ДП (Дегтярев пулемёти, ГАУ индекси — 56-Р-321) — илк бор Василий Алексеэвич Дегтярев томонидан ишлаб чиқилган бўлиб, 7,62 мм енгил пулемёт ҳисобланади. ДП СССРда яратилган ўқотар қуролларнинг биринчи намуналаридан биридир.

ДП-27
Тури қо'л пулемёти
Давлат Андоза:СССР
Хизмат тарихи
Ишлатилган йиллари 1928 — ҳозиргача
Урушлар ва тўқнашувлар Испаниядаги фуқаролар урушида, Халхин-Гол учун урушда, Совет-Фин урушида (1939—1940), Улуг Ватан Урушида, Корея урушида, Ветнам жангларида, Хитойдаги фуқаролар урушида, Ливия фуқаролар урушида, Суриядаги фуқаролар урушида, Югославия фуқаролар урушида, посцовет ҳудудидаги иссиқ нуқталар, Украина шарқидаги қуролли можароларда.
Ишлаб чиқарилиш тарихи
Конструктор Дегтяров, Василий Алексейивич
Ислаб чиқарилган 1927-йил
Ҳаммаси бўлиб ишлаб чиқарилган 795 000[1]
Тавсифи
Оғирлиги 11,8 (47 тур учун жиҳозланган диск билан)[2]
1,6 (бўш магазин)[2]
2,7 (тўлиқ магазин)[2]
Узунлиги 1270[2]
Ствол узунлиги 604,5 (ўт ўчиргичсиз)[2]
Патрон 7,62×54 мм Р
Калибр 7,62
Ишлаш принципи чанг газларини олиб ташлаш
Ўт очиш тезлиги,
ўт оч./дақ.
500—600
80 (жанг)[2]
ўқнинг
бошланғич тезлиги, м/с
840 (енгил ўқ патрони)[2]
Мўлжалга олиш узоқлиги, м 800
Максимал
узоқлиги, м
2500 гача[2]
Ўқдори таминоти текис дисксимон магазинга 47 та патрон сиғади

Тарихи

Дегтярев 1923-йилда ўз ташаббуси билан енгил пулемётни лойиҳалашни бошлади[3]. 1924-йил 22-июлда Қизил Армия милтиқ қўмитаси раиси Н. Н. Куйбишев бошчилигидаги комиссия Дегтярев пулемётини синовдан ўтказди ва янги моделни мақтаган эди: „Ғоя ажойиб ва ўзига хос. Дегтярев пулемёти муаммосиз ишлаши, ёнғин тезлиги ва тов тизимларини бошқаришда сезиларли қулайликка эга экан“[4]. 1927-йил 12-ноябрда Ковров заводида биринчи ўнта серияли ДП пулемётлари ишлаб чиқарилган, кейин 100 та пулемётлар партияси ҳарбий синовларга ўтказилади, натижада 1927-йил 21-декабрда пулемёни ишлаб чиқриш йўлга қўйилади[5]. Қизил Армия томонидан ДП енгил пулемётининг қабул қилиниши билан уни такомиллаштириш бўйича ишлар тўхтаб қолмади. ДП-27 даги турли хил дизайн ўзгаришларини ўрганиш 1931, 1934 ва 1938-йиллардаги Дегтярев наъмуналарини яратилишига олиб келди.

1939-йилда Қизил Армиянинг чанғи бўлинмалари учун ДП пулемёти учун енгил зенит триподи ишлаб чиқилди[6].

Пулемёт Иккинчи Жаҳон Урушининг охиригача взвод — рота даражасида ўт очишнинг асосий қуроли сифатида оммавий равишда ишлатилган. НКВД қўшинларининг ДП қуролли бўлинмалари айниқса муҳим саноат корхоналарини ҳимоя қилиш учун фойдаланган[7].

1944-йил 29-август СССР Қуролли кучлари халқ комиссари Д. Ф. Устинов ва Бош артиллерия бошқармаси бошлиғи Н. Д. Яковлев тасдиқлаш учун Давлат мудофаа қўмитасига модернизация қилинган енгил пулемётни тақдим этади[8]. Давлат мудофаа қўмитаси энгил пулемётда таклиф қилинган ўзгаришларни маъқуллаб, унга ДПМ (модернизацияланган дектяров пулемёти) номини беради.

Уруш охирида ДП пулемёти ва унинг модернизация қилинган ДПМ версияси Совет Армияси хизматидан ташқари СССРга ҳамдўстликдаги мамлакатларга ҳам етказиб берилади. Корея, Ветнам ва бошқа мамлакатларда қўлланади.

Иккинчи жаҳон урушида тўпланган тажрибаларга асосланиб, пиёда аскарларга ўқ отиш кучини юқори ҳаракатчанлик хусусиятига эга ягона пулемётлар кераклиги аниқ бўлиб қолади. Илгари ишлаб чиқилган ишланмаларга асосланиб, 1946-йилда компания алоқасидаги битта пулемётнинг ўрнини босувчи эрсатз сифатида РП-46 энгил пулемёт яратилади ва фойдаланишга топширилади.

Тактик-техник тузилиши

Пулемёт қуйидаги асосий қисм ва механизмлардан иборат:

•  ствол;

•  ствол қутиси ва унинг қопқоғи, қабул қилгич асоси ва қўндоқ билан биргаликда;

•  затвор рамаси — чиқаргич ва газ поршени билан биргаликда;

•  затвор;

•  қайтарувчи жанговар пружина йўналтирувчи устуни билан биргаликда;

•  газ поршенининг трубкаси пулемёт оёғи билан биргаликда

•  ўт очиш механизми;

•  электр тепки механизми.

Бундан ташқари пулемёт таркибига қутилар, ленталар билан биргаликда, тозалаш анжомлари, тасма, сумка, захира стволи, захира қисмлари ва пахтавон ўқлар билан ўт очиш учун мўлжалланган мослама киради.

Ствол — ўқ учишини йўналтириш учун хизмат қилади.

Ствол қутиси — пулемёт қисм ва механизмларини бириктириш, затвор рамасини затвор билан биргаликдаги ҳаракатини йўналтириш, ствол каналини затвор билан ёпиш ва затворни ёпиш учун хизмат қилади.

Ствол қутиси ўзининг қопқоғи билан ёпилади.

Затвор рамаси газ поршени билан биргаликда затвор ва узаткични ҳаракатга келтириш учун, шунингдек, патронни лентадан чиқариш учун хизмат қилади.

Затвор патронни патрондонга юбориш, ствол каналини ёпиш, каспюлғни ёриш ва патрондондан гилзани (патронни) чиқариш учун хизмат қилади.

Қайтарувчи — жанговар пружина йўналтирувчи устуни билан биргаликда, затвор рамасини затвор рамаси билан биргаликда дастлабки ҳолатларига қайтариш ва зарбдорга патрон капсюлини ёриш учун етарли энергия бериш учун хизмат қилади.

Ишлаш тизими

ДП энгил пулемёти чанг газларини олиб ташлайдиган автоматик қуролдир. Газ двигателида узун зарбали пистон ва баррел остида жойлашган газ регулятори мавжуд.

Баррелнинг ўзи осонгина олинадиган, қисман ҳимоя корпуси билан ҳимояланган ва конуссимон олинадиган флеш қоплагич билан жиҳозланган (илк версияларда флеш қоплагич, шунингдек, унинг учун баррелдаги иплар йўқ эди). Баррел тезкор отиш жараёнларида юпқа деворлардан иборат бўлгани учун тезда қизиб кетади ва бу отиш самарадорлигига тўсқинлик қилади. Аслида жанговар пулемётнинг отиш тезлиги — дақиқада 80 тагача. Жанг пайтида тўғридан-тўғри баррелни ўзгартириш қийин бўлган, бундай пайтларда унинг қулфини олиб ташлаш учун махсус калити ва қўлларни куйишдан ҳимоя қилиш зарур бўлган. Ушбу жараёнлар пулемётнинг салбий томонларини очиб берган.

Патронлар айлана шаклида жойлашган бўлиб, ўқлар дискнинг ўртасига қаратилган.

Текис дискли магазинларда — „пластинкалар“ да патронлар айлана бўйлаб жойлашган, ўқлар дискнинг ўртасига қаратилган. Ушбу дизайн патронларнинг ишончли сақланишини таъминлаган, аммо, бўш журналнинг катта ўлчамда эканлиги ва оғир эканлиги, ташиш ва юклашдаги ноқулайликлар, шунингдек, жанговар шароитларда пластинкага зарар етказиш эҳтимоли каби камчиликларга эга эди. У шунингдек деформацияга мойил эди. Дастлабки сиғими 49 та патрон учун бўлган, кейинчалик ишончлилигини ошириш учун 47 талик жорий этилган. Уларни ташиш учун 3 та металл пластинка ишлатилган.

Шуни таъкидлаш керакки, ташқи томондан ДП патрони Люис пулемётлари патронига ўхшайди. Лекин унинг ишлаш принсипи бўйича бутунлай бошқача дизайнда. Люисда картриж диски унга мураккаб тутқичлар тизими томонидан узатиладиган затвор энергияси ҳисобига бўлса, ДПда эса патрон ўзидаги эгилувчан пружина орқали айланади.

Овоз сўндиргич

1941-йил охирида СГ-ДП қурилмаси (ДП енгил пулемёти учун махсус овоз сўндиргич) билан ишлаб чиқилади. Унга бошланғич тезлиги 330 м/с бўлган камайтирилган кукун заряди ва енгил ўқли патронлар ишлатилган. Қурилма 300 м гача бўлган масофада (500 м гача ўқнинг ҳалокатли таъсири билан) овозсиз автоматик отишмани амалга оширишга имкон берган. 1942-йил 27-майда Қизил Армия томонидан овоз сўндиргич қабул қилинади. 1942-йил июн ойида Ковровдаги 2-сонли НКВ заводи 500 дона ишлаб чиқаради[9]. Овоз сўндиргичнинг оғирлиги 1,3 кг, пулемётнинг билан умумий узунлиги 1332 мм[10] бўлади.

1942-йил июл ойида дала синовларидан сўнг СГ-ДП қайта кўриб чиқиш учун юборилади. Ковров ОКБ-2 да дизайнерлар А. М. Маранцев ва И. В. Долгушев томонидан қайта ишланади ва қуйидаги кўринишга келади баррел бириктирувчи каналининг ички диаметрини 16 дан 14,5 мм гача қисқартирилади. Унинг массаси 1,15 кг, насадкасининг узунлиги 85 мм, умумий узунлиги 291 мм[10] бўлади.

ДП-27 пулемёти қор таёқчасининг нусхаси билан.

Патронлари

Енгил пулемётдан отиш учун қуйидаги патронлардан фойдаланилади:

  • ўқ патрони арр. 1908-йил (енгил), 800 м гача бўлган масофада душманнинг жонли ва техник кучини мағлуб этишга мўлжалланган; ўқ 2500 м гача бўлган масофада ҳалокатли кучини сақлаб қолади;
  • ўқ патрони арр. 1930-йил (оғир), душман ишчи кучини мағлуб этишга мўлжалланган; ҳалокатли куч 3500 м гача бўлган масофада сақланади; отиш учун у фақат енгил ўқ режимига эга патронлар бўлмаганда ишлатилади. 1908;
  • зирҳни тешишга мўлжалланган патронлар. 1930-йил (Б-30), 300 м гача бўлган масофада енгил зирҳли нишонларни (зирҳли транспорт воситалари, танкларни) йўқ қилиш учун мўлжалланган;
  • зирҳли тешувчи ёндирувчи ўқли патрон. 1932-йил (Б-32), зирҳли нишонларни (танклар, зирҳли транспорт воситалари, танклар, ўқ отиш жойлари, самолётлар) йўқ қилиш ва ёқилғини (бензин) ёқиш учун мўлжалланган;
  • нишонни белгилаш, нолга солиш ва ёнғинни созлаш учун мўлжалланган, кузатувчи ўқли патрон (Т-30 ва Т-46).

Вариантлари

ДП нинг 1938-йилги наъмунаси

1938-йилда В. А. Дегтярев тизимининг 7,62 мм пулемёт прототипи Г. Ф. Кубйнов ва С. Г. Разоренов томонидан ишлаб чиқилган магазин билан ишлаб чиқилган (таркибий жиҳатдан 1927-йил моделидаги ДП пулемётига ўхшаш, лекин магазинга патронларнинг жойлашувида фарқ бор). Қурол фойдаланишга қабул қилинмади ва синовдан ўтказилгач, сақлаш учун топширилди ва кейин Ковров шаҳридаги Дегтярев завод музейига кирди[11].

ДП овоз сўндиргич билан

1941-йилда, Москва жанги пайтида овоз сўндиргич ДП пулемёти синов учун қўшинларга топширилди, аммо бу модификацияни оммавий ишлаб чиқариш йўлга қўйилмаган[12].

ПДМ

ПДМ

1944-йилда Дегтярев бошчилигида 2-сонли заводда ДП пулемётини такомиллаштириш, яъни пулемётнинг ишончлилиги ва бошқарилишини ошириш бўйича ишлар олиб борилди. Янги модификация ДПМ номини олди ва ҳаддан ташқари қизиши билан боғлиқ муаммолар ҳал қилинди[13].

53-тоифали ДПМ

53-тоифа — ПДМ нинг хитойча версияси.

Хитой саноатининг хусусиятларига мослаштирилган ДП (ДПМ) пулемётининг нусхаси. Хитойнинг Норинcо давлат қурол корпорацияси томонидан ишлаб чиқарилган.

ДП-О

Ярим автоматик режимда отиш учун айлантирилган ДП-О пулемёти Россияда ов карбинаси сифатида сертификатланган[14].

ДП дан фойдаланган давлатлар

  • Андоза:Cоунтрй дата СССР
  • Андоза:Cоунтрй дата Болгария — 1944-йил 9-сентябрдан кейинги даврда СССР Болгария армиясига 762 та ДП пулемётларини топширди, улар 1944—1945-йиллардаги ҳарбий ҳаракатлар пайтида ишлатилган[15], урушдан кейин ҳам хизматда қолдиришган[16]
  •  Испания — СССРдан Испания Республикаси учун 5146 та етказиб берилган[17], республика армияси ва айрим халқаро бригадалар сафида хизматга кирган[18]
  •  Италия — 1941—1943-йилларда қўлга тушган ДПлар Шарқий фронтда Италия қўшинлари томонидан ишлатилган, маълум бир қисми Италияга қайтганидан кейин бўлинмаларда қолган[19].
  • Polsha Полша Халқ Республикаси — биринчи пулемётлар 1943—1945-йилларда Т. Косcиушко номидаги 1-Полша пиёда дивизияси (кейин СССРда тузилган бошқа Полша бўлинмалари) билан хизматга кирган, урушдан кейин улар яна бир мунча вақт ишлатилган, кейин эса сақлашга топширилган[20]
  •  Руминия Руминия Социалистик Республикаси — биринчи пулемётлар 1943-йилда Тудор Владимиреску номидаги 1-Руминия кўнгилли пиёдалар дивизияси билан хизматга кирди, жами 1945-йил 1-июлгача Руминия армияси 998 дона[21].
  • Андоза:Cоунтрй дата Украина: ПД расмий равишда хизматда эмас, лекин чекланган даражада Украина Қуролли Кучлари томонидан ва жуда оммавий равишда кўнгилли тузилмалар томонидан қўлланади (улар жуда хилма-хил ва кўпинча эскирган моделлар билан жиҳозланган). 2011-йил 15-декабр ҳолатига кўра, Мудофаа вазирлиги омборларида 120 000 ДП пулемётлари ва 19 000 ПДМ қолган[22]. Оптик кўриш ва овозни сўндиргичга эга ўзгартирилган пулемётлар ҳам мавжуд[23].

Филмларда ва компютер ўйинларида

Кўпинча ўйинларда (ва умуман Ғарбий мамлакатларда) у ДП-27 эмас, балки ДП-28 деб аталади. Дегтярев пулемёти кўплаб филмларда ва бир қатор компютер ўйинларида мавжуд. Бундан ташқари, бундай пулемёт Том Cланcйнинг „Раинбоw Сих Сиэге“ ўйин сериясидаги қаҳрамон Тачанка томонидан ишлатилади. Шунингдек, ушбу пулемётни ПУБГ мобил мултиплаер ўйинида ҳам кўриш мумкин[24].

Манбалар

  1. ↑ „wелткриэг.ру“. 22-апрел 2009-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24-июл 2009-йил.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Краткоэ руководство служби. 7,62-мм ручниэ пулемёти ДП и ДПМ. (1946)
  3. ↑ Фёдоров В. Г. Оружейноэ дело на грани двух эпох. ч. 3; с. 62.
  4. ↑ ВИМАИВС, ф. 6р, он. 1, д. 1511, л. 80.
  5. ↑ 21-декабря 1927 года // журнал „Мастер-ружё“, № 12 (141), декабр 2008. Стр. 95
  6. ↑ П. Ермолович. Ручной пулемёт в системе ПВО // „Воэнний вестник“, № 9, 1939. Стр.75-76
  7. ↑ [ҳисторй.wикиреадинг.ру/252222 Н. Н. Стариков Войска НКВД на фронте и в тилу. Приложениэ 7. Справка о вооружении и наличии транспортних средств в войсках НКВД по охране особо важних предприятий промишленности на 1-июля 1942 года]
  8. ↑ ЦАМО, ф. 81, оп. 12106, д. 717, л. 389.
  9. ↑ „Журнал «Калашников» № 5/2015. Руслан Чумак «Ленинградские „Брамиты“», стр. 34-36“. 25-сентабр 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12-сентабр 2015-йил.
  10. ↑ 10,0 10,1 „Журнал «Калашников» № 8/2014. Руслан Чумак «Звук выстрела совершенно отсутствует…» стр. 98“. 18-ноябр 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 13-сентабр 2015-йил.
  11. ↑ Фоторепортаж // журнал „Мастер-ружё“, № 1 (118), январ 2007. Стр. 94-95
  12. ↑ Александр Борсов. Глушит, так тихо… // журнал „Мастер-ружё“, № 7-8 (19-20), 1997. Стр. 66-72
  13. ↑ Это конструктивноэ решениэ впервиэ било применено на немеских эдиних пулемётах в 1930-х годах (МГ-34)
  14. ↑ Карабин охотничий самозарядний модели ДП-О калибра 7,62×54 Р. Паспорт ДП-О.00.000 ПС
  15. ↑ Манол Тенчев. Картечниците в българската пехота (1878—2005 г.) // „Воэнно-исторически сборник“, 2005, стр. 39 −44
  16. ↑ В Народной армии Болгарии // „Красная звезда“, № 209 (9983) от 8-сентября 1956, стр. 3
  17. ↑ „Аметралладора лигера Дегтярев ДП М1928 (Лёгкий пулемёт Дегтярёва ДП образца 1928 года)“. 10-июн 2018-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 8-июн 2018-йил.
  18. ↑ Кен Брадлей, Мике Чаппелл. Интернатионал бригадес ин Спаин, 1936-39. Лондон, Оспрей Публишинг, Реэд Интернатионал Боокс, 1994. паге 17
  19. ↑ Дегтярев ДП28 лигҳт мачине гун // Гианлуиги Усаи, Ралпҳ Риccио. Италиан Партисан Wеапонс ин WWИИ. Счиффер Публишинг, Лтд., 2016 паге 247
  20. ↑ Рęcзнй карабин масзйноwй ДП (Тйпй Брони и Узброжениа Но.11) Wарсзаwа: Wйдаwниcтwо Министерстwа Обронй Народоwеж, 1971.
  21. ↑ Из ведомости Главного Артиллерийского Управления Красной Армии об отпущэнном вооружении руминским воинским формированиям за период с октабря 1943 по 1-июля 1945 г. // Освободителная миссия Совецких Вооружённих Сил в Европе во второй мировой войне: документи и материали. М., Воэниздат, 1985. Стр. 96
  22. ↑ Кабінет Міністрів України. „Перелік військового майна Збройних Сил, яке може бути відчужено“ (15-август 2011-йил). 27-сентабр 2016-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-сентабр 2016-йил.
  23. ↑ „ДП-28 wитҳ а сcопе анд суппрессор“ (Английский). Реддит. 26-май 2022-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-май 2022-йил.
  24. ↑ „1.7 Версион Патчнотес“ (ру). пубгмобиле.cом (2021-йил 15-ноябр). Қаралди: 26-сентабр 2022-йил.

Ҳаволалар