Daniya-Norvegiya
Дания – Норвегия (Данмарк–Норге) Дания Қироллиги, Норвегия Қироллиги (шу жумладан ўша пайтдаги Норвегиянинг мулки ҳисобланган Фарер ороллари, Исландия, Гренландия ва бошқа мулклари), Шлезвиг герсоглиги ва Голштейн герсоглигидан иборат бўлган кўп миллатли ва кўп тилларда сўзлашиладиган иттифоқдошлар эди. Дания-Норвегия Дания Олтин қирғоғи, Никобар ороллари, Серампур ва Тарангамбади каби бир нечта колонияларга эга бўлган. Иттифоқ, шунингдек, Дано-Норвегия Шоҳлиги (Дет данск-норске риге), Эгизак Қироллик (Твиллингеригерне) ёки Олденбург Монархияси (Олденбург-монаркиэт) номлари билан аталган.
Мамлакат аҳолисининг асосий қисми данияликлар, норвеглар ва немислардан, шунингдек, Норвегиянинг мулкига айлантирилган ерларда истиқомат қилувчи фарерлар, исландлар, инуитлар ва Норвегиянинг шимолида яшовчи самилардан ҳамда бошқа маҳаллий халқлардан иборат бўлган. Дания-Норвегиянинг асосий шаҳарлари Копенгаген, Кристиания (Осло), Алтона, Берген ва Трондхайм бўлиб, асосий расмий тиллар сифатида дания ва немис тиллари қабул қилинган эди, аммо маҳаллий халқлар Норвегия, Исландия, Фарер, Сами ва Гренландия тилларида ҳам сўзлашган.[1][2]
Дания, Норвегия ва Швеция томонидан 1397-йилда Калмар иттифоқи ташкил этилди ва шакллантирилди. 1523-йилда Швеция бу иттифоқдан чиқиб кетганидан сўнг, иттифоқ амалда тарқатиб юборилди. 1536-1537-йилларда Дания ва Норвегия ўртасида шахсий иттифоқ тузилди, у 1660-йилда замонавий тарихчилар томонидан Дания-Норвегия деб номланадиган, ўша пайтда баъзан „Эгизак қироллик“ деб ҳам аталадиган бу давлат интеграциялашган давлатга айланди. 1660-йилгача Дания-Норвегия де-юре конституциявий ва сайланган монархияга айланган эди, унда қирол ҳокимияти бироз чекланган бўлиб; ўша йилларда у Европадаги энг мустаҳкам мутлақ монархиялардан бири сифатида тан олинган.
Дания-Норвегия иттифоқи 1814-йил[3] Кил шартномасининг Норвегияни (Фарер ороллари, Исландия ва Гренландиядан ташқари ҳудудларини) Швецияга бериш тўғрисидаги қарори қабул қилингунигача давом этди. Шартнома 1814-йилги Швеция-Норвегия урушидаги уринишга қаршилик кўрсатган Норвегия томонидан тан олинмади. Шундан сўнг Норвегия Швеция билан 1905-йилгача анча эркин шахсий иттифоққа кирди, бу иттифоқ тарқалиб, иккала қироллик ҳам мустақил бўлди.
Колониялар

Дания-Норвегия ўз даврида доимий турли хил ҳудудларга эгалик қилган. Энг қадимги даврларда Шимолий Европа ва Шимолий Америка ҳудудларига тегишли бўлган Эстония ва Норвегия мулкига айланган Гренландия, Фарер ороллари ва Исландияни бунга мисол қилиб келтириш мумкин..
17-асрдан бошлаб қиролликлар Африка, Кариб денгизи ва Ҳиндистон ҳудудларида ўз мустамлакаларига эга бўлишди. Ўзининг энг юқори чўққисида империянинг кенглиги тахминан 2,655,564,76 км 2 (1 025 319 кв миля) га етди.
Ҳиндистон
Дания-Норвегия 17-19-асрларда Ҳиндистоннинг турли қисмларида кўплаб колонияларни сақлаб қолди. Колонияларга Транқуэбар ва Серампур шаҳарлари кирган. Унинг назорати остида бўлган сўнгги аҳоли пунктлари 1845-йилда Буюк Британияга сотилган. Никобар оролларидаги ҳуқуқлар 1869-йилда сотилган.
Ғарбий Африка
Ғарбий Африканинг Олтин қирғоғида, Дания-Норвегия ҳам вақт ўтиши билан турли колониялар ва қал’аларни назорат қилди. Қолган охирги қал’алар 1850-йилда Буюк Британияга сотилган.
Маданият
Тиллар
- Дан тили – расмий тан олинган, доминант тил бўлиб, кўпчилик зодагонлар томонидан қўлланган, Дания, Норвегия, Гренландия, Фарер ороллари ва Шлезвигнинг баъзи қисмларида черков тили бўлган.
- Олий немис тили – расман тан олинган, озчилик зодагонлар томонидан қўлланган ва Голштейн ва Шлезвигнинг баъзи қисмларида черков тили ҳисобланган.
- Паст немис тили – расман тан олинмаган, Голштейн ва Шлезвиг қисмларида асосий сўзлашув тили бўлган. Кўпинча Бергендаги гансеат савдогарлари томонидан маълум даражада гапирилган.
- Лотин тили – ташқи алоқаларда кенг қўлланган ва баъзи зодагонлар орасида иккинчи тил сифатида машҳур бўлган.
- Норвег тили – расман тан олинмаган, асосан Норвегияда оғзаки тил сифатида ишлатилган.
- Исланд тили – Исландияда ислоҳотдан кейин черков тили сифатида тан олинган, Исландияда оғзаки ва ёзма тил сифатида ишлатилган.
- Фарер тили – расман тан олинмаган, асосан Фарер оролларида оғзаки тил сифатида ишлатилган.
- Сами тиллари – расмий тан олинмаган, Норвегияда сами халқи томонидан гапирилган.
- Гренландия тили – расман тан олинмаган, Гренландия Инуитлари томонидан гапирилган.
- Шимолий фризча – расман тан олинмаган, асосан Шлезвигнинг баъзи қисмларида оғзаки тил сифатида ишлатилган.
Дин
Дания-Норвегия протестант ислоҳотидан кейин Мартин Лютерга эргашган давлатлар қаторига кирди ва шу тариқа Рим католиклиги ўрнига Лютеран протестантизмини расмий дин сифатида ўрнатилди. Лютеран протестантизми иттифоқнинг бутун умри давомида устунлик қилган.
Манбалар
- ↑ Сcандинавиан Диалеcт Сйнтах.
- ↑ „Тҳе Сcандинавиан Лангуагес: Тҳеир Ҳисториэс анд Релатионшипс“. www.сжсу.эду. 2006-йил 14-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 30-апрел.
- ↑ Петер Бургесс, Ж.; Ҳйвик, Женс Жоҳан (Оcтобер 2004). "Амбивалент патриотисм: Жаcоб Аалл анд Дано-Норwегиан идентитй бефоре 1814" (эн). Натионс анд Натионалисм 10 (4): 620. дои:10.1111/ж.1354-5078.2004.00185.х. ИССН 1354-5078. ҳттпс://жпетербургесс.cом/wп-cонтент/уплоадс/публиcатионс/2004/2004_Амбивалент_Патриотисм_Натионс_анд_Натионалисм_10(4)_2004.пдф.