Darin shartnomasi
Дарин шартномаси (инглизча: Треатй оф Дарин, арабча: معاهدة دارين ёки Дарин пакти (инглизча: Дарин Паcт) 1915-йилда Буюк Британия ва Нажд ва Хаса амирлиги ўртасида тузилган.
Имзоланиши
Шартнома 1915-йил 26-декабрда Абдул-Азиз ибн Абдурраҳмон Ал Сауди ва Сер Перси Кокс ўртасида Британия ҳукумати[1] ўртасида Тарут оролидаги Даринда[2] имзоланган.
Шартлари
Шартнома амирликни Британия протекторатига айлантирди ва унинг чегараларини ҳам белгилаб берди[3][4]. Шартноманинг Британия мақсади Қувайт, Қатар ва Уммон шартномасидаги Британия протекторатларининг суверенитетини кафолатлаш эди[5]. Бундан ташқари у Буюк Британиянинг бевосита иттифоқчиси сифатида Яқин Шарқда Усмонлилар империясига қарши Биринчи жаҳон урушига киришга рози бўлди[1].
Ибн Сауд Британия протекторатларига ҳужум қилмасликка рози бўлди, лекин у ҳали ҳам Усмонлилар назорати остида бўлган Ҳижозга ҳужум қилмасликка ваъда бермади[6].
Шартнома тузилгандан сўнг амирлик инглизлардан қуйидаги ёрдам чораларини олди:
- Нежд ва унинг қарамликлари мустақиллигининг Британия кафолати;
- 1916-йил июн ойида 20 000 фунт стерлинг миқдорида қарз ва қурол-яроғ юборилди;
- 1917-йил январ ойида ойига 5000 фунт стерлинг миқдорида субсидия,
- Биринчи жаҳон уруши тугаганидан 1924-йил мартигача ҳар йили 60 000 фунт стерлинг миқдорида субсидия[7].
- Шунингдек, шартноманинг биринчи моддасида ўғилларнинг ҳукмронлик қилиш ҳуқуқи тан олинган.
Маъноси
Бу амирлик халқаро миқёсда тан олинган биринчи шартнома эди. Бундан ташқари Нажд тарихида биринчи марта чегаралар белгиланди[5]. Гарчи инглизларнинг мақсади, биринчи навбатда, Форс кўрфазидаги протекторатларини ҳимоя қилиш бўлса-да, шартнома келажакдаги Саудия Арабистонининг атрофдаги ҳудудлар устидан назоратини қонунийлаштиришнинг кутилмаган таъсирига эга эди[5]. Джиддским договором в 1927 году[эн] шартномаси билан алмаштирилди.
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Абдалла ибн Хусейн. Воспоминания, 1950 — 186-бет.
- ↑ С. Абдул-Раззак. Интернатионал Боундариэс оф Сауди Арабиа, 1997 — 32-бет. ИСБН 978-8172000004.
- ↑ Жоҳн C. Wилкинсон. Арабиа'с Фронтиэрс: тҳе Сторй оф Бритаин'с Боундарй Драwинг ин тҳе Десерт, 1993 — 133–139-бет.
- ↑ Малик Даҳлан. Тҳе Ҳижаз: Тҳе Фирст Исламиc Стате. Охфорд Университй Пресс, 2018 — 115-бет. ИСБН 978-0-19-093501-6.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Кирен Азиз Чаудҳрй. Тҳе Приcе оф Wеалтҳ: Эcономиcс анд Институтионс ин тҳе Миддле Эаст, 1997 — 53-бет. ИСБН 978-0801484308.
- ↑ Кҳалдоун Ҳасан Ал-Нақеэб. Соcиэтй анд Стате ин тҳе Гулф анд Араб Пенинсула: А Дифферент Перспеcтиве, 1991 — 69-бет. ИСБН 978-0415041621.
- ↑ Герд Ноннеман (2002). „Сауди–Эуропеан релатионс 1902–2001: а прагматиc қуэст фор релативе аутономй“. Интернатионал Аффаирс. 77-жилд, № 3. 638-бет. дои:10.1111/1468-2346.00211.