Corypha umbraculifera
Cорйпҳа умбраcулифера, талипот палмаси, шарқий ва жанубий Ҳиндистон ва Шри-Ланкада ўсувчи палма тури. Камбоджа, Мянма, Хитой, Таиланд ва Андаман оролларида ҳам етиштирилади[2]. Бу дунёдаги энг катта тўпгулга эга гуллайдиган ўсимлик. У 60 йилгача яшайди. Гуллаб мева берганидан кейин кўп ўтмай қурийди.
| Талипот палмаси | |
|---|---|
| Илмий таснифлаш | |
| Ўсимликлар | |
| Юксак ўсимликлар | |
| Гулли ўсимликлар | |
| Бир уруғпаллалилар | |
| Cоммелинидс | |
| Ареcалес | |
| Ареcаcеаэ | |
| Cорйпҳа | |
C. умбраcулифера
| |
| Бинар номи | |
| Cорйпҳа умбраcулифера | |
| Синонимлар | |
| |
Тавсиф
Бу энг катта палмалардан бири бўлиб, бўйи 25 м (82 фт) гача баландликка етади пояларининг диаметри 1.3 м (4.3 фт)[3].
Талипот хурмоси энг катта тўпгулга эга, тўпгулининг узунлиги 6–8 м (20–26 фт), бир миллиондан бир неча миллионгача майда гуллардан иборат бўлиб, у магистралнинг юқори қисмида ҳосил бўлган шохланган пояда жойлашган (Араcеаэ оиласидан Аморпҳопҳаллус титанум энг катта шохланмаган тўпгулга эга. Раффлесиа арнолдии дунёдаги энг катта гулга эга). Талипот 30 ёшдан 80 ёшгача фақат бир марта гуллайди. Меванинг пишиши учун тахминан бир йил керак бўлиб, минглаб думалоқ, сариқ-яшил диаметри 3–4 cм (1–1.5 ин) бўлган меваларни ҳосил қилади. Ҳар бир мевада битта уруғ мавжуд. Ўсимлик мева бергандан кейин қурийди[4][5].
Тарқалиши
Талипот палмаси Жанубий Ҳиндистон ва Шри-Ланка, жануби- шарқий осиё мамлакатлари Камбоджа, Мянма, Таиланд ва Андаман оролларида етиштирилади. Хитойда ҳам кам миқдорда ўстирилади.
Фойдаланиш
Тарихда барглардан Жанубий Осиё ва Жануби-Шарқий Осиё маданиятларида қўлёзмаларни ёзиш учун фойдаланишган. Филиппинда маҳаллий аҳоли орасида бури ёки були сифатида танилган. Барглари сомон ва палма шаробини тайёрлаш учун ишлатилади. Жанубий Ҳиндистонда палма барглари қишлоқ хўжалиги ишчилари учун соябон қилиш учун ишлатилади[6]. Бу ўсимлик Шри-Ланкада маҳаллий синҳаллар томонидан тала (තල) номи билан аталади.
Камбоджада палма трéанг номи билан танилган (у франсузча латаниэр номи билан ҳам танилган) ва юқорида айтиб ўтилганидек, ўтмишда диний қўлёзмаларни ёзиш учун кенг фойдаланилган[7]. Етук барглардан сомон, бўйра ва бош кийимлар ишлаб чиқарилади. Петиолес қамиш, ўқ ва тўр игналарини ишлаб чиқаришда ишлатилиши мумкин. Сув оқими паст бўлганда, балиқчилар балиқни алдаш қилиш учун мевалардан фойдаланадилар.
Галерея
-
Талипот палма меваси
-
Лион дарахтзорида, Гавайи, АҚШ
-
Жардин Ботаниқуэ де Дешаиэс, Гваделупа
-
Cорйпҳа умбраcулифера расми (1913)
-
Cорйпҳа умбраcулифера - Мусеум спеcимен - сеэдс
Манбалар
- ↑ Жоҳнсон, Д. (1998). „Cорйпҳа умбраcулифера“. ИУCН Ред Лист оф Тҳреатенед Спеcиэс. 1998: э.Т38494А10118423. дои:10.2305/ИУCН.УК.1998.РЛТС.Т38494А10118423.эн. Ретриэвед 12 Новембер 2021.
- ↑ „Wорлд Чеcклист оф Селеcтед Плант Фамилиэс: Роял Ботаниc Гарденс, Кеw“. wcсп.сcиэнcе.кеw.орг. 2022-йил 15-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-ноябр.
- ↑ „Доминиcа Ботаниc Гарденс“. 2007-йил 18-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-май 2007-йил.
- ↑ Рафинесқуэ, Cонстантине Самуэл. 1938.
- ↑ Линнé. „Cароли Линнаэи... Спеcиэс плантарум :эхҳибентес плантас рите cогнитас, ад генера релатас, cум дифферентиис спеcифиcис, номинибус тривиалибус, сйнонймис селеcтис, лоcис наталибус, сеcундум сйстема сехуале дигестас...“. Импенсис Лаурентии Салвии (26-июн 1753-йил).
- ↑ Талипот палм ин фулл блоом, ФАО репорц: тропиcал палмс, палм продуcц (Wайбаcк Мачине сайтида 19-июн 2010-йил санасида архивланган), палмс wитҳ девелопмент потентиал (Wайбаcк Мачине сайтида 8-январ 2011-йил санасида архивланган)
- ↑ Паулине Дй Пҳон. Планц Утилисед Ин Cамбодиа/Плантес утилисéэс ау Cамбодге. Пҳном Пенҳ: Импримериэ Олймпиc, 2000 — 174-бет.