Darvoza

Дарвоза

Дарвоза — шаҳар, қалъа, сарой, қўрғон, ҳовли ва б.нинг кириш жойига ўрнатиладиган катта эшик, қопқа. Қадимда Ўрта Осиё шаҳарларининг атрофи қалъабанд мудофаа деворлари билан ўралган бўлиб, бир нечтадан дарвозалари (мас, Тошкентнинг 12 та, Бухоронинг 11 та, Хиванинг 10 та дарвозаси.) бўлган. Дарвозалар одатда арча, кайрағоч дарахтлари ёғочидан ясалиб, усти темир ҳошия билан қопланган, турли зулфинлари бадиий нақшлар билан безатилган. дарвозаларнинг юқори қисми кўпинча панжарали бўлган.

Манбалар

Дарвоза

Дарвоза — одатда бирор ҳудуд, иморат ёки шаҳарнинг кириш-чиқиш жойига ўрнатиладиган эшик туридаги иншоот. Тарихий жиҳатдан дарвозалар нафақат кириш-чиқиш учун, балки мудофаа, шаҳар чегарасини белгилаш ва тантанали маросимларда рамзий аҳамият касб этган.

Тарихий дарвозалар

Ўрта асрларда шаҳарлар атрофида девор бўлган ва асосий кириш жойлари дарвозалар орқали амалга оширилган. Бухоро, Самарқанд, Тошкент, Хива каби қадимий шаҳарларда бир нечта машҳур дарвозалар бўлган. Масалан, Тошкентда Шайхонтоҳур, Лабзак, Кўкча, Сағбон каби дарвозалар мавжуд эди. Дунё ме’морчилигида ҳам машҳур тарихий дарвозалар бор: Ҳиндистондаги Индиа Гате, Германиядаги Бранденбургер Тор, Туркиядаги Истанбул дарвозалари ва бошқалар.

Этймология

“Сўз” туркий ва форс-тожик тилларида қадимдан қўлланилиб, “катта эшик”, “кириш жойи” ма’ноларини билдиради. Ба’зи манбаларда “дар” (эшик) ва “боза/база” (жой, майдон) сўзлари бирикмасидан келиб чиққан деб изоҳланади.

Замонавий дарвозалар

Бугунги кунда дарвозалар фақатгина ҳимоя воситаси эмас, балки архитектура ва дизайн элементи сифатида ҳам қўлланилади.

Материаллар: металл, алюминий, ёғоч, композит материаллар.

Турлари: қўлда очиладиган, сурилма (слайдер), автоматик ва ақлли дарвозалар.

Функцияси: хавфсизлик, эстетик кўриниш, қулайлик.

Кўплаб ишлаб чиқарувчи корхоналар турли хил дизайн ва технологияларни таклиф этмоқда. Замонавий бозор талабларига мос равишда янги дизайнлар мунтазам ишлаб чиқилмоқда.

Ишлаб чиқарувчи корхоналар

Дунё бўйича йирик ва кичик ишлаб чиқарувчи корхоналар дарвозаларни ишлаб чиқиш ва экспорт қилиш билан шуғулланади. Ўзбекистонда ҳам сўнгги йилларда дарвоза ишлаб чиқаришга ихтисослашган корхоналар сони ошиб бормоқда. Шундай масканлардан бири сифатида Дарвоза Маркетни келтириш мумкин. Ушбу корхона замонавий дарвоза турларини ишлаб чиқариш ва дизайн бўйича янгиликлар таклиф этади.