Далбергия – бу оилачага Бурчоқдошлар оиласига мансуб кичик ва ўртача ўлчамли дарахтлар, буталар ва лианалар киради. Яқинда унинг ўзига хос турлари топилгани учун у алоҳида Далбергиа оилачасига ажратилди[1][2][3]. Бу оилача асосан жанубда кенг тарқалган бўлиб, Марказий ва Жанубий Америка, Африка, Мадагаскар ва Жанубий Осиё тропик минтақаларида табиий ҳолда ўсади.

Франсиянинг Экс-ан-Провенс муниципалитетидаги конида Далбергиа пҳлебоптера уруғи қоплами топилди. Далбергиа ностратум қолдиқлари Словакия жанубида, Луçэнек шаҳри яқинидан қуйи миоцен давридаги риёдасит тüфларида топилган. Венгриядаги Сарматлар конида Далбергиа меcсекенсенинг қазилма уруғлари топилган. Далбергиа луcида қолдиқлари Хитойнинг Юннан провинсияси, Кайюан округидаги кеч миоцен даврининг Сяолонгтан шаклланишидан тасвирланган.

Фойдаланиш

Далбергиянинг кўплаб турлари муҳим ёғоч дарахтлари бўлиб, уларнинг декоратив ва кўпинча хушбўй ёғочлари учун қадрланади, ароматик ёғларга бой. Улардан энг машҳурлари атиргул дарахтлари бўлиб, улар кесилган ёғочнинг ҳиди туфайли шундай номланади, аммо бошқа бир қанча қимматбаҳо ўрмонлар бу жинсга тегишли.

Рио, Баҳиа, Бразилия атиргул дарахти, палисандер де Рио Гранде ёки жакаранда ва Далбергиа латифолиа (Шарқий) ҳинд атиргул дарахти ёки Сонокелинг номи билан машҳур бўлган Далбергиа нигра каби турлар ранги ва доналари туфайли мебелда кенг қўлланилган. Бир неча Шарқий Осиё турлари анъанавий хитой мебелларида муҳим материаллардир.

(Бразилия) Лола қизил ёки салмон рангли крем рангли бўлади. У кўпинча овқат пиширишларда ишлатилади. уни арзон кабинетларда ишлатиладиган Америкалик Лириодендрон тулипифера дарахтининг „тулипwоод“ билан чалкаштирмаслик керак.

Худди шундай ишлатиладиган (лекин қуюқроқ чизиқлар билан бинафша ранг), шунингдек, бразилиялик, кингwоод Д. cеаренсис томонидан ҳосил қилинади. Иккаласи ҳам кичик ва ўрта бўйли дарахтлар, 10 м гача. Яна бир диққатга сазовор ёғоч – кокоболо, асосан Д. ретусадан олинган Марказий Америка ёғочи, янги кесилган юзаларида ажойиб декоратив апелсин қизил фигурали бўлиб, ҳавода тезда сўниб кетадиган оҳанглар ва рангларга айланади.

Далбергиа сиссоо (ҳинд атиргул дарахти) асосан шимолий Ҳиндистонда мебел учун ишлатилади. Сўнгги пайтларда номаълум сабабларга кўра дарахтлар нобуд бўлишининг юқори кўрсаткичлари туфайли унинг экспорти юқори даражада тартибга солинади.[ойдинлашсин][аниқлаш керак][манба керак] Далбергиа сиссоо тарихан Шимолий Ҳиндистоннинг асосий гул дарахти турлари бўлиб келган. Бу ёғоч кучли ва қаттиқ, ранги олтиндан тўқ жигарранггача. У жуда бардошли ва чиройли бўлиб, шаклини яхши сақлайди. Уни осонгина зиравор қилиш мумкин. Ишлаш қийин, лекин у нозик жило талаб қилади. У юқори сифатли мебел, контрплак, кўприк қозиқлари, спорт буюмлари ва темир йўл шпаллари учун ишлатилади. Бу безак ишлари ва оймалар учун жуда яхши материалдир. Унинг зичлиги 770 кг/м3.

Африка қора дарахти (Д. меланохйлон) – кучли қора ёғоч бўлиб, шамол чолғу асбобларини тайёрлаш учун талаб қилинади.

Далбергиа турлари баъзи Лепидоптера турларининг личинкалари томонидан озиқ-овқат ўсимликлари сифатида ишлатилади, шу жумладан фақат Далбергиа сиссоо билан озиқланадиган Буccулатрих мендах.

Далбергиа турлари ёғочда сенсибилизация қилувчи хинонлар мавжудлиги сабабли аллергик реакцияларни келтириб чиқариши билан машҳур.

Ўзлаштирилиши

Далбергиянинг барча турлари йўқолиб кетиш хавфи остида турган ёввойи фауна ва флора турларининг халқаро савдоси тўғрисидаги конвенция (CИТЕС) остида ҳимояланган. Далбергиа ниградан ташқари ҳаммаси ИИ-иловада, Д.нигра эса И-иловада келтирилган.

Турлари

Далбергия қуйидаги турларни ўз ичига олади:[4][5].

 

Манбалар

  1. ↑ Лавин М; Пеннингтон РТ; Клитгаард ББ; Спрент ЖИ; де Лима ҲC; Гассон ПЕ (2001). "Тҳе далбергиоид легумес (Фабаcеаэ): делимитатион оф а пантропиcал монопҳйлетиc cладе". Ам Ж Бот 88 (3): 503–33. дои:10.2307/2657116. ПМИД 11250829. 
  2. ↑ Ватанпараст М; Клитгåрд ББ; ФАCБ Адема; Пеннингтон РТ; Яҳара Т; Кажита Т (2013). "Фирст молеcулар пҳйлогенй оф тҳе пантропиcал генус Далбергиа: имплиcатионс фор инфрагенериc cирcумсcриптион анд биогеограпҳй". С Афр Ж Бот 89: 143–149. дои:10.1016/ж.сажб.2013.07.001. 
  3. ↑ Cардосо Д; Пеннингтон РТ; де Қуэироз ЛП; Боатwригҳт ЖС; Ван Wйк Б-Э; Wожcиэчоwскиэ МФ; Лавин М (2013). "Реcонструcтинг тҳе деэп-бранчинг релатионшипс оф тҳе папилионоид легумес". С Афр Ж Бот 89: 58–75. дои:10.1016/ж.сажб.2013.05.001. 
  4. ↑ „ИЛДИС ЛегумеWеб энтрй фор Далбергиа“. Интернатионал Легуме Датабасе & Информатион Сервиcе. Cардифф Счоол оф Cомпутер Сcиэнcе & Информатиcс. Қаралди: 2014-йил 6-феврал.
  5. ↑ УСДА. „ГРИН спеcиэс реcордс оф Далбергиа“. Гермпласм Ресоурcес Информатион Нетwорк—(ГРИН) [Онлине Датабасе]. Натионал Гермпласм Ресоурcес Лабораторй, Белцвилле, Марйланд. Қаралди: 2014-йил 6-феврал.
  6. ↑ Соме соурcес cонсидер Далбергиа cубилқуитзенсис то бе а сйнонйм оф Далбергиа туcуренсис.
  7. ↑ Соме соурcес cонсидер Далбергиа фунера то бе а сйнонйм оф Далбергиа cалдеронии.
  8. ↑ ПОWО: Далбергиа нигресcенс Курз (ретриэвед 29 Новембер 2020)

Ҳаволалар