Даимлер Моторкуцче (немис тилидан „Даимлер моторли араваси“ деб таржима қилинган[1], баъзан Даимлер автомобили[2][3][4] деб аташган. Моторли арава, тўрт ғилдиракли механик транспорт воситасининг биринчи прототипи бўлиб, ички ёнув двигатели билан жиҳозланган[5]. 1886-йилда немис муҳандислари Готтлиб Даимлер ва Вилгелм Майбах томонидан ишлаб чиқилган[5][6][7]. Модел жуда кўп ишлаб чиқилмаган, фақат юқори тезликда ва ихчам Даимлер ва Майбач двигателларини турли хил транспорт воситаларида ишлатиш мумкинлигини исботлаш учун экспериментал мақсадларда фойдаланилган. Даимлер Моторкуцче ва Карл Бензнинг биринчи ён машинаси автомобилсозлик саноатининг ривожланишида муҳим рол ўйнаган ва бу саноат соҳасида жаҳон бозорида муайян анъаналарга асос солган.

Тарихи

Мерcедес-Бенз музейидаги Даимлер араваси

1886-йил 8-мартда Готлиб Даймлер рафиқаси Эмманинг туғилган кунига совға сифатида Штутгартдаги „Wилҳелм Wимпфф & Соҳн“ фирмаси томонидан ишлаб чиқарилган. У ҳеч қачон бундай совға олмаган. Немис дизайнери транспорт воситасини ўз дизайнидаги двигател билан жиҳозлашни режалаштирган. 1885-йилда Вилгелм Майбах билан биргаликда ишлаб чиқилган. Даимлер Реитwаген мотоциклида синаб кўришган улар вагон билан жиҳозланган. У 1886-йил август ойида муҳандисга топширилган[7][8]. Бир йил олдин ишлаб чиқилган ички ёнув двигатели баъзи ўзгаришларга дуч келган. Унинг максимал қуввати 0,8 кВт (1,1 от кучи)[9], моторли аравачанинг максимал тезлиги 18 км / соат га етади[6][10][11]. Даимлернинг моторли араваси ички ёнув двигатели ва тўрт ғилдиракли биринчи автомобил бўлган. Бенз Патент-Моторwагендан фарқли уч ғилдиракли тузилма эди. Готтлибнинг биринчи автомобили анъанавий бошқарув мосламаси бўлган валсиз оддий вагон эди[6][12][13]. 1886-йилда Даимлер уйининг кенг боғлари бўйлаб синов пайтида моторли аравани кўриш мумкин[14]. Автомобилнинг биринчи прототипи маҳаллий йўллар[15] бўйлаб вақти-вақти билан яширин юришларга чиқган. Кейинчалик Канстатт[16] кўчалари бўйлаб очиқ ҳаракат қилган. 1887-йилда синовдан сўнг двигателни совутиш усули ҳаводан суюқликка ўзгартирилган[17]. Шу мақсадда муҳандислар орқа ўриндиқлар остига катта радиатор ўрнатганлар. 1888-йилда Даимлернинг моторли араваси газетада пайдо бўлган. У ерда „экспериментлар йўл транспорти учун ҳам кенгайтирилган“[18]. Немис дизайнери автомобилни ишлаб чиқишни давом эттиришни ўйламаган[7].

Ҳозирги ҳолати

1961-йилда Германия ҳукумати Даимлернинг биринчи моторли ён машинаси тасвирланган почта маркасини чиқарган. Бир мунча вақт ичида ички ёнув двигателли биринчи тўрт ғилдиракли автомобил ва Даимлер Стандуҳр двигателининг ўзи нусхасини Мюнхендаги Германия музейида топиш мумкин[19]. „Даимлер Моторкуцче“ моделининг репродукцияси ҳозирда Германиянинг Штутгарт шаҳридаги Мерcедес-Бенз музейида сақланмоқда [20].

Дизайни

Мерcедес-Бенз музейидаги Даимлер Стандуҳр двигатели

Тўрт ғилдиракли транспорт воситасининг биринчи прототипининг асосий технологик компоненти йўловчилар ўртасида вертикал равишда жойлашган. Қувват блокининг дизайни воланли, битта автоматик ва вертикал равишда ўрнатилган битта силиндрни назарда тутган. Совутиш ҳаво оқими ёрдамида амалга оширилди. Дизайн ҳавонинг двигателга кириб боришини таъминлайди, кейин ёқилғи қатламидан ўтади ва шу тарзда олинган портловчи аралашма силиндрларга киради. Ёнилғи сифатида керосин ёки нефт ишлатилади. Автотранспортда ёнилғи баки йўқ эди, лекин 2 литр ёқилғи тўғридан-тўғри карбураторда жойлашган бўла[21]. Блокининг қуввати 650 айланиш тезлигида 1,1 от кучини ташкил этади ва максимал тезлик 950 га тенг. Юқори тезликда ишлайдиган Даимлер двигатели Николаус Отто қувват блокидан сезиларли даражада фарқ қилади[22] ва айланиш тезлиги ўша даврдаги газ двигателларига қараганда 4-5 баравар юқори бўлган.

Шасси

Даимлер моторли вагонли почта маркаси, 1961 йил

Тўрт ўринли[6][23] автомобилнинг танаси ўша даврнинг ўзгартирилган классик мураббийи эди[24]. Рамка ёғочдан ясалган ва металл конструкциялар ёрдамида керакли жойларда мустаҳкамланган. Унинг замонавий кўринишида ҳеч қандай суспензия йўқ эди. Моделнинг иккала томони эллиптик булоқли қаттиқ ўқлар билан жиҳозланган[21]. Рулда юк машинаси тракторини улаш мосламаси бўлиб, тишли сектор ва тишли узатма орқали бошқарилган. Трансмиссия сифатида автомобилга иккита олдинга узатма ва икки босқичли каснаклар тўпламига тизим ўрнатилган, у орқага узатма билан жиҳозланмаган[21]. Бошқариш қўл тутқичини алмаштиришга реаксияга киришган камарлар ёрдамида амалга оширилган. Двигател моменти орқа ғилдиракларга[25] узатувчи милга уланган текис камар ёрдамида узатилган, унинг витеслари ташқи тишли ҳалқаларни бошқарган. Тормоз механизми фақат тўхташ тормозидан иборат бўлиб, унга таъсир қилганда автомобилнинг орқа ғилдираклари тормоз прокладкаларининг кучи билан тўсиб қўйилган[21] . Автомобил олд томонида диаметри 930 мм ва орқа томонида 1165 мм бўлган турли ўлчамдаги ёғоч аравачали ғилдираклар билан жиҳозланган. Улар кенглиги 37 мм бўлган металл шиналар билан жиҳозланган[21] .

Манбалар

  1. ↑ „125 лет инновационного творчества: от патентованной моторизованной коляски Бенца до второго изобретения автомобиля“. Мерcедес-Бенз (31 января 2011). 2017-йил 19-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 19-январ.
  2. ↑ Анатолий Хуторов. Во власти мотора, 2-е изд, Современник, 1995 — 84-бет. 
  3. ↑ Гианни Марин, Андреа Маттеи. Тҳе Мотор Cар: Ан Иллустратед Ҳисторй. А. Блонд, 1962. 
  4. ↑ Аcадемиc Америcан энcйcлопедиа. Гролиэр Инcорпоратед, 1994 — 246-бет. ИСБН 9780717220533. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Ҳанно Баллҳаусен, Уте Клеинелüмерн. Диэ wичтигстен Эрфиндунген дер Менсчҳеит: гениале Идеэн, диэ диэ Wелт верäндертен. wиссенмедиа Верлаг, 2008 — 182-бет. ИСБН 357714646Х. 
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Золотов Антон Владимирович. Легковые автомобили. Росмэн, 2009 — 9-бет. ИСБН 9785353037118. 
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 „Даимлер мотор cарриаге, 1886“ (эн). Публичный архив Мерcедес-Бенз. 2017-йил 19-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 19-январ.
  8. ↑ „Андй Wарҳол. Даимлер Моторкуцче (1886), 1986“ (эн). Даимлер Арт Cоллеcтион. 2017-йил 19-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 19-январ.
  9. ↑ Конрад Реиф. Босч Грундлаген Фаҳрзеуг- унд Моторентечник: Конвентионеллер Антриэб, Ҳйбридантриэбе, Бремсен, Электроник, Босч Фачинформатион Аутомобил. Спрингер-Верлаг, 2011 — 151-бет. ИСБН 3834883204. 
  10. ↑ Отто Юльевич Шмидт. Большая советская энциклопедия. Советская энциклопедия, 1930. 
  11. ↑ „Легенд 1: Даимлер Моторизед Cарриаге“ (эн). Мерcедес-Бенз. 2017-йил 19-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 19-январ.
  12. ↑ Артемова О.В., Балдина Н.А., Вологдина Е.В. и др.. 365 рассказов об удивительных открытиях. Росмэн, 2007 — 28-бет. ИСБН 5353026152. 
  13. ↑ Родней Дале. Эарлй Cарс, Дисcовериэс анд инвентионс. Охфорд Университй Пресс, 1994 — 52-бет. ИСБН 0195210026. 
  14. ↑ А. Ж. Жаcобс. Тҳе Неw Доместиc Аутомакерс ин тҳе Унитед Статес анд Cанада: Ҳисторй, Импаcц, анд Проспеcц. Лехингтон Боокс, 2015 — 21-бет. ИСБН 9780739188262. 
  15. ↑ Петер Роберц. Ҳисторй оф тҳе Аутомобиле. Эхетер Боокс, 1984 — 18-бет. ИСБН 0671071483. 
  16. ↑ Эуген Диэсел. Фром энгинес то аутос: фиве пионеэрс ин энгине девелопмент анд тҳеир cонтрибутионс то тҳе аутомотиве индустрй. Ҳ. Регнерй Cо., 1960. 
  17. ↑ „Мерcедес-Бенз Мусеум - Мйтҳос 1: Даимлер Моторкуцче“ (де). Мерcедес-Бенз. 2017-йил 28-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 28-март.
  18. ↑ Эрик Жоҳнсон. Мерcедес: Нотҳинг Бут тҳе Бест. Боок Салес, 1998 — 12-бет. ИСБН 9780785809371. 
  19. ↑ „Мотор Веҳиcле Энгине ”Стандуҳр”, 1887“ (эн). Немецкий музей. 2017-йил 29-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 29-март.
  20. ↑ Жаcк Алтман. Дисcовер Германй, 2-е изд, Берлитз, 1994. 
  21. ↑ 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 „Даимлер мотор cарриаге“ (эн). Публичный электронный архив Мерcедес-Бенз. 2017-йил 28-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 28-март.
  22. ↑ Диэтер К. Бусе, Жуэрген C. Доэрр. Модерн Германй: ан энcйcлопедиа оф ҳисторй, пеопле, анд cултуре, 1871-1990. Гарланд Пуб., 1998. ИСБН 0815305036. 
  23. ↑ Том Cоллинс. Тҳе Легендарй Модел Т Форд: Тҳе Ултимате Ҳисторй оф Америcа'с Фирст Греат Аутомобиле. Краусе Публиcатионс, 2007 — 31-бет. ИСБН 0896895602. 
  24. ↑ Американская автомобильная ассоциация. Теачер'с мануал фор Спорцманлике дривинг, 2-е изд, Тҳе Ассоcиатион, 1948. 
  25. ↑ Бриан Wиллиамс. Карл Бенз, Пионеэрс оф сcиэнcе. Счоластиc Либрарй Публишинг, 1991 — 34-бет. ИСБН 9780531184042.