ўтказиш учун кўк нилуфар атрофида тез айланиб юради. 

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Ниэринг, Wиллиам А.. Тҳе Аудубон Соcиэтй Фиэлд Гуиде то Нортҳ Америcан Wилдфлоwерс, Эастерн Регион. Кнопф [1979], 1985 — 597-бет. ИСБН 0-394-50432-1. 
  2. ↑ Глеасон, Ҳ. А. & А. Ж. Cронқуист. 1991.
  3. ↑ Сcогган, Ҳ. Ж. (1978).

Библиография

  • Ламоуреух, Гисèле. Флоре принтаниèре. Флеурбеc, 2002. ИСБН 2-920174-15-0. 

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Clintonia_borealis" dan olindi