Crystal Eastman
Cрйстал Cатҳерине Эастман (талаффузи: Кристал Кетрин Истмен; 1881-йил 25-июн — 1928-йил 8-июл) — америкалик машҳур ҳуқуқшунос, антимилитарист, феминист, социалист ва журналист[1]. У АҚШда аёлларнинг сайлов ҳуқуқи учун курашнинг энг фаол етакчиларидан бири бўлган. Шунингдек, у ўз акаси Мах Эастман билан биргаликда „Тҳе Либератор“ номли радикал сиёсий-адабий журналга асос солган. Cрйстал Эастман дунёга машҳур Америка фуқаролик эркинликлари иттифоқи (АCЛУ) ҳамда Аёлларнинг тинчлик ва эркинлик халқаро лигаси ташкилотларининг ҳаммуассиси ҳисобланади.
| Cрйстал Эастман | |
|---|---|
 Эастман тахминан 1914-йилда | |
| Таваллуди |
Cрйстал Cатҳерине Эастман 1881-йил 25-июн |
| Вафоти |
8-июл 1928-йил (47 ёшда) Эри, Пенсилвания, АҚШ |
| Фуқаролиги |
 АҚСҲ |
| Таълими | Вассар коллежи, Колумбия университети, Ню-Ёрк университети |
| Касби | Ҳуқуқшунос, Журналист, Социалист, Феминист |
| Фаолият йиллари | 1907–1928 |
| Дини | Протестантлик |
| Машҳур ишлари | „Wорк Аccиденц анд тҳе Лаw“ (1910) |
| Турмуш ўртоғи | Wаллаcе Бенедиcт, Wалтер Фуллер |
| Болалари | Жеффрей Фуллер, Аннис Фуллер |
| Отаси | Самуэл Элижаҳ Эастман |
| Онаси | Аннис Бертҳа Форд |
| Қариндошлари | Мах Эастман (акаси) |
| Мукофотлари | Натионал Wомен'с Ҳалл оф Фаме (2000) |
| Веб-сайти | cрйсталеастман.орг |
Ёшлиги ва оиласи
Cрйстал Эастман Массачусец штатининг Марлборо шаҳрида туғилган. Унинг оиласи маърифатли ва диний муҳитда яшаган. Унинг онаси Аннис Бертҳа Форд АҚШда расман тайинланган биринчи аёл протестант руҳонийларидан бири бўлган бўлса, отаси Самуэл Элижаҳ Эастман ҳам Конгрегационал черкови хизматчиси бўлган[2]. Cрйсталнинг болалиги Ню-Ёрк штатида ўтган ва у ерда машҳур ёзувчи Марк Тwаин оиласи билан яқин алоқада бўлган.
Таълими
У дастлаб Вассар коллежида бакалавр даражасини олди (1903), сўнгра Колумбия университетида социология бўйича магистрлик даражасини тамомлади (1904). Кейинчалик у ўз фаолиятини ҳуқуқ билан боғлашга қарор қилди ва Ню-Ёрк университетининг ҳуқуқ мактабига ўқишга кирди. У 1907-йилда ушбу нуфузли даргоҳни ўз курсида иккинчи энг юқори натижа билан битирган кам сонли аёллардан бири бўлди[3].
Меҳнат ҳуқуқи ва ижтимоий ислоҳотлар
Эастманнинг профессионал фаолияти „Пицбург тадқиқоти“ (Тҳе Питцбургҳ Сурвей) билан бошланди. У ишдаги бахциз ҳодисалар ва уларнинг ҳуқуқий оқибатларини ўрганди. Унинг 1910-йилда нашр этилган „Wорк Аccиденц анд тҳе Лаw“ (Ишдаги бахциз ҳодисалар ва қонун) номли фундаментал асари АҚШда меҳнат хавфсизлиги соҳасидаги ислоҳотларга туртки берди[3]. У Ню-Ёрк штатида ишчиларнинг меҳнат қобилиятини йўқотиши бўйича компенсация тўлаш тўғрисидаги биринчи қонун лойиҳасини ишлаб чиқди. Ушбу ҳужжат бутун Шимолий Америка учун намунавий моделга айланди[4].
Сиёсий ва тинчлик фаолияти
Биринчи жаҳон уруши йилларида Эастман урушга қарши ҳаракатларнинг марказида турди. У „Аёлларнинг тинчлик партияси“ (Wоманъс Пеаcе Партй) асосчиларидан бири бўлиб, кейинчалик ушбу ташкилот дунёдаги энг қадимги аёллар тинчлик ташкилоти бўлган Аёлларнинг тинчлик ва эркинлик халқаро лигаси (WИЛПФ)га айланди[5]. 1917-йилда у ҳарбий хизматдан виждонан воз кечганларни ҳимоя қилиш учун Миллий фуқаролик эркинликлари бюросига асос солди, бу эса кейинчалик машҳур АCЛУ ташкилотига айланди[6]. Шунингдек, у аёлларга тенг ҳуқуқлар берувчи „Тенг ҳуқуқлар тўғрисидаги тузатиш“ (Эқуал Ригҳц Амендмент) муаллифларидан бири ҳисобланади.
Шахсий ҳаёти ва вафоти
Cрйстал Эастман британиялик муҳаррир Wалтер Фуллер билан турмуш қурган. У ўз фамилиясини сақлаб қолган, бу ўша давр учун аёллар мустақиллигининг кучли рамзи эди[2]. У 1928-йил 8-июлда буйрак касаллиги — нефрит оқибатида вафот этди. 2000-йилда унинг номи Ню-Ёркдаги Миллий аёллар шон-шараф залига киритилди.
Манбалар
- ↑ "Cрйстал Эастман". Энcйcлопæдиа Британниcа. ҳттп://www.британниcа.cом/ЭБчеcкед/топиc/177433/Cрйстал-Эастман.<!--->
- ↑ 2,0 2,1 „Оригинс“ (эн-УС). Cрйстал Эастман. Қаралди: 2023-йил 4-июл.
- ↑ 3,0 3,1 Неwман, Рогер К.. Тҳе Яле биограпҳиcал диcтионарй оф Америcан лаw. Яле Университй Пресс, 2009 — 180-бет.
- ↑ „Cрйстал Эастман“. Натионал Wомен'с Ҳисторй Мусеум. 2012-йил 23-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 18-октябр.
- ↑ „Wомен анд Пеаcе: Тҳе Легаcй“. Мс. Магазине. Қаралди: 2011-йил 18-октябр.
- ↑ „Cрйстал Эастман“. Вассар Cоллеге: Инноваторс. Қаралди: 2011-йил 18-октябр.
Ҳаволалар
 |
Викиомборда „Cрйстал Эастман“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |
 |
Викииқтибосда Cрйстал Эастманга тегишли иқтибослар мавжуд. |