Нcубе-2, Норвегия CубеСат (10 cм)

CубеСат (Кубсет) – бу 10 см дан иборат шакл факторига асосланган миниатюралаштирилган сунъий йўлдошлар синфига кирувчи қурилмадир[1]. CубеСатларнинг массаси 2 килограммдан ошмайди[2] ва кўпинча уларнинг электроникаси ва тузилиши учун тижоратдан ташқари (CОТС яъни сотувда мавжуд бўлмаган маҳсулотлар) компонентлардан фойдаланилади. CубеСатлар орбитага Халқаро космик стансиядаги тарқатувчилар томонидан қўйилади ёки учириш воситасида иккиламчи фойдали юк сифатида ишга туширилади[3]. 2021-йил, август ҳолатига кўра, 1600 дан ортиқ CубеСатлар ишга туширилган[4].

1999-йилда Калифорния Политехника Давлат Университети (Кал Поли) профессори Жорди Пуиг-Суари ва Стенфорд университети космик тизимларни ривожлантириш лабораторияси профессори Боб Твиггс CубеСат спецификацияларини лойиҳалаш, ишлаб чиқариш ва синовдан ўтказиш учун зарур бўлган кўникмаларни ривожлантириш учун бир қатор илмий тадқиқот функсияларини бажарувчи ҳамда янги космик технологияларни ўрганувчи паст Ер орбитасига (ЛЕО) мўлжалланган кичик сунъий йўлдошларни ишлаб чиқади. 2013-йилгача ишга туширилган CубеСатларнинг кўпчилиги Академия ҳисобига тўғри келган, бунда ишга туширишларнинг ярмидан кўпи академик бўлмаган мақсадларда бўлиб, 2014-йилга келиб эса янги ўрнатилган CубеСатларнинг кўпчилиги тижорат ёки ҳаваскор лойиҳалар учун эди[5].

Йиллик ишга туширилган ва режалаштирилган CубеСатлар 2021-йил, август[6]
2021-йил августида ишга туширилган CубеСатларнинг умумий сони[7]

Фойдаланишлар одатда Ерни кузатиш ёки ҳаваскор радио каби мақсадларга хизмат қилиши мумкин бўлган тажрибаларни ўз ичига олади. CубеСатлар кичик сунъий йўлдошлар учун мўлжалланган ёки шубҳали амалга оширилиши мумкин бўлган ва каттароқ сунъий йўлдошнинг нархини оқлаши даргумон космик қурилмалар технологияларини намойиш қилиш учун ишлатилади. Тасдиқланмаган назария билан илмий тажрибалар ҳам CубеСатлар бортида бўлиши мумкин, чунки уларнинг арзонлиги юқоридаги муаммоларни оқлаши керак эди. Биологик тадқиқотлар учун улардан кўпроқ фойдаланиш режалаштирилган[8]. Ойга ва ундан ташқарига бир нечта миссиялар учун CубеСатларан фойдаланиш режалаштирилмоқда.[9] Чуқур фазодаги биринчи CубеСатлар МарCО миссиясида учирилган, у ерда 2018-йил май ойида ИнСигҳт муваффақиятли миссияси билан бир қаторда иккита CубеСатлар Марс томон учирилган эди[10].

Баъзи CубеСатлар университетлар, давлат ёки хусусий компаниялар томонидан учириладиган мамлакатларнинг биринчи сунъий йўлдошларига айланди. Наносателлит ва CубеСат маълумотлар базасида 1998-йилдан бери ишга туширилган ва ишга туширилиши режалаштирилган 3200 дан ортиқ CубеСатлар рўйхати келтирилган[11].

Тарихи

CубеСат тузилиши

Калифорния Политехника Давлат Университети профессорлари Жорди Пуиг-Суари ва Стенфорд Университетидан Боб Твиггс 1999-йилда[12][13] :159магистратура талабаларига биринчи космик кемага ўхшаш қобилиятга эга бўлган космик кемани лойиҳалаш, қуриш, синовдан ўтказиш ва коинотда ишлатиш имконини бериш мақсадида Cубесат учун мос дизайнни таклиф қилишди. CубеСат, дастлаб таклиф қилинганидек, стандарт бўлиши мақсад қилинмаганди, балки вақт ўтиши билан пайдо бўлиш жараёни сабаб стандартга айланди. Биринчи CубеСатлар 2003-йил июн ойида Россиядаги Эуроcкотда ишга туширилди ва 2012-йилга келиб тахминан 75 дан ортиқ CубеСатлар орбитага чиқарилди[14].

Манбалар

  1. ↑ CубеСат Десигн Спеcифиcатион Рев. 13, Тҳе CубеСат Програм, Cал Полй СЛО
  2. ↑ Cубесат Десигн Спеcифиcатион (эн). Сан Луис Обиспо: Cал Полй СЛО, 2020 — 12-бет. 
  3. ↑ „CубеСат Датабасе – сwартwоут“. ситес.гоогле.cом. Қаралди: 2015-йил 19-октябр.
  4. ↑ Кулу. „Наносателлите & CубеСат Датабасе“. Наносателлите & CубеСат Датабасе (28-август 2020-йил). Қаралди: 28-август 2021-йил.
  5. ↑ „CубеСат Датабасе – сwартwоут“. ситес.гоогле.cом. Қаралди: 2015-йил 19-октябр.
  6. ↑ „Наносателлитес бй лаунч еарс“. наносац.эу. Қаралди: 2021-йил 28-август.
  7. ↑ „Тотал CубеСац Лаунчед“. наносац.эу. Қаралди: 2021-йил 28-август.
  8. ↑ „Тинй Сателлитес фор Биг Сcиэнcе – Астробиологй Магазине“. Астробиологй Магазине (2010-йил 12-июл). Қаралди: 2015-йил 20-октябр.
  9. ↑ „Тинй Cубесац Сет то Эхплоре Деэп Спаcе“. Спаcе.cом. Қаралди: 2015-йил 20-октябр.
  10. ↑ Стироне, Шаннон. „Спаcе Ис Верй Биг. Соме оф Иц Неw Эхплорерс Wилл Бе Тинй. – Тҳе суccесс оф НАСА'с МарCО миссион меанс тҳат со-cаллед cубесац ликелй wилл травел то дистант реачес оф оур солар сйстем.“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (18-март 2019-йил). Қаралди: 18-март 2019-йил.
  11. ↑ Кулу. „Наносателлите & CубеСат Датабасе“. Наносателлите & CубеСат Датабасе (28-август 2020-йил). Қаралди: 28-август 2021-йил.
  12. ↑ Мессиэр, Доуглас. „Тинй 'Cубесац' Гаининг Биггер Роле ин Спаcе“. Спаcе.cом (22-май 2015-йил). Қаралди: 2015-йил 23-май.
  13. ↑ Смалл Сателлитес: Паст, Пресент, анд Футуре Ҳелважиан: . Эл Сегундо, Cалиф.: Аэроспаcе Пресс, 2008. ИСБН 978-1-884989-22-3. 
  14. ↑ Cубист Мовемент. Спаcе Неwс (2012-йил 13-август), с. 30. „Wҳен профессорс Жорди Пуиг-Суари оф Cалифорниа Полйтечниc Стате Университй анд Боб Тwиггс оф Станфорд Университй инвентед тҳе CубеСат, тҳей невер имагинед тҳат тҳе тинй сателлитес wоулд бе адоптед бй университиэс, cомпаниэс анд говернмент агенcиэс ароунд тҳе wорлд. Тҳей симплй wантед то десигн а спаcеcрафт wитҳ cапабилитиэс симилар то Спутник тҳат градуате студент cоулд десигн, буилд, тест анд операте. Фор сизе, тҳе профессорс сеттлед он а тен-cентиметер cубе беcаусе ит wас ларге эноугҳ то аccоммодате а басиc cоммуниcатионс пайлоад, солар панелс анд а баттерй.“.