Dan moy
Дан мой (Ветнам. đàн мôи, đàн-асбоб, мôи-лаблар) — бир неча Ветнам халқларининг мусиқасида ишлатиладиган пластинка варган. Đан мôи сўзлари сўзма-сўз „лаб тор асбоби“ деб таржима қилинади, чунки у тишларга эмас, балки лабларига бириктирилган бир нечта варганлардан биридир. Ҳмонг тилида у „раб“, йча (Ư тра)[1] ёки „нcас тоож“ [2] деб аталади; Тҳо-дабак аҳолиси орасида — „Ҳưн Тоóнг“ (ҳйнтоонг), Муонгда — „Пáнг Тơ“ (пангто), Эде тилида — „Гốc“ (гок), Кту орасида — „Âнгкро“ ва ҳоказо[3].
Ҳмонг дан мой „нcас тоож“ жездан („раб“ — бамбукдан)[2] ишлаб чиқарилади ва бисерлар[4] билан безатилган ғилофларда сақланади. Лан мой ва флейталарда ёш Ҳмонг эркаклари ўз севгилилари учун ўйнашади[5].
Франсия профессори НЗНИ Чан Қуанг Кҳаи[фр] тадқиқотига кўра, дунёда 50 та варган турлари мавжуд бўлиб, улардан 10 таси Ветнам ҳудудида ишлатилади. Дан мой дунёдаги 25 та мамлакатларда топилган.
2006-йилда жаҳон варган энг йирик фестивали Жаҳон Жеw’с ҳарп Конгрессида биринчи марта Ветнам мусиқачи Нгуен ДУК Минҳ (Нгуйнн Đcc Минҳ)иштирок этди.
Дан мой ҳам қатламли, ҳам ёйли болади. Ушбу асбобларнинг энг машҳурлари стандарт қатламли дан мой.
Унинг узунлиги тахминан 10 см ва оғирлиги тахминан 2,5 грамм. Ушбу дан мой мусиқачиларга товуш эффектларини яратиш учун кенг имкониятларни тақдим этади, чунки оғиз бўшлиғи ва тил ёй шаклидаги варганларда ўйнашдан кўра кўпроқ эркинликка эга. Ва шунинг учун стандарт дан мойни кўпинча бошланғич варганларга ўқитиш учун мутахассислар томонидан тавсия этилади.
Стандарт варгандан ташқари, дан мой билан бир қаторда, Басс дан мой ҳам машҳур бўлиб, у паст овозли ва бой, чуқурроқ оҳангларга эга.
Манбалар
- ↑ Солос анд энсемблес оф Виэтнамесе фолк мусиc инструменц 3
- ↑ 2,0 2,1 Ҳеимбач 1979, с. 144.
- ↑ „Đàн мôи — нҳạc cụ độc đáо củа Виệт Нам вà тҳế гиớи“ (деадлинк). 2014-йил 14-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 14-декабр.
- ↑ Миллер 2008, с. 314.
- ↑ „Đàн мôи — нҳạc cụ độc đáо củа Виệт Нам вà тҳế гиớи“ (деадлинк). 2014-йил 14-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 14-декабр.
Адабиётлар
- „Ưнг Қуáи - Ҳọ тự тҳâн ванг“ (ви). Институт музыки Вьетнама. 2018-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 14-декабр.
- Миллер Т.Э., Wиллиамс С.. Тҳе Гарланд Ҳандбоок оф Соутҳеаст Асиан Мусиc. Роутледге, 2008. ИСБН 9780415960755.
- Леэ Г.Й., Тапп Н.. Cултуре анд Cустомс оф тҳе Ҳмонг, Cултурес анд Cустомс оф тҳе Wорлд. АБC-CЛИО, 2010. ИСБН 9780313345272.
- Ҳеимбач Э.Э.. Wҳите Ҳмонг-Энглиш Диcтионарй, Дата папер. Соутҳеаст Асиа Програм, Cорнелл Университй, 1979. ИСБН 9780877270751.
- Тҳао Й.Ж.. Тҳе Монг Орал Традитион: Cултурал Меморй ин тҳе Абсенcе оф Wриттен Лангуаге. МcФарланд, 2006. ИСБН 9780786481996.
- Вũ Ҳоàнг. „ГС-ТС Трầн Қуанг Ҳảи вà нгҳệ тҳуậт đàн мôи“ (ви). Радио Фреэ Асиа (2013-йил 8-сентябр). 2018-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 14-декабр.