Coco Chanel
Габриэлле Бонҳеур (Cоcо) Чанел (франсузча: Габриэлле Бонҳеур "Cоcо" Чанел, талаффузи: Габриэл Бонёр "Коко" Шанел, 1883-йил 19-август, Саумур — 1971-йил 10-январ, Париж) — ХХ аср Европа модасига сезиларли таъсир кўрсатган франсуз дизайнери ва Чанел мода уйининг асосчиси. Биринчи жаҳон урушидан кейинги даврда у модага анъанавий эркаклар гардеробидан элементларни олиш ҳамда „ҳашаматли соддалик“ (ле лухе де ла симплиcитé) тамойилига амал қилиш ҳос бўлган аёллар костюмини соддалаштиришга хизмат қилувчи ўз услубини тақдим этди. Ушбу услуб аёллар модасида авваллари доминантлик қилувчи „ корсет силуэти“ нинг ўрнини эгаллади. Ундан фарқли ўлароқ, Шанелнинг инновацион услуби анчайин соддалиги билан ажралиб турар, кийиш ва ечиш учун анча кам вақт талаб қилар, кийимлар қулайроқ ва арзонроқ бўлиши билан бирга нафисликда қолишмас эмас эди. У аёллар модасига узун жакет ва кичкина қора кўйлакни олиб кирди. Чанел Тиме журналининг ХХ асрнинг 100 та энг нуфузли одамлари рўйхатига мода оламидан киритилган ягона одам бўлди[1]. Сермаҳсул моделер сифатида Шанел заргарлик буюмлари, сумкалар ва парфюмерия яратишда ўз истеъдодидан фойдаланган ҳолда юқори модадан ташқарида ҳам шуҳрат қозонди. Унинг томонидан яратилган аксессуарларнинг энг машҳурлари занжирли сумка ва йирик бижутерия — биринчи навбатда камелия брошлари ва сунъий марваридлар эди. Унинг фирмаси томонидан ишлаб чиқарилган " Чанел Но. " 5 " атри ХХ асрнинг парфюмерия бесцеллерига айланди. Чанел 1920-йиллардан бери ишлатилиб келинадиган, ўзаро бирлаштирилган CC ҳарфлари акс этган машҳур монограммасини ўзи ўйлаб топган.
| Cоcо Чанел | |
|---|---|
|
| |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
19-август 1883-йил Сомюр, Франсия |
| Вафоти |
10-январ 1971-йил (87 ёшда) Париж, Франсия |
| Ўлим сабаби | Юрак хуружи |
| Миллати | арман |
| Онаси | Эугéниэ Жеанне Деволле |
| Отаси | Албер Чанел |
| Касби | Моделер, Дизайнер |


Шанелни Иккинчи Жаҳон уруши пайтида Германия Франсияни босиб олган даврда ўз профессионал нуқтаи назаридан келиб чиқиб йўл тутган ҳолда нацистлар ҳукумати билан яқин алоқада бўлгани учун танқид қилишар эди. Шу йўл билан Чанел немис дипломати барон (Фрайгерр) Ханс Гунтер фон Динклаге[2] билан яқин муносабат ўрнатган эди. Урушдан кейин Чанел у билан бўлган муносабатлари ҳақида сўроққа тутилди, аммо Британия бош вазири Уинстон Черчиллнинг аралашуви туфайли унга ҳамкорлик қилиш айби қўйилмади[3]. Урушдан кейинги бир неча йилни Швейсарияда ўтказгандан сўнг, у Парижга қайтиб келди ва ўз мода уйини қайта тиклади. 2011-йилда америкалик журналист Хел Воган Чанел ҳақида у Рейхсфüрер-СС нацистлар хавфсизлик хизмати билан тўғридан-тўғри ҳамкорлик қилганлигини ва 1943-йил охирида гўёки унга Черчиллга урушни тугатиш учун тинчлик тоғрисидаги таклифни етказиш топшириғи юклатилганлигини исботловчи яқинда очиқланган ҳужжатларга асосланган китобни чоп эттирди[4].
Биографияси
Болалик йиллари
Габриэлле Бонҳеур Чанел 1883-йилда туғилган. Унинг онаси, Жанна номи билан танилган Еугени Жоанне Девол Чанел, Саумурдаги (Мен-эт-Луара департаменти)[5][6] Провиденс Ҳамширалари (камбағаллар учун ҳоспис) ҳайрия касалхонасида кир ювувчи бўлиб ишлаган. Габриэлле Жоанненинг Алберт Чанелдан кўрган иккинчи фарзанди эди, унинг опаси Жулиэ ундан бир йил олдин туғилганди[6]. Алберт Чанел ишчи кийимлари ва ички кийимлар[7] сотадиган савдо ярмаркаси савдогари эди ва шунинг учун доимо бир жойдан иккинчи жойга кўчиб юрар ва ҳар сафар оила жуда ёмон яшаш шароитларига дуч келар эди.. 1884-йилда ҳар тугул Алберт Жоанне Деволга уйланди[5], уни бундай қилишга " Албертнинг кўнгли тўладиган сепни йи’ғиш йўлида ўз саъйи-ҳаракатларини бирлаштирган қариндошлари кўндиришди[5].
Туғилганда Габриэлленинг фамилияси расмий реэстрга „Часнел“ сифатида киритилган. Жоанне жиддий касал эди ва рўйхатга олишда у қатнаша олмади , Алберт эса реэстрга „саёҳатда“ деб белгиланди[5]. Эҳтимол, иккала ота-онанинг йўқлиги сабабли ҳам бу хатога йўл қўйилгандир.Оқибат у бу хатони тузатмади, чунки Габриэлнинг туғилганлик тўғрисидаги гувоҳномасини тузатишнинг қонуний тартиби унинг камбағаллар уйида туғилганлигини оммага ошкор қилган бўлар эди[8]..
Чанелларда бор-ёғи олти[9] фарзанд бор эди — Жули, Габриэл, Алфонс (т. 1885), Антуанетта (б. 1887), Лусиэн ва Аугустин (олти ойлигида вафот этган)[9]. Улар Бриве-ла-Гаиллард шаҳридаги бир хонали тор квартирада бирга турардилар[6].
Габриэлле 11 ёшда[10] эканлигида онаси 32[5] ёшида вафот этди. Унинг отаси икки ўғлини қишлоққа ишлаш учун юборди, учта қизини эса Систерскийлар буйруғи билан бошқариладиган камбағал ва рад этилганларга, шу жумладан ташлаб кетилган ва етим қолган қизлар учун бошпаналарни ўз ичига олувчи Аубазин Аббейдаги болалар уйига юборди[5]. Ундаги ҳаёт қаттиқ тартиб-интизомли, шафқациз ва камтарона эди. Аммо шунга қарамай, айнан шу ер эҳтимол Шанелнинг келажакдаги муваффақиятига ҳисса қўшган бўлиши мумкин, чунки у ерда қиз тикувчиликни ўрганди. 18 ёшга тўлган Чанел ёши туфайли бу бошпанада бошқа қола олмасди, шунинг учун у Мулен шаҳрида жойлашган католик қизлар пансионатига кўчиб ўтди[4].
Машҳур бўлгач, Cоcо Чанел болалик тарихини бузиб тасвирларди. У кўпинча ўз ҳикояларига ҳақиқатга тўғри келмайдиган ажойиб уйдирма эпизодларни қўшар эди[6]. Шундай қилиб, унинг айтишича, онаси вафот этгач, отаси бахт излаб Америкага сузиб кетган ва уни икки холаси билан бирга яшашга юборишган. Шунингдек Чанел, у ҳақиқий туғилган санасидан 10 йил кейин туғилганини ва онаси у 11 ёшдан анча кичик бўлган пайтида вафот этганини таъкидлар эди[11]...
Шахсий ҳаёти ва мартабасининг бошланиши
Саҳнага интилишлари
Аубазинедаги олти йиллик ҳаёти давомида тикувчиликни ўрганган Шанел тикувчи бўлиб ишга кирди[12]. Тикувчиликдан бўш вақтларида у отлиқ офицерлар тез-тез кириб турадиган кабареда қўшиқ куйларди. Чанел Моулин павилиони Ла Ротондедаги кафеда (ўша даврнинг машҳур кўнгилочар маскани) куйлаш билан саҳнадаги дебютини амалга оширди. У позачи, яъни юлдузларнинг чиқишлари орасида оломонни кўнглини олувчи ижрочи эди. Бу йўл билан ишлашга муваффақ бўлган бор нарса — бу унинг чиқишлари пайтида томошабинлар орасида қўлма- қўл узатадиган ликопчада йиғиладиган пуллар эди. Айнан ўшанда Габриэлле „Cоcо“ номини олди, чунки у тез-тез "Cоcони ким кўрган? " қўшиғини ижро этарди. Унинг ўзи эса бу лақабни отаси қўйганини айтишни яхши кўрарди. Бошқа манбага кўра, „Cоcо“ исми Ко Ко Ри Ко ҳамда Қуи қу’а ву Cоcо дан келиб чиққан бўлиб, у сақланган аёл маъносинии англатувчи cоcотте сўзига ишора бўлиб хизмат қилган[13]. Қўшиқчи сифатида Чанел кабаренинг доимий мижозлари бўлган ҳарбийларни ўзига тортадиган ўсмирлик жозибаси билан ажралиб турар эди[4]
1906-йилда Чанел ўзининг кўп сонли концерт заллари, театр ва кафелари билан ажралиб турадиган курорт шаҳар Вичида ишлади. У ерда у ижрочи сифатида муваффақият қозонишга умид қилди. Чанелнинг ёшлиги ва жозибаси уни имтиҳон қилувчиларда таассурот уйғотар эди, лекин унинг овози қўшиқ айтишга мос келмасди ва унга саҳнада иш топиш насиб қилмади[7]. Иш қидиришга мажбур бўлган Чанел Гранде Гриллеъда доннеусе д’эау сифатида ишга кирди, унинг вазифаси Вичини машҳур қилган гўёки шифобахш минерал сувли стаканларни тарқатиш эди[7]. Вичида дам олиш мавсуми тугагач, Чанел Моулинга , Ла Ротондедаги аввалги иш жойига қайтиб келди. Ўшанда у жиддий саҳна карераси келажакда унинг учун эмаслигини тушиб етди[7].
Балсан ва Капел

Моулинда Чанел ёш франсуз собиқ отлиқ офицери ва йирик тўқимачилик фабрикасининг меросхўри Этен Балсан билан танишиб қолди. 23 ёшида Чанел куртизан аёл Эмилиэна д’Аленсоннинг ўрнини эгаллаб, унинг севимли аёлига айланди[7]. Кейинги уч йил давомида Шанел Этен Балсан билан унинг ўрмонли от юрар сўқмоқлари ва овчилик фаолияти билан машҳур бўлган, Компендан унча узоқ бўлмаган Рое қасрида яшади[4]. Улар ўзларининг барча хоҳиш-истакларига бўйсуниб яшадилар. Балсаннинг бойлиги унга бутун вақтини адоғи йўқ ёқ зиёфатларда ўтказадиган ва ўз иштаҳаларини ўша зиёфатларнинг салбий оқибатларидан қондирадиган одамларни атрофида тўплаш имконини берарди. Балсан Чанелни „бой ҳаёт“нинг безаклари — олмос, кўйлаклар ва марваридларга кўмиб ташлади. Биографи Жастин Пикарди ўзининг 2010-йилдаги „Cоcо Чанел“. Афсона ва ҳаёт" китобида Коконинг жияни, унинг синглиси Жули-Бертенинг ягона фарзанди сифатида танилган Андре Палас аслида Коконинг Балсандан кўрган[14].. ўғли бўлган деган тахминни айтиб ўтган.
1908-йилда Шанел Балсаннинг дўстларидан бири, капитан Артур Эдвард „Бой“ Cапел билан ишқий муносабат ўрнатди[15] Кейинчалик, Чанел ўз ҳаётининг ушбу даврини қуйидагича эслади: „икки жаноб менинг иссиқ кичкина баданимга эришиш учун бир-биридан ўзишга уринардилар“[16].. Инглиз олий жамиятининг бадавлат вакили бўлмиш Капел Шанелни Париждаги квартирасига жойлаштирди[4] ва унинг биринчи дўконларини молиялаштирди. Эҳтимол, унинг шахсий гардероби Чанел услубининг концепциясига таъсир қилгандир. "Чанел №. 5 " атри шишасининг дизайнининг келиб чиқишининг иккита эҳтимолий талқини бўлган ва уларнинг иккаласи ҳам Капел номи билан боғлиқ эди. Биринчисига кўра, Чанел идиш учун Капел ўзининг сафар чемоданида олиб юрадиган ҳушбўй суюқликлар учун мўлжалланган Чарвет шиша идишчаларининг тўғри тўртбурчакли қийшиқ чизиқларини ўзлаштирган, иккинчисига кўра, намуна сифатида у фойдаланган виски графини хизмат қилган. Чанел ундан шунчалар ҳайратланардики, унинг шаклини „нафис, қимматбаҳо, нозик шиша“да акс эттиришни хоҳлаган[17]. Улар Довил каби ҳашматли курортларида бирга вақт ўтказардилар, аммо Чанелнинг биргаликдаги ҳаётга умид қилишларига қарамай, Капел ҳеч қачон унга содиқ эмасди[15]. Уларнинг муносабатлари тўққиз йил давом этди. 1918-йилда инглиз аслзода аёли Диана Уиндхемга уйланганидан кейин ҳам Капел Чанел билан бутунлай алоқани узмаган эди. У 1919-йил 22-декабрда автоҳалокатда вафот этди[18]. Миш-мишларга кўра, Cапел ҳалокати жойида йўл четидаги ёдгорлик Чанел томонидан буюртма қилинган[19]. Ушбу фожиадан 25 йил ўтгач, ўша пайтда Швейсарияда яшаётган Шанел дўсти Пол Морандга дил ёрди: „Унинг ўлими мен учун даҳшатли зарба бўлди. Капелни йўқотиб, мен ҳамма нарсани йўқотдим. Айтишим керакки, ундан кейинги ҳаёт қувончли бўлмади“[4].
Чанел шляпалар яратишни Балсан билан яшаганига бошлаганди, дастлаб кўнгилочар машғулот вақт ўтиши билан бизнес фаолиятига айланди. 1910-йилда у лицензияли модачи бўлди ва Париждаги Cамбон кўчасида 21-бинода жойлашган ўзининг Чанел Модес бутигини очди[20]. Бу манзилда аллақачон кийим-кечак бизнеси бўйича муваффақиятли дўкон мавжуд бўлгани сабабли, Чанел у ерда фақат ўзининг яратган шляпаларинигина сотар эди. Чанел модистка сифатидаги шуҳратни 1912-йилда театр актрисаси Габриэл Дорзиа у яратган шляпаларни Фернанд Нозиèренинг „Севимли дўст“ спектаклидаги ролини ижро этаётганда кийганида қозонди. Натижада, Дорзиа Чанелнинг шляпаларини Лес Модес[20] да чоп этилган фотосуратларда яна кийиб кўрди.
Кейинги ҳаёти
Чанел ва унинг дугонаси Мисиа Серт 1929-йил 19-августда Диагилевнинг олдига унинг ўлими олдидан ташриф буюрган сўнггилардан бўлдилар. Улар, шунингдек , Сан-Мишел оролидаги дафн маросимининг ҳаражатларини ҳам тўлашди, чунки на марҳумнинг, на у билан бирга бўлган Лифарнинг ёнида пули бор эди. Диагилев Шанелнинг туғилган кунида вафот этганди ва натижада у туг`илган кунини бошқа ҳеч қачон нишонламади.
1925-йилда у Монте-Карлода Вестминстер герцоги Хю Гросвенор билан танишди. Уларнинг муносабатлари ўн йил давом этди. Герцог Чанелга ҳашаматли ҳадялар берди: хусусан, у унга Лондоннинг нуфузли Мейфейр ҳудудидан уй сотиб олди, 1927-йилда эса Кот -д’Азурдаги Роқуэбруне-Cап-Мартинда Чанел „ Ла Паусе“ вилласини қурган эр участкасини совға қилди.


Уруш пайтлари

1939-йилда уруш бошланиши муносабати билан Шанел модалар уйини ва барча дўконларини ёпди. 1940-йил июн ойида унинг жияни Андре Паласе немислар томонидан асир олинди. Уни қутқаришга уриниб, шанел эски дўсти, Германия элчихонаси атташеси барон Ханс Гюнтер фон Динклакка мурожаат қилди. Натижада, Андре Палас озод қилинди ва 56 ёшли Шанел фон Динклаг билан муносабатларга киришди. Винсенда сақланадиган ҳужжатларга кўра, Шанел 1942—1943-йилларда „барон Ханс Гюнтер фон Динклагнинг маъшуқаси ва агенти“ бўлган. Архивчи Фредерик Кугинернинг сўзларига кўра, ёзув шуни кўрсатадики, Шанел Абвернинг агенти деб ҳисобланган; шунингдек унга маълумотниг потенциал манбаи сифатида ҳам қаралган бўлиши мумкин.
Хел Воган ўзининг „Душман билан бир тўшакда: Коко Шанелнинг махфий уруши“ китобида таъкидлашича, Чанел Иккинчи Жаҳон уруши пайтида Германия ҳукумати билан ҳамкорлик қилган. Тарихчининг сўзларига кўра, у нафақат немисларни Франсиядан инсайдер маълумотлар билан таъминлаган, балки ўзининг ҳисобида ўндан ортиқ муваффақиятли бажарилган жосуслик миссияларига эга бўлган ҳолда немис разведкасида расман рўйхатда турган[21].
1943-йил ноябр ойида Чанел Уинстон Черчилл билан учрашишга имкон излайди. Ўзининг севгилиси Вестминстер герцоги орқали Бош вазир билан яхши таниш бўлгани ҳолда у Черчиллни инглиз-герман яширин музокаралари тамойилларига рози бўлишга ишонтирмоқчи эди. Габриэлле бу масалани фон Динклаге орқали танишган, ишғол қилинган Франсияда тўқимачилик саноати учун мас’ул бўлган Теодор Момм билан муҳокама қилди. Момм таклифни Берлинга, ташқи разведка хизматини бошқарадиган Олтинчи дирексия раҳбари Валтер Шелленбергга етказди. У таклифни қизиқарли деб ҳисоблади: Моделҳут операцияси (с немис — Мода шляпаси) бир неча кунлик руҳсатнома билан Мадридга тўсиқсиз саёҳат қилиш имконини берарди (у ерда Чанел Теҳрон конференсиясидан қайтаётганда ушланиб қолган Черчилл билан учрашишни мақсад қилганди)
Чанел ва Динклаг 1943-йил декабр ойининг охири — 1944-йил январ ойи бошида Мадридга жўнаб кетишди. Испанияга саёҳат паспорти Чанелга 1943-йил 17-декабрда ССнинг Париждаги бошлиғи Карла Бёмербулг шахсий буйруғи билан берилди. Мадридда Чанелга дугонаси Вера Ломбарди (1943-йил 12-ноябрда Римда ҳибсга олинган ва Багнога Риполи концлагерига юборилган, 10 кундан кейин Шелленберг воситачилигида озод қилинган) қилди. Саёҳатга немис томони ҳомийлик қилди — СС Ҳаупцтурмфüҳрер Валтер Куцчманнга Шанел учун катта миқдордаги пулни Мадридга олиб бориш топширилган эди. Рицда тўҳтаб, Чанел Британия элчихонасида сер Самуэл Хоар билан учрашди, лекин у касал бўлиб қолган Черчилл билан кўриша олмади- бундан ташқари Вера инглизларга унинг ҳамроҳлари немис жосуслари эканлигини айтиб берган эди. Чанел Парижга қуруқ қайтди — у фақатгина элчиҳона орқали Черчиллга Италиян паспортида уни обрўсизлантирадиган немис визаси борлиги учун Верага ёрдам беришларини сўраб ёзган хатни жўната олди.
Уруш охирига келиб Чанелга немислар билан бўлган барча алоқаларини эслатдилар. Унга нацистларнинг шериги деган тамға қўйилди, у ҳамкорликда айбланган ва ҳибсга олинган эди. 1944-йилда Черчиллнинг аралашуви билан у фақатгина Франсияни тарк этиши шарти билан озод қилинди. Шанелнинг у 1953-йилгача яшаган Швейсарияга кетишига тўғри келди.
Мода оламига қайтиш
1954-йилда 71 ёшли Габриэле ўзининг янги тўпламини тақдим этиб, юксак мода оламига қайтди. У ўзининг аввалги шон-шуҳрати ва ҳурматига уч мавсумдан кейин эришди; бой ва машҳур аёллар унинг кўргазмаларининг доимий ташриф буюрувчиларига айланишди. Чанел твид костюми — тор юбка ва тасма билан безатилган, олтин тугмали ва чўнтакли ёқасиз жакет машҳур бўлиб кетди ва эгасининг муваффақияти рамзига айланди.
1950 ва 1960-йилларда Чанел Голливуднинг турли студиялари билан ҳамкорлик қилди, у Аудрей Хепберн ва Элизабет Тейлор каби юлдузларни кийинтирди. Унинг мижозлари орасида АҚШнинг биринчи хоними Жаклин Кеннеди ҳам бор эди. Бундан ташқари, Чанел санъат ҳомийси ҳам эди. У Салвадор Дали ва Пабло Пикассога молиявий ёрдам кўрсатди. 60-йилларда Чанел мини юбкалар ғоясини рад этди, бу сабаб унинг мода уйи ўз мавқеини анчайин бой берди.
Ўлими
1971-йил 10-январда 87 ёшида Габриэлле Париждаги узоқ вақт яшаган Ритз меҳмонхонасида юрак хуружидан вафот этди. У Лозаннадаги (Швейсария) Боис де Во қабристонига дафн қилинган[22] ; қабр тошининг юқори қисмини бешта шер боши тасвирланган барелеф безаб туради[23].
Ижоди
Театрда
- Диагилевнинг рус балети
- 1924-йил — Дариус Милҳауднинг „Мовий экспресс“ балети учун либослар, Анри Лоран декорацияси, Пабло Пикассонинг пардаси, Бронислава Нижинска томонидан ишлаб чиқарилган.
- 1928-йил — Игор Стравинскийнинг „Аполлон Мусагуэтте“ балети учун либослар, Андре Беаучамп декорацияси, Жорж Баланчин томонидан саҳналаштирилган.
Парфюмерия

Тахминан 1920-йилда Грасседа бўлганида, Буюк Герцог Димитрий Павлович Романов ўзининг севгилиси Коко Шанелни рус муҳожири, парфюмер Эрнест Беаух билан таништирди.
Шанел Эрнест Беаухдан ўша давр учун ноанъанавий бўлган гул ёки мева ҳидли, бироқ ҳеч нарсага ўхшамайдиган, нафисликни ўзида мужассам этган атир яратишни сўради.
1921-йилда қаттиқ изланишлардан сўнг парфюмер Шанелга иккита рақамланган намуналар сериясидан ҳидларни танлашни таклиф қилди: 1 дан 5 гача ва 20 дан 24 гача; Кокога 5-рақамли шишадаги композиция ёқди.
Шанел баъзи дўстлари ва Эрнест Беаухни Канндаги энг катта ресторанга таклиф қилади ва кечки овқат пайтида атирни шахсан ўзи синаб кўради. У янги хушбўй ҳид солинган шишани стол устига қўяди ва ҳар қандай назокатли аёл стол ёнидан ўтиб кетаётганида пуркагични завқ билан босади. Кейинчалик Шанел шундай деб эслайди: “Таъсир ажойиб эди: столимиз ёнидан ўтаётган барча аёллар ҳавони ҳидлаб, тўхтаб қолишарди" . Шанелнинг 5-рақамли машҳур аёллар атири шундай пайдо бўлди — бу жарангдор ном остида янги атир сотувга чиқарилди[24].
Шанел № 5 парфюмининг ажабтовур тижорий муваффақияти 1924-йилда парфюмерия ишлаб чиқариш бўйича Эрнест Беаух таклиф қилинган Лес Парфумс Чанел акциядорлик жамиятини ташкил қилишга туртки бўлди.
Эндиликда бу, эҳтимол, энг машҳур атир, дунёдаги энг қиммат суюқликлар рўйхатига киритилган: бир литри 6878 доллар туради. Хушбўй ҳид 80 га яқин ингредиэнтлардан иборат бўлиб, улардан энг қиммати сентифолия атиргулидир. 2016-йилда янгиланган версия
" Чанел Н°5 Л’Эау " чиқарилди. Лилй-Росе Мелодй Депп янгиликнинг юзи бўлди.
Кичик қора либос
Шанел кун давомида ва кечқурун у қандай аксессуарлар билан тўлдирилганлигига қилинганига қараб кийиш мумкин бўлган жиддий қора кўйлакни машҳур қилди — ўша даврнинг дунёвий қоидалари тушлик ва кечки овқат учун қайта кийинишни талаб қилар эди. Унинг қора ранги Шанелга автоҳалокатда ҳалок бўлган севгилиси Артур Капелни эслатиш учун мўлжалланганлиги ҳақида миш-мишлар тарқалди[25] : жамият никоҳ қайд этилмаган эркак учун мотам тутишни маъқулламас эди. 1926-йилда Американинг Вогуэ журнали қулайлиги ва машҳурлиги жиҳатидан[26] „кичкина қора либос“ ни Форд Т втомобили билан тенглаштирди.
Сумка 2.55
"Мен қўлларимда ретикулаларни олиб юришдан чарчадим, қолаверса, мен уларни доимо йўқотиб қўяман", деди Шанел 1954-йилда. 1955-йил феврал ойида у биринчи марта узун занжирли кичкина тўғри тўртбурчакли сумкани тақдим этди. Аёллар сумкани бемалол олиб юришлари — шунчаки елкасига осиб олишлари ва уни йўқотишдан ташвишланмасликлари мумкин эди:.
Мерос
Коко вафотидан кейин " Чанел " мода уйи қийин даврларни бошидан кечирди. Унинг қайта тикланиши 1983-йилда мода дизайнери Карл Лагерфелд уй бошқарувини ўз зиммасига олганида бошланди[27]. У 2008-йилда Шанел таваллудининг 125 йиллиги шарафига унинг тасвири туширилган 5 эвролик эсдалик танга дизайнини тақдим этди. 99 донада муомалага чиқарилган олтин танга 5900 еврога баҳоланди ва 11 000 та кумуш тангадан бирини эса 45 еврога сотиб олиш мумкин[28].
Маданият ва санъатдаги тасвири
Театр
- 1969 — „Коко“ — бродвейский мюзикл Андре Превина на либретто Алана Лернера[эн]. В роли Шанел виступила Кетрин Хепбёрн — это эдинственная рол актриси в мюзикле за эё кареру.
- 22—23-июня 2019 — „Шанел“, одноактний балет Или Демуцкого на либретто Алексея Франдетти, хореограф Юрий Посохов, ссенография Марии Трегубовой, дизайн костюмов — модний дом Чанел, в главной роли — Светлана Захарова; премера на ссене Болшого театра.
Кино
- „Cоcо Чанел“ — " Аёл, Эпоҳа " телесериалининг 1-қисми (Франсия, 1978).
- Лонелй Cоcо Чанел „Ёлғиз Cоcо Чанел“- 1981-йил 16-октябрда премераси бўлган АҚШ, Франсия ва Британия филми. Унда бош ролларни Мари-Франс Писиэр, Тимоти Далтон ва Рутгер Хауэр ижро этган.
- " Cоcо Чанел " — Италия, Франсия ва Буюк Британия маҳсулоти бўлган телевизион филм бўлиб, 2008 -йил 13-сентябрда Лифетиме телевидениэсида премераси бўлиб ўтди[29]).
- Cоcо Чанел — 2008-йил октябр ойида премераси бўлиб ўтган бадиий биограпҳик филм. Режиссор: Кристиан Дугуэ. Муаллифлар: Жеймс Cаррингтон, Cарла Гиулиа Cасалини, Жеффрей Ҳатчер Бош ролда Ширли Маклейн. Ёшлигидаги Коко ролини Барбора Бобулова ижро этган.
- Cоcо Бефоре Чанел „Чанелдан аввалги Cоcо“— 2009 -йил 22-апрелда чиққан ва 50 миллион доллардан ортиқ даромад келтирган Одри Таутоу иштирокидаги франсуз филми[30].
- Коко Чанел ва Игор Стравинский Криса Гринхала[эн] Cоcо Чанел ва Игор Стравинский ўртасидаги муносабатлари ҳақидаги " Коко и Игорь[эн] " романи асосида Жан Куненнинг франсуз бадиий филми. 2009 -йил 24-майда чиқарилган[31].
- „ХХ асрнинг таниқли аёллари — Cоcо Чанел“ (инглизча: Эхтраординарй Wомен. Cоcо Чанел Ғайриоддий аёллар. Cоcо Чанел) — ББC телеканали томонидан ишлаб чиқарилган, 2011 -йилда экранларга чиққан филм. Режиссор: Жоанна Гиббон.
- „Н 5 — Абадийлик атри“ (Н°5 ун парфум д'éтернитé) — Франсуз ҳужжатли филми, 2011-йил. Режиссор: Лаура Фронти, Александр Фронти
- „ № 5 учун уруш“(Ла гуэрре ду Н ° 5) — Франсуз ҳужжатли филми, 2017-йил. Режиссор: Степҳане Бенҳамоу
Иловалар
- Изоҳлар
- Манбалар
- ↑ Wомен Wҳо Чангед тҳе Wорлд. Қуэрcус, 2007 — 103-бет. ИСБН 978-1847240262.
- ↑ Клотҳ, Ҳанс Мичаэл. „Моделегенде Чанел: Wиэ Cоcо фаст ден Криэг беэндет ҳäтте“ (де). Спиэгел Онлине (26 августа 2008).
- ↑ „Стронг wҳифф оф wартиме сcандал cлингс то Cоcо Чанел“. Раw Сторй (2021-йил 7-январ). Қаралди: 12 апреля 2022.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Ваугҳан, Ҳал. Слеэпинг wитҳ тҳе Энемй: Cоcо Чанел'с Сеcрет Wар. Неw Ёрк: Кнопф, 2011 — 160–64-бет. ИСБН 978-0307592637.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Чаней, Лиса. Чанел: Ан Интимате Лифе. Лондон: Фиг Треэ, 2011. ИСБН 978-1905490363.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Пиcардиэ, Жустине. „Тҳе Сеcрет Лифе оф Cоcо Чанел“. Тҳе Телеграпҳ (5 сентября 2010). Қаралди: 12 апреля 2022.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Чарлес-Роух, Эдмонде. Чанел анд Ҳер Wорлд. Лондон: Wеиденфелд анд Ниcолсон, 1981. ИСБН 978-0-297-78024-3.
- ↑ Cоcо Чанел: А Биограпҳй. Лондон: Блоомсбурй, 2009 — 3-бет. ИСБН 978-1-4088-0581-7.
- ↑ 9,0 9,1 Рҳонда, Гарелиcк. Cоcо Чанел анд тҳе Пулсе оф Ҳисторй. Неw Ёрк: Рандом Ҳоусе Публишинг Гроуп, 2014 — 1-бет. ИСБН 9780679604266.
- ↑ Чаней, Лиса. Чанел: Ан Интимате Лифе. Лондон: Пенгуин, 6-октабр 2011-йил. ИСБН 978-0141972992.
- ↑ Биог. „Cоcо Чанел“. лифетиметв.cо.ук. Лифетиме ТВ. 2016-йил 28-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 16-июн.
- ↑ „'А Гирл Шоулд Бе Тwо Тҳингс: Cлассй Анд Фабулоус': Cоcо Чанел“. магзтер.cом. Қаралди: 12 апреля 2022.
- ↑ Чанел анд Ҳер Wорлд. Ҳачетте-Вендоме, 1981 — 37–38-бет.
- ↑ Пиcардиэ, Жустине. Cоcо Чанел: Тҳе Легенд анд тҳе Лифе. ҲарперCоллинс, 2010. ИСБН 978-0061963858.
- ↑ 15,0 15,1 Ҳирст. „Чанел 1883–1971“. БА Эдуcатион (22-феврал 2001-йил). 2 июня 2008да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12 апреля 2022.
- ↑ Чанел: Ҳер Стйле анд Ҳер Лифе. Н. Талесе, 1998. ИСБН 978-0385488723.
- ↑ Маззео, Тилар Ж.. Тҳе Сеcрет оф Чанел Но. 5. ҲарперCоллинс, 2010. ИСБН 978-0061791017.
- ↑ „Бритиш Дипломат Киллед; Артҳур Cапел, Фриэнд оф Ллойд Георге, Виcтим оф а Мотор Аccидент“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (25 декабря 1919).
- ↑ „Пугет-сур-Аргенс Cоcо Чанел: ле драме де са виэ ау борд д'уне роуте вароисе“ (фр). варматин.cом (3 июня 2009). 16 августа 2009да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12 апреля 2022.
- ↑ 20,0 20,1 Маcкрелл, Алиcе. Арт анд Фашион. Стерлинг Публишинг, 2005 — 133-бет. ИСБН 978-0-7134-8873-9.
- ↑ „Cоcо Чанел спиэд фор Назис“ (эн). Телеграпҳ Медиа Гроуп Лимитед (фашион.телеграпҳ.cо.ук). 2011-йил 17-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 3-январ. (Аугуст, 16тҳ, 2011)
- ↑ „Cиметиèре ду Боис-де-Ваух“ (эн). фодорс.cом. 2013-йил 28-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 20-август.
- ↑ „Надгробие Коко Шанель (Лозанна, Буа-де-Во)“ (эн). вб.cом. 2013-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 20-август.
- ↑ „7 русских, повлиявших на Шанель“. Тура Медиа (руссиан7.ру) (2012-йил 23-октябр). 2012-йил 4-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 4-январ.
- ↑ Тҳе Греэнwоод Энcйcлопедиа оф Cлотҳинг Тҳроугҳ Wорлд Ҳисторй: 1801 то тҳе пресент. ИСБН 978-0-313-33662-1. Паге 126.
- ↑ „Ҳанг Онто Ёур Пеарлс: Тҳе Литтле Блаcк Дресс ис Борн“ (эн). Он Тҳис Дай Ин Фашион. 2015-йил 7-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 1-феврал.
- ↑ Кода&Болтон 2005.
- ↑ „Изображение Коко Шанель украсит уникальные монеты достоинством 5 евро“. фашионтиме.ру. 2008-йил 2-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 9-феврал.
- ↑ Мосс М. „"Cоcо Чанел" телепиc боасц плеасинг арома“ (эн). Реутерс (реутерс.cом) (2008-йил 11-сентябр). 2009-йил 2-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 3-январ.
- ↑ „Бох Оффиcе Тоталс фор Cоcо авант Чанел“ (эн). Бох Оффиcе Можо (бохоффиcеможо.cом) анд ИМДб. 2012-йил 12-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 3-январ.
- ↑ „Фестивал де Cаннес: Cоcо Чанел & Игор Стравинскй“. фестивал-cаннес.cом. 2011-йил 9-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 15-май.
Адабиётлар
- На русском язике
Манбалар
- Шанель.. Коко Шанель. Жизнь, рассказанная ею самой, Уникальная автобиография женщины-эпохи. М.: Яуза-пресс, 2011. ИСБН 978-5-9955-0355-2.
- Вульф В., Чеботарь С.. Великие женщины ХХ века, Мой серебряный шар. М.: Яуза, Эксмо, 2009. ИСБН 978-5-699-33509-1.
- Гидель, Анри.. Коко Шанель, Женщина-Богиня. М.: Эксмо, 2008. ИСБН 978-5-699-18625-9.
- Андоза:Нп5. Одинокая Чанел. М.: Слово, 2010. ИСБН 978-5-387-00142-0.
- Андоза:Нп5. Коко Шанел. Шик и элегантност навсегда. СПб.: Питер, 2010. ИСБН 978-5-49807-823-6.
- Коко Шанель. Основательница Дома моды Чанел, Путь к успеху, М., 2010. (Библиотека генералного директора. Пут к успеху; Дайджест к т. 9)
- Моран, Поль.. Аллюр Коко Шанель. М.: Лимбус Пресс, Издательство К. Тублина, 2010. ИСБН 978-5-8370-0581-7.
- Надеждин Н. Я.. Коко Шанель: «Мода проходит — стиль остается», Неформальные биографии. М.: Майор (Осипенко А. И.), 2008. ИСБН 978-5-98551-035-5.
- Пикарди, Жюстин.. Коко Шанель. Легенда и жизнь. М.: СЛОВО/СЛОВО, 2011. ИСБН 978-5-387-00274-8.
- Санчес-Андраде,Кристина.. Коко Шанель, Женские лики — символы веков. М.: Мир книги, 2009. ИСБН 978-5-486-02813-7.
- Шанель. По законам искусства, каталог выставки. М.: Музей изобразительных искусств им. А. С. Пушкина, 2007. ИСБН 978-5-486-02813-7.
- Шарль-Ру, Эдмонда.. Непостижимая Шанель, Женщина-миф. М.: Русич, Литера, Издательская группа «Прогресс», 1997.
- Шарль-Ру, Эдмонда.. Время Шанель. М.: СЛОВО/СЛОВО, 2007. ИСБН 978-5-85050-907-1.
- Шарль-Ру, Эдмонда.. Непутёвая Шанель. М.: Астрель, 2010. ИСБН 978-5-17-062752-3.
- Эдрих, Марсель.. Загадочная Коко Шанель, Ле Темпс дес Модес. М.: Альпина нон-фикшн: Глагол, 2008. ИСБН 978-5-9614-0736-5.
- Яськов В. Г.. Коко Шанель. Легенда № 5. М.: Эксмо, 2012. ИСБН 978-5-699-60626-9.
- На других язиках
- Кеннетт, Франcес. Cоcо: Тҳе лифе анд ловес оф Габриэлле Чанел. Лондон: Голланcз, 1989. ИСБН 0-575-04595-7.
- Кода Ҳ., Болтон А.. Чанел, Метрополитан Мусеум оф Арт Публиcатионс. Яле, 2005. ИСБН 0-300-10713-7.