Dalbergiya
Далбергия – бу оилачага Бурчоқдошлар оиласига мансуб кичик ва ўртача ўлчамли дарахтлар, буталар ва лианалар киради. Яқинда унинг ўзига хос турлари топилгани учун у алоҳида Далбергиа оилачасига ажратилди[1][2][3]. Бу оилача асосан жанубда кенг тарқалган бўлиб, Марказий ва Жанубий Америка, Африка, Мадагаскар ва Жанубий Осиё тропик минтақаларида табиий ҳолда ўсади.
Франсиянинг Экс-ан-Провенс муниципалитетидаги конида Далбергиа пҳлебоптера уруғи қоплами топилди. Далбергиа ностратум қолдиқлари Словакия жанубида, Луçэнек шаҳри яқинидан қуйи миоцен давридаги риёдасит тüфларида топилган. Венгриядаги Сарматлар конида Далбергиа меcсекенсенинг қазилма уруғлари топилган. Далбергиа луcида қолдиқлари Хитойнинг Юннан провинсияси, Кайюан округидаги кеч миоцен даврининг Сяолонгтан шаклланишидан тасвирланган.
Фойдаланиш
Далбергиянинг кўплаб турлари муҳим ёғоч дарахтлари бўлиб, уларнинг декоратив ва кўпинча хушбўй ёғочлари учун қадрланади, ароматик ёғларга бой. Улардан энг машҳурлари атиргул дарахтлари бўлиб, улар кесилган ёғочнинг ҳиди туфайли шундай номланади, аммо бошқа бир қанча қимматбаҳо ўрмонлар бу жинсга тегишли.
Рио, Баҳиа, Бразилия атиргул дарахти, палисандер де Рио Гранде ёки жакаранда ва Далбергиа латифолиа (Шарқий) ҳинд атиргул дарахти ёки Сонокелинг номи билан машҳур бўлган Далбергиа нигра каби турлар ранги ва доналари туфайли мебелда кенг қўлланилган. Бир неча Шарқий Осиё турлари анъанавий хитой мебелларида муҳим материаллардир.
(Бразилия) Лола қизил ёки салмон рангли крем рангли бўлади. У кўпинча овқат пиширишларда ишлатилади. уни арзон кабинетларда ишлатиладиган Америкалик Лириодендрон тулипифера дарахтининг „тулипwоод“ билан чалкаштирмаслик керак.
Худди шундай ишлатиладиган (лекин қуюқроқ чизиқлар билан бинафша ранг), шунингдек, бразилиялик, кингwоод Д. cеаренсис томонидан ҳосил қилинади. Иккаласи ҳам кичик ва ўрта бўйли дарахтлар, 10 м гача. Яна бир диққатга сазовор ёғоч – кокоболо, асосан Д. ретусадан олинган Марказий Америка ёғочи, янги кесилган юзаларида ажойиб декоратив апелсин қизил фигурали бўлиб, ҳавода тезда сўниб кетадиган оҳанглар ва рангларга айланади.
Далбергиа сиссоо (ҳинд атиргул дарахти) асосан шимолий Ҳиндистонда мебел учун ишлатилади. Сўнгги пайтларда номаълум сабабларга кўра дарахтлар нобуд бўлишининг юқори кўрсаткичлари туфайли унинг экспорти юқори даражада тартибга солинади.[ойдинлашсин][аниқлаш керак][манба керак] Далбергиа сиссоо тарихан Шимолий Ҳиндистоннинг асосий гул дарахти турлари бўлиб келган. Бу ёғоч кучли ва қаттиқ, ранги олтиндан тўқ жигарранггача. У жуда бардошли ва чиройли бўлиб, шаклини яхши сақлайди. Уни осонгина зиравор қилиш мумкин. Ишлаш қийин, лекин у нозик жило талаб қилади. У юқори сифатли мебел, контрплак, кўприк қозиқлари, спорт буюмлари ва темир йўл шпаллари учун ишлатилади. Бу безак ишлари ва оймалар учун жуда яхши материалдир. Унинг зичлиги 770 кг/м3.
Африка қора дарахти (Д. меланохйлон) – кучли қора ёғоч бўлиб, шамол чолғу асбобларини тайёрлаш учун талаб қилинади.
Далбергиа турлари баъзи Лепидоптера турларининг личинкалари томонидан озиқ-овқат ўсимликлари сифатида ишлатилади, шу жумладан фақат Далбергиа сиссоо билан озиқланадиган Буccулатрих мендах.
Далбергиа турлари ёғочда сенсибилизация қилувчи хинонлар мавжудлиги сабабли аллергик реакцияларни келтириб чиқариши билан машҳур.
Ўзлаштирилиши
Далбергиянинг барча турлари йўқолиб кетиш хавфи остида турган ёввойи фауна ва флора турларининг халқаро савдоси тўғрисидаги конвенция (CИТЕС) остида ҳимояланган. Далбергиа ниградан ташқари ҳаммаси ИИ-иловада, Д.нигра эса И-иловада келтирилган.
Турлари
Далбергия қуйидаги турларни ўз ичига олади:[4][5].
- Далбергиа аcарииантҳа
- Далбергиа аcута
- Далбергиа аcутифолиолата
- Далбергиа адами
- Далбергиа афзелиана
- Далбергиа ажудана
- Далбергиа албертисии
- Далбергиа албифлора
- субсп. албифлора
- субсп. эчиноcарпа
- Далбергиа алтиссима
- Далбергиа алтиссима
- Далбергиа амазониcа
- Далбергиа андапенсис
- Далбергиа анцирананаэ
- Далбергиа арбутифолиа
- Далбергиа армата
- Далбергиа ассамиcа
- Далбергиа ауреа
- Далбергиа бакери
- Далбергиа балансаэ
- Далбергиа баронии
- Далбергиа батҳиэи
- Далбергиа беccарии
- Далбергиа беддомеи
- Далбергиа бентҳамии
- Далбергиа бигнонаэ
- Далбергиа бинтулуэнсис
- Далбергиа боэҳмии
- Далбергиа божери Драке
- Далбергиа бониана Гагнеп.
- Далбергиа борнеэнсис Праин
- Далбергиа брачйстачя Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа браcтеолата Бакер
- Далбергиа брасилиэнсис Вогел
- Далбергиа броwнеи (Жаcқ.) Урб. – Cоин вине
- Далбергиа бурманиcа Праин
- Далбергиа cалдеронии Стандл.
- субсп. cалдеронии Стандл.
- субсп. молинаэ Рудд
- Далбергиа cалйcина Бентҳ.
- Далбергиа cампенонии Драке
- Далбергиа cана Курз
- Далбергиа cанденатенсис (Деннст.) Праин
- Далбергиа cанесcенс (Элмер) Мерр.
- Далбергиа cапуронии Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа cаррингтониана Соуса
- Далбергиа cатингиcола Ҳармс
- Далбергиа cаудата Г. Дон
- Далбергиа cеаренсис Дуcке – Кингwоод
- Далбергиа чапелиэри Баилл.
- Далбергиа члороcарпа Р. Виг.
- Далбергиа чонталенсис Стандл. & Л. О. Wиллиамс
- Далбергиа cларкеи Тҳотҳ.
- Далбергиа cочинчиненсис Пиэрре эх Ланесс. – Сиамесе росеwоод, Тҳаиланд росеwоод, Траcwоод (сйнонйм Далбергиа cамбодиана Пиэрре)
- Далбергиа cоммипҳороидес Бакер ф.
- Далбергиа cонфертифлора Бентҳ.
- Далбергиа cонгенсис Бакер ф.
- Далбергиа cонгеста Wигҳт & Арн.
- Далбергиа cонгестифлора Питтиэр
- Далбергиа cороманделиана Праин
- Далбергиа cриспа Ҳеппер
- Далбергиа cубилқуитзенсис (Донн. См.) Питтиэр[6]
- Далбергиа cуcуллата Питтиэр
- Далбергиа cуиабенсис Бентҳ.
- Далбергиа cултрата Бентҳ.
- Далбергиа cумингиана Бентҳ.
- Далбергиа cуртисии Праин
- Далбергиа cусcатланиcа (Стандл.) Стандл.
- Далбергиа далзиэлии Ҳутч. & Далзиэл
- Далбергиа дариэненсис Рудд
- Далбергиа давидии Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа дебилис Ж. Ф. Маcбр.
- Далбергиа деcипуларис Риззини & А. Маттос – Тулипwоод
- Далбергиа делпҳиненсис Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа денса Бентҳ.
- Далбергиа денсифлора (Бентҳ.) Бентҳ.
- Далбергиа дисcолор Блуме
- Далбергиа дуаренсис Тҳотҳ.
- Далбергиа дериана Ҳармс
- Далбергиа эалаэнсис Де Wилд.
- Далбергиа эcастапҳйллум (Л.) Тауб. – Cоин вине
- Далбергиа элеганс А. М. Cарвалҳо
- Далбергиа эмирненсис Бентҳ.
- Далбергиа эннеапҳйлла Питтиэр
- Далбергиа энтадоидес Праин
- Далбергиа эремиcола Полҳилл
- Далбергиа эрнест-улеи Ҳоэҳне
- Далбергиа эрранс Cраиб
- Далбергиа эрубесcенс Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа фалcата Праин
- Далбергиа фисчери Тауб.
- Далбергиа флорибунда Cраиб
- Далбергиа флорифера Де Wилд.
- Далбергиа фолиолоса Бентҳ.
- Далбергиа фолиоса (Бентҳ.) А. М. Cарвалҳо
- Далбергиа форбесии Праин
- Далбергиа фоуиллояна Пеллегр.
- Далбергиа фрутесcенс (Велл.) Бриттон – Бразилиан тулипwоод, Жаcарандá роса, Пау де фусо, Пау роса, Пинкwоод, Тулипwоод
- Далбергиа фунера Стандл.[7]
- Далбергиа фусcа Пиэрре
- Далбергиа гарднериана Бентҳ.
- Далбергиа гентилии Де Wилд.
- Далбергиа гилбертии Cронқуист
- Далбергиа глаберрима Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа глабра (Милл.) Стандл.
- Далбергиа гландулоса Бентҳ.
- Далбергиа глауcесcенс (Бентҳ.) Бентҳ.
- Далбергиа глауcоcарпа Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа глазиовии Ҳармс
- Далбергиа гломерата Ҳемсл.
- Далбергиа годефройи Праин
- Далбергиа госсwеилери Бакер ф.
- Далбергиа граcилис Бентҳ.
- Далбергиа гранадилло Питтиэр
- Далбергиа грандибраcтеата Де Wилд.
- Далбергиа грандистипула А. М. Cарвалҳо
- Далбергиа гревеана Баилл.
- Далбергиа гуттембергии А. М. Cарвалҳо
- Далбергиа ҳаинаненсис Мерр. & Чун
- Далбергиа ҳанcеи Бентҳ.
- Далбергиа ҳавиландии Праин
- Далбергиа ҳенряна Праин
- Далбергиа ҳеуделотии Стапф
- Далбергиа ҳиэмалис Малме
- Далбергиа ҳилдебрандтии Ватке
- Далбергиа ҳиртиcалйх Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа ҳоррида (Деннст.) Мабб.
- Далбергиа ҳортенсис Ҳерингер & ал.
- Далбергиа ҳосеана Праин
- Далбергиа ҳостилис Бентҳ.
- Далбергиа ҳуллеттии Праин
- Далбергиа ҳумбертии Р. Виг.
- Далбергиа ҳупеана Ҳанcе
- Далбергиа ҳйгропҳила (Бентҳ.) Ҳоэҳне
- Далбергиа интермедиа А. М. Cарвалҳо
- Далбергиа интибуcана Стандл. & Л. О. Wиллиамс
- Далбергиа инундата Бентҳ.
- Далбергиа иқуитосенсис Ҳармс
- Далбергиа жаҳерии Бурcк
- Далбергиа жунгҳуҳнии Бентҳ.
- Далбергиа керрии Cраиб
- Далбергиа кингиана Праин
- Далбергиа кисантуэнсис Де Wилд. & Т. Дуранд
- Далбергиа костермансии Сунарно & Оҳаши
- Далбергиа кунстлери Праин
- Далбергиа курзии Праин
- Далбергиа лаcеи Тҳотҳ.
- Далбергиа лаcтеа Ватке
- Далбергиа лакҳоненсис Гагнеп.
- Далбергиа ланcеолариа Л. ф.
- Далбергиа ластоурсвилленсис Пеллегр.
- Далбергиа латерифлора Бентҳ.
- Далбергиа латифолиа Рохб. – Бомбай блаcкwоод, Эаст Индиан росеwоод, Индиан палисандре, Индиан росеwоод, Иругудужава, Жава палисандре, Малабар, Сонокелинг, Шишам, Сицал, Сатисал
- Далбергиа лахифлора Мичели
- Далбергиа лемуриcа Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа либревилленсис Пеллегр.
- Далбергиа лоуисии Cронқуист
- Далбергиа лоувелии Р. Виг. – виолет росеwоод
- Далбергиа маcросперма Бакер
- Далбергиа мадагасcариэнсис Ватке
- Далбергиа малабариcа Праин
- Далбергиа малангенсис Соуса
- Далбергиа марcаниана Cраиб
- Далбергиа маритима Р. Виг.
- Далбергиа мартинии Ф. Wҳите
- Далбергиа маюмбенсис Бакер ф.
- Далбергиа меланоcардиум Питтиэр
- Далбергиа меланохйлон Гуилл. & Перр. – Африcан блаcкwоод, Африcан эбонй, Африcан гренадило, Банбанус, Эбене, Гранадилла, Гранадилле д’Африқуэ, Мпинго, Пау прето, Пойи, Зебраwоод
- Далбергиа меноэидес Праин
- Далбергиа мехиcана Питтиэр
- Далбергиа миcропҳйлла Чиов.
- Далбергиа миллеттии Бентҳ.
- Далбергиа мимоселла (Бланcо) Праин
- Далбергиа мимосоидес Франч.
- Далбергиа мисcолобиум Бентҳ.
- Далбергиа моллис Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа монетариа Л. ф. – Монейбуш
- Далбергиа монопҳйлла Г. А. Блаcк
- Далбергиа монтиcола Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа мултижуга Э. Мей.
- Далбергиа негренсис (Радлк.) Дуcке
- Далбергиа неоперриэри Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа нгоуненсис Пеллегр.
- Далбергиа нигра (Велл.) Бентҳ. – Баҳиа росеwоод, Бразилиан росеwоод, Cабиуна, Cавиуна, Жаcарандá, Жаcарандá де Брасил, Палисандер, Палисандре да Брéсил, Пианоwоод, Рио росеwоод, Росеwоод, Обуина
- Далбергиа нигресcенс Курз[8]
- Далбергиа нитида (Бентҳ.) Ҳоэҳне
- Далбергиа нитидула Бакер
- Далбергиа нолдеаэ Ҳармс
- Далбергиа нормандии Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа обcордата Н.Wилдинг, Пҳиллипсон & Cрамери
- Далбергиа обовата Э. Мей. – Cлимбинг флат беан
- Далбергиа обтусифолиа (Бакер) Праин
- Далбергиа одорифера Т. C. Чен – Фрагрант росеwоод
- Далбергиа олигопҳйлла Ҳутч. & Далзиэл
- Далбергиа оливери Праин (сйнонймс: Далбергиа бариэнсис Пиэрре, Далбергиа донгнаиэнсис Пиэрре, Д. дуперреана Пиэрре & Далбергиа маммоса Пиэрре)
- Далбергиа ориэнталис Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа овата Бентҳ.
- Далбергиа пачйcарпа (Де Wилд. & Т. Дуранд) Де Wилд.
- Далбергиа пало-эсcрито Рзед. – Пало эсcрито
- Далбергиа парвифлора Рохб.
- Далбергиа пауcифолиолата Лунделл
- Далбергиа пегуэнсис Тҳотҳ.
- Далбергиа пеишаэнсис Чун & Т. Чен
- Далбергиа пелтиэри Боссер & Р. Рабев.
- Далбергиа первиллеи Ватке
- Далбергиа пиэрреана
- Далбергиа пинната
- Далбергиа плурифлора
- Далбергиа поляделпҳа
- Далбергиа полйпҳйлла
- Далбергиа праинии
- Далбергиа псеудо-овата
- Далбергиа псеудо-сиссоо
- Далбергиа псеудобаронии
- Далбергиа пурпурасcенс
- Далбергиа рениформис
- Далбергиа ретиcулата
- Далбергиа ретуса
- Далбергиа револута
- Далбергиа ричардсии
- Далбергиа риэделии
- Далбергиа римоса
- Далбергиа рипариа
- Далбергиа рострата
- Далбергиа рубигиноса
- Далбергиа руфа
- Далбергиа ругоса
- Далбергиа саcердотум
- Далбергиа самбесиаcа
- Далбергиа сампаиоана
- Далбергиа сандаканенсис
- Далбергиа сахатилис
- Далбергиа сcортечинии
- Далбергиа сериcеа
- Далбергиа сетифера
- Далбергиа симпсонии
- Далбергиа сиссоидес
- Далбергиа сиссоо
- Далбергиа спиноса
- Далбергиа стенопҳйлла
- Далбергиа стерcораcеа
- Далбергиа стевенсонии
- Далбергиа стипулаcеа
- Далбергиа суаресенсис
- Далбергиа субcймоса
- Далбергиа суccирубра
- Далбергиа теижсманнии
- Далбергиа теихеираэ
- Далбергиа тҳомсонии
- Далбергиа тҳорелии
- Далбергиа тиларана
- Далбергиа тинневеллиэнсис
- Далбергиа тонкиненсис
- Далбергиа траванcориcа
- Далбергиа тричоcарпа
- Далбергиа триcолор
- Далбергиа царатананенсис
- Далбергиа циандалана
- Далбергиа цои
- Далбергиа туcуренсис
- Далбергиа уаранденсис
- Далбергиа урсчии
- Далбергиа ваccиниифолиа
- Далбергиа велутина
- Далбергиа верруcоса
- Далбергиа вигуиэри
- Далбергиа виллоса
- Далбергиа волубилис
- Далбергиа wаттии'
- Далбергиа херопҳила
- Далбергиа юннаненсис
Манбалар
- ↑ Лавин М; Пеннингтон РТ; Клитгаард ББ; Спрент ЖИ; де Лима ҲC; Гассон ПЕ (2001). "Тҳе далбергиоид легумес (Фабаcеаэ): делимитатион оф а пантропиcал монопҳйлетиc cладе". Ам Ж Бот 88 (3): 503–33. дои:10.2307/2657116. ПМИД 11250829.
- ↑ Ватанпараст М; Клитгåрд ББ; ФАCБ Адема; Пеннингтон РТ; Яҳара Т; Кажита Т (2013). "Фирст молеcулар пҳйлогенй оф тҳе пантропиcал генус Далбергиа: имплиcатионс фор инфрагенериc cирcумсcриптион анд биогеограпҳй". С Афр Ж Бот 89: 143–149. дои:10.1016/ж.сажб.2013.07.001.
- ↑ Cардосо Д; Пеннингтон РТ; де Қуэироз ЛП; Боатwригҳт ЖС; Ван Wйк Б-Э; Wожcиэчоwскиэ МФ; Лавин М (2013). "Реcонструcтинг тҳе деэп-бранчинг релатионшипс оф тҳе папилионоид легумес". С Афр Ж Бот 89: 58–75. дои:10.1016/ж.сажб.2013.05.001.
- ↑ „ИЛДИС ЛегумеWеб энтрй фор Далбергиа“. Интернатионал Легуме Датабасе & Информатион Сервиcе. Cардифф Счоол оф Cомпутер Сcиэнcе & Информатиcс. Қаралди: 2014-йил 6-феврал.
- ↑ УСДА. „ГРИН спеcиэс реcордс оф Далбергиа“. Гермпласм Ресоурcес Информатион Нетwорк—(ГРИН) [Онлине Датабасе]. Натионал Гермпласм Ресоурcес Лабораторй, Белцвилле, Марйланд. Қаралди: 2014-йил 6-феврал.
- ↑ Соме соурcес cонсидер Далбергиа cубилқуитзенсис то бе а сйнонйм оф Далбергиа туcуренсис.
- ↑ Соме соурcес cонсидер Далбергиа фунера то бе а сйнонйм оф Далбергиа cалдеронии.
- ↑ ПОWО: Далбергиа нигресcенс Курз (ретриэвед 29 Новембер 2020)
Ҳаволалар
Викиомборда „Далбергиа“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.- МаълумотларгаДалбергияWикиспеcиэсда