Doʻlana: Versiyalar orasidagi farq
Avtomatik translit va nom yoʻnaltirishi: Doʻlana | Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi. | ||
{{Taxobox | |||
| color = lightgreen | |||
| name = Doʻlana | |||
| image = | |||
| image_width = 240px | |||
| image_caption = | |||
| regnum = [[Oʻsimlik]] | |||
| divisio = | |||
| classis = | |||
| ordo = | |||
| familia = | |||
| subfamilia = | |||
| genus = | |||
| species = | |||
| binomial = | |||
| binomial_authority = | |||
}} | |||
[[Fayl:Still_Life_with_Hawthorn_Blossom_.jpg|thumb]] | |||
'''Doʻlana''' ({{lang|la|''Crataegus'' L.}}) — [[raʼnodoshlar]] [[oila (biologiya)|oila]]siga mansub [[daraxt]] yoki [[buta]]. Bal. 6–10 m, tanasining yoʻgʻonligi 40—50 sm, sershox. 890 [[tur (biologiya)|tur]]i bor, shundan 10 turi [[Oʻzbekiston]]da oʻsadi, [[Xitoy]], [[Ispaniya]], [[Italiya]], [[Jazoir]], [[Amerika]] va b. mamlakatlarda ham tarqalgan. [[Barg]] cheti yirik tishli yoki patsimon boʻlingan, [[poya]]ga ketma-ket oʻrnashgan. [[Gul]]i mayda, [[toʻpgul]]ga yigʻilgan. Mevasi 1—5 [[danak]]li. D.ning [[Manzarali oʻsimliklar|manzarali oʻsimlik]] sifatida oʻstiriladigan, shuningdek, boʻrikoʻz D., sariq D., qizil D. degan turlari bor. D. yovvoyi holda Oʻzbekistonning togʻli [[tuman]]larida, dengiz sathidan 1000–1500 m balandlikda, koʻpincha, yakka holda usadi, baʼzan kichik D. zorlar ham uchraydi. Baʼzi turlarining mevasi yirik, koʻp isteʼmol qilinadi. Sariq D. guli nektar (gulshira)ga boy. D. may—iyunda gullaydi, sent. oxirlarida pishadi, 25—30 yoshli daraxti 70–80 kg hosil beradi. Mevasi tarkibida 11,5—15,9% qand, 8% yogʻ, 0,67—0,88% [[olma kislota]] bor. Xalq tabobatida ishtaha ochuvchi, ichni qotiruvchi dori sifatida qoʻllanadi. D. bargi, [[poʻstloq|poʻstlogʻi]] va [[ildiz (oʻsimlik)|ildiz]]i qaynatmasi bilan matolarni sariq va qoʻngʻir rangga boʻyash mumkin. D. [[olma]], [[nok]], [[behi]] uchun yaxshi payvandtag boʻladi. [[Urugʻ (oʻsimliklar)|Urugʻ]]i, ildizi, ildiz bachkisi va [[ildizpoya|ildiz poyasidan]], parhish yoʻli bilan ham koʻpaytiriladi. | |||
Danagining qobigʻi juda qattiq, ekilgandan keyin 2- yoki 3- yili unib chiqadi. Uni sulfat kislotaga 12 soat solinib, nam qumda baxrrgacha saqlansa, 1-yiliyoq unadi. D. sovuqqa, qurgʻoqchilikka chidamli. D.dan yashil [[devor]] va ihota daraxtzorlari qosil qilishda, eroziyaga qarshi togʻ yon bagʻirlarini mustaqkamlashda foydalaniladi. | |||
== Adabiyot == | |||
* [[OʻzME]]. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil | |||
[[Turkum:Raʼnodoshlar]] | |||
{{chala}} | |||
$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi
| Doʻlana | ||
|---|---|---|
| Biologik klassifikatsiya | ||
| ||
Doʻlana (Crataegus L.) — raʼnodoshlar oilasiga mansub daraxt yoki buta. Bal. 6–10 m, tanasining yoʻgʻonligi 40—50 sm, sershox. 890 turi bor, shundan 10 turi Oʻzbekistonda oʻsadi, Xitoy, Ispaniya, Italiya, Jazoir, Amerika va b. mamlakatlarda ham tarqalgan. Barg cheti yirik tishli yoki patsimon boʻlingan, poyaga ketma-ket oʻrnashgan. Guli mayda, toʻpgulga yigʻilgan. Mevasi 1—5 danakli. D.ning manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladigan, shuningdek, boʻrikoʻz D., sariq D., qizil D. degan turlari bor. D. yovvoyi holda Oʻzbekistonning togʻli tumanlarida, dengiz sathidan 1000–1500 m balandlikda, koʻpincha, yakka holda usadi, baʼzan kichik D. zorlar ham uchraydi. Baʼzi turlarining mevasi yirik, koʻp isteʼmol qilinadi. Sariq D. guli nektar (gulshira)ga boy. D. may—iyunda gullaydi, sent. oxirlarida pishadi, 25—30 yoshli daraxti 70–80 kg hosil beradi. Mevasi tarkibida 11,5—15,9% qand, 8% yogʻ, 0,67—0,88% olma kislota bor. Xalq tabobatida ishtaha ochuvchi, ichni qotiruvchi dori sifatida qoʻllanadi. D. bargi, poʻstlogʻi va ildizi qaynatmasi bilan matolarni sariq va qoʻngʻir rangga boʻyash mumkin. D. olma, nok, behi uchun yaxshi payvandtag boʻladi. Urugʻi, ildizi, ildiz bachkisi va ildiz poyasidan, parhish yoʻli bilan ham koʻpaytiriladi.
Danagining qobigʻi juda qattiq, ekilgandan keyin 2- yoki 3- yili unib chiqadi. Uni sulfat kislotaga 12 soat solinib, nam qumda baxrrgacha saqlansa, 1-yiliyoq unadi. D. sovuqqa, qurgʻoqchilikka chidamli. D.dan yashil devor va ihota daraxtzorlari qosil qilishda, eroziyaga qarshi togʻ yon bagʻirlarini mustaqkamlashda foydalaniladi.
Adabiyot
[tahrir | manbasini tahrirlash]- OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
 | Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |