Ziyosfera

Daron Acemoglu

Камер Дарон Аcемоглу (Туркиш: [даˈɾон аˈдʒэмоːɫу] ; 1967-йил 3-сентябрда туғилган) 1993-йилдан бери Массачусец Технология Институтида (МИТ) дарс бериб келаётган, асли туркияда туғилган америкалик иқтисодчи. У ҳозирда МИТда Элизабет ва Жеймс Киллиан иқтисодиёт бўлимида иқтисод профессори . 2019-йилда институт профессори этиб тайинланган.

Дарон Аcемоглу
Таваллуди 1967-йил 3-сентябр (1967-09-03) (59 ёш)
Истанбул, Туркия
Фуқаролиги Туркия анд Америка Қўшма Штатлари
Соҳаси Иқтисодий сиёсат, Иқтисодий ўсиш, Меҳнат иқтисодиёти
Иш жойлари
Таълими
Академик раҳбарлари Кевин W. С. Роберц
Машҳур шогирдлари Роберт Шимер • Марк Агуиар • Пол Антрàс • Габриэл Cарролл • Мелисса Делл • Бенжамин Жонес
Мукофотлари

У Истамбулда Арман оиласида туғилган, Аcемоглу 25 ёшида Лондон Иқтисодиёт Мактабида (ЛСЕ) магистратура, кейин эса ПҳД даражасини тугатган. У МИТга киришдан олдин бир йил давомида Лондон Иқтисодиёт Мактабида (ЛСЕ)да маъруза ўқиган. 2005-йилда Жон Бейц Кларк медали билан тақдирланган. Аcемоглу сиёсий иқтисод бўйича ишлари билан машҳур. У юзлаб мақолалар муаллифи бўлиб, уларнинг кўпчилиги ўзининг узоқ йиллик ҳамкорлари Саймон Жонсон ва Жеймс А. Робинсон билан ҳаммуаллифлик қилган. Робинсон билан бирга у "Диктатура ва демократиянинг иқтисодий манбалари" (2006), "Мамлакатлар таназзули сабаблари" (2012) ва "Тор корридор" (2019) китобларини ёзди. Иккинчи китоби, институтларнинг мамлакатларнинг иқтисодий натижаларини шакллантиришдаги роли ҳақидаги таъсирли китоб бўлиб, кенг илмий ва оммавий ахборот воситаларининг шарҳларига туртки бўлди. У Марказчи сифатида, тартибга солинадиган бозор иқтисодиётига ишонади. У мунтазам равишда сиёсий масалалар, иқтисодий тенгсизлик ва турли хил ўзига хос сиёсатлар ҳақида фикр билдиради.

Аcемоглу 2011-йилда америкалик иқтисодчилар ўртасида ўтказилган сўровда „60 ёшгача тирик бўлган иқтисодчилар“ рўйхатида Пол Кругман ва Грег Манкиwдан кейин учинчи ўринни эгаллади. 2015-йилда у Иқтисодиёт бўйича тадқиқот мақолалари (РеПЕc) маълумотларига кўра сўнгги 10 йилдаги энг кўп тилга олинган иқтисодчи деб топилди. Опен Сйллабус Прожеcтга кўра, Аcемоглу Манкиw ва Кругмандан кейин иқтисод курслари учун коллеж дастурлари бўйича энг кўп келтириладиган учинчи муаллифдир[1].

Ҳаёти

Камер Дарон Аcемоглу[2] 1967-йил 3-сентябрда Туркиянинг Истанбул шаҳрида Арман[3] миллатига мансуб оилада туғилган. У Истанбул университетида тижорат бўйича ҳуқуқшунос ва ўқитувчи Кеворк Аcемоглу (1938−1988) ва Кадикўй туманидаги арман мактаби директори Арамян Унcуян Ирманинг (1991-йилда вафот этган) ягона фарзанди[4]. У Арамян Унcуян номли арман бошланғич мактабида ўқиган[5] ва 1986-йилда Галатасарой ўрта мактабини тамомлаган[6]. У ўсмирлик чоғида сиёсат ва иқтисодга қизиқа бошлаган. У 1989-йилда Ёрк университетида иқтисод бўйича бакалавр даражасини, 1990 ва 1992-йилларда мос равишда Лондон Иқтисодиёт мактабида (ЛСЕ) эконометрия ва математик иқтисод бўйича магистр ва иқтисод бўйича ПҳД даражасини олди. Докторлик диссертацияси „Макроиқтисодиётнинг микро асослари ҳаракатлари: шартномалар ва иқтисодий самарадорлик“ деб номланган. Унинг докторлик маслаҳатчиси Кевин W. С. Роберц эди. Лондон Иқтисодиёт Мактаби(ЛСЕ)даги докторлик имтиҳони назоратчиларидан бири бўлган Жеймс Малкомсоннинг таъкидлашича, унинг диссертациясининг етти бобидан энг заиф учтаси ҳам „ПҳД илмий даражасини олиш учун етарли“[7]. Арнолд Клинг уни фан номзоди даражасига эга бўлган ёши туфайли вундеркинд деб атаган; у 25 ёшида фан доктори бўлди[8].

Аcемоглу АҚШ фуқаролигига эга. У инглиз ва турк тилларини яхши билади[9] ва камида Арманлардек сўзлашади [10]. У Массачусец Технология Институти (МИТ) электротехника ва компютер фанлари профессори Асуман „Асу“ Оздағлар[11] ва Туркия ҳукуматининг собиқ вазири Исмоил Ўздағларнинг қизи билан турмуш қурган. Улар биргаликда бир нечта мақолалар ёзган[12][13]. 2015-йилдан бошлаб улар икки ўғли Арда ва Арас билан Массачусец штатининг Нютон шаҳрида яшайдилар[14].

Академик фаолияти

Аcемоглу 1992-йилдан 1993-йилгача ЛСЕда иқтисод бўйича ўқитувчи бўлган. У 1993-йилда МИТда иқтисод кафедраси доценти этиб тайинланганида маъруза қила бошлади. Унга 1998-йилда МИТда ишлаш ҳуқуқи берилди ва 2000-йилда тўлиқ профессор унвонига кўтарилди 2004-йилда у Чарлз П. Киндлебергер амалий иқтисодиёт профессори бўлди. 2010-йилдан бери Аcемоглу МИТда Элизабет ва Жеймс Киллиан иқтисод бўлимида профессор бўлиб ишлаб келмоқда. 2019-йил июл ойида У МИТда энг юқори қобилиятли бўлган институт профессори унвонига сазовор бўлди. 2019-йил ўрталарига келиб, у 60 дан ортиқ фан номзоди илмий даражасига эга талабаларни етиштириб чиқарди. Унинг докторантлари орасида Роберт Шимер, Марк Агуиар, Пол Антрас ва Габриэл Керролл бор. 2014-йилда У 841,380 доллар ишлаб, МИТда энг кўп маош олувчи ходимлардан бирига айлантирди. Аcемоглу Америка Қўшма Штатлари Миллий Фанлар Академияси, Америка Санъат ва Фанлар Академияси, Эконометрик Жамият, Европа Иқтисодий Ассоциацияси ва бошқа илмий жамиятларнинг аъзоси. У Иқтисодий тадқиқотлар миллий бюросининг илмий ходими ва Канада илғор тадқиқотлар институтининг катта илмий ходими. У 2011-йилдан 2015-йилгача Эконометрика жамияти томонидан чоп этиладиган „Эcонометриcа“ академик журналининг муҳаррири эди. Аcемоглу юзлаб илмий мақолалар муаллифи. Унинг таъкидлашича, ўз тадқиқотларининг аксарияти „қашшоқлик манбаларини тушунишга ҳаракат қилиш“ билан боғлиқ. Унинг тадқиқотлари сиёсий иқтисод, инсон капитали назарияси, ўсиш назарияси, иқтисодий ривожланиш, инновациялар, меҳнат иқтисодиёти, даромадлар ва иш ҳақи тенгсизлиги, тармоқ иқтисодиёти ва бошқаларни ўз ичига олган кенг доирадаги мавзуларни қамраб олади. У 2011-йилда сўнгги 15 йилдаги тадқиқотларининг аксарияти сиёсий иқтисодга алоқадор бўлишини таъкидлади. У меҳнат иқтисодиёти соҳасига ҳисса қўшиб келмоқда. Аcемоглу 1993-йилдан бери британиялик сиёсацҳунос Жеймс А. Робинсон билан кенг ҳамкорлик қилиб келади. Аcемоглу буни „жуда самарали муносабатлар“ деб таърифлаган. Улар бир қатор мақолалар ва бир нечта китоблар устида биргаликда ишладилар, уларнинг аксарияти ўсиш ва иқтисодий ривожланиш мавзусига бағишланган. Иккаласи ҳам иқтисодчи Саймон Жонсон билан кенг ҳамкорлик қилган.

Китоблари

Номи Ҳаммуаллиф(лар) Нашр Йили Асосий Мавзулар
Cонсеқуэнcес оф Эмплоймент Протеcтион: Тҳе Cасе оф тҳе Америcанс wитҳ Дисабилитиэс Аcт Жошуа Д. Ангрист 1998 Меҳнат иқтисодиёти, иш билан та'минлаш ҳимояси ва ногиронлар ҳуқуқлари.
Поwер анд Просперитй: Оутгроwинг Cоммунист анд Cапиталист Диcтаторшипс 2000 Сиёсий иқтисод, ўтиш иқтисодиёти ва институционал ўзгаришлар.
Эcономиc Оригинс оф Диcтаторшип анд Демоcраcй Жамес А. Робинсон 2006 Сиёсий институтлар, демократия, диктатура ва иқтисодий тенгсизлик.
Интродуcтион то Модерн Эcономиc Гроwтҳ 2009 Иқтисодий ўсиш назарияси ва эмпирик далилларга оид қўлланма.
Леcтурес ин Лабор Эcономиcс 2010 Меҳнат иқтисодиёти, иш ҳақи тенгсизлиги ва инсон капитали.
Wҳй Натионс Фаил: Тҳе Оригинс оф Поwер, Просперитй, анд Повертй Жамес А. Робинсон 2012 Инклузив ва экстрактив институтларнинг иқтисодий муваффақият ёки муваффақияцизликдаги роли.
Миcроэcономиcс Давид Лаибсон, Жоҳн А. Лист 2015 Замонавий амалиётлар билан бошланғич микроиқтисод дарслиги.
Маcроэcономиcс Давид Лаибсон, Жоҳн А. Лист 2015 Ҳақиқий дунё сиёсат таҳлили билан бошланғич макроиқтисод дарслиги.
Тҳе Нарроw Cорридор: Статес, Соcиэтиэс, анд тҳе Фате оф Либертй Жамес А. Робинсон 2019 Давлат кучи ва жамият эркинлиги ўртасидаги мувозанат, озодлик ва фаровонлик.
Поwер анд Прогресс: Оур Тҳоусанд-Еар Струггле Овер Течнологй анд Просперитй Симон Жоҳнсон 2023 Технологиянинг ишсизлик, тенгсизлик ва очликка та'сири.

Мукофотлари ва эътирофлари

Дарон Аcемоглу 2024-йилги Нобел мукофоти конференсиясида.

Дарон Аcемоглу бир нечта халқаро мукофотларга сазовор бўлган:

  • Жон Бейц Кларк медали (2005): Бу мукофот ҳар икки йилда 40 ёшдан кичик бўлган ва иқтисодиётга катта ҳисса қўшган иқтисодчиларга топширилади.
  • Эрик Кемеррер мукофоти: Сиёсий иқтисодиёт соҳасидаги энг яхши илмий мақола учун.
  • ББВА Фоундатион Фронтиэрс оф Кноwледге Аwард (2016): Иқтисодиёт, молия ва менежмент соҳасидаги ютуқлари учун.
  • Иқтисодиёт бўйича Нобел мукофоти (2024, Жеймс А.Робинсон ва Саймон Жонсон билан биргаликда): институтлар қандай шаклланиши ва фаровонликка та'сир қилишини ўрганиш учун[15].

Манбалар

  1. ↑ „192,209 Аутҳорс“. опенсйллабус.орг. Опен Сйллабус. 2022-йил 21-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  2. ↑ „Арşалуйс Аcемоğлу“ (тр). Миллиет (1985-йил 14-май). 2017-йил 13-октябрда асл нусхадан архивланган. „...Кеворк ве İрма Аcемоğулларı...Камер Дарон Аcемоğлу...“.
  3. ↑ Сорман, Гуй. Эcономиcс Доэс Нот Лиэ: А Дефенсе оф тҳе Фреэ Маркет ин а Тиме оф Cрисис. Энcоунтер Боокс, 2013 — 31-бет. ИСБН 978-1594032547. „...Дарон Аcемоğлу, ан Армениан фром Туркей...“ 
  4. ↑ „Дарон Аcемоğлу, дüнянıн эн öнемли 10 иктисатçıсıндан бири“ (тр). Агос (2013-йил 28-октябр). 2017-йил 8-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  5. ↑ „Дарон Аcемоğлу кимдир? Каç яşıнда, нерели, меслеğи не? Проф. Др. Дарон Аcемоğлу'нун ҳаятı ве биёграфиси!“ (тр). ҳаберлер.cом. 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. „İлкöğренимини İстанбул Кадıкöй'деки Арамян Унcуян Эрмени İлкокулу'нда тамамладıктан...“.
  6. ↑ „Галатасарай Öдüлü Дарон Аcемоğлу'на“ (тр). Агос (2011-йил 16-декабр). 2020-йил 17-мартда асл нусхадан архивланган.
  7. ↑ Шимер 2007.
  8. ↑ Клинг, Арнолд (3 Оcтобер 2007), Аcемоглу он Гроwтҳ, Либрарй оф Эcономиcс анд Либертй
  9. ↑ Эхамплес оф Аcемоглу спеакинг Туркиш:
  10. ↑ „Հայաստանը թեւակոխեց զարգացման նոր փուլ՝ Տարոն Աճեմօղլու [Армениа энтеред а неw стаге оф девелопмент: Дарон Аcемоглу“] (ҳй). Воиcе оф Америcа Армениан Сервиcе (2018-йил 31-май). 2023-йил 4-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 8-апрел.
  11. ↑ Ҳардестй, Ларрй. „Гаминг тҳе Сйстем“. МИТ Течнологй Ревиэw (2013-йил 18-июн). „...Оздаглар анд ҳер ҳусбанд, тҳе МИТ эcономист Дарон Аcемоглу...“.
  12. ↑ „Асуман Оздаглар“. Натионал Буреау оф Эcономиc Ресеарч.
  13. ↑ „Асуман Оздаглар“. Гоогле Счолар. 2020-йил 13-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 8-апрел.
  14. ↑ „Политиcал Институтионс анд Cомпаративе Девелопмент“. нбер.орг. Натионал Буреау оф Эcономиc Ресеарч. 2017-йил 15-сентябрда асл нусхадан архивланган.
  15. ↑ „Дарон Аcемоглу. Фаcц.“. 


"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Daron_Acemoglu" dan olindi