Debrecen universiteti
Дебреcен университети (венг.: Дебреcени Эгетем)—Венгриянинг Дебрецен шаҳрида жойлашган университетдир. Ушбу таълим муассасаси Венгриядаги энг қадимги узлуксиз ишлайдиган олий таълим муассасаси ҳисобланади(1538-йилдан бери). Университетда халқаро талабалар учун инглиз тили бўйича яхши йўлга қўйилган дастур мавжуд, хусусан, тиббиёт соҳасида биринчи маротаба 1986-йилда инглиз тилида таълим йўлга қўйилган. Университетда 6000 га яқин халқаро талабалар таҳсил олиб келмоқда[3]. 2014-йилгача техник Академия мукофотлари (Оскар) беш нафар университетда таълим олган талабаларга топширилган.
Дебреcени Эгетем[1] | |
 | |
| Асос солинган санаси | 1538-йил, 1912-йил(қайта та'мир) |
|---|---|
| Ректори | Проф. Др. Золтáн Сзилвáссй |
| Факултетлар | 2,000 |
| Талабалари | 30,000 (2020-йил) |
| Веб-сайти | унидеб.ҳу/эн |
 | |
Университет, шунингдек, Жанубий Кореянинг Геочанг округида тегишли асосий тиббиёт кампусини ҳам бошқаради[4].
Тарих
Эрта шаклланиш
Университет ташкил топиши Дебрецен шаҳрида 1538-йилда ташкил этилган Калвинистлар коллежи билан бошланган. Асрлар давомида университет Венгриядаги асосий олий таълим муассасаларидан бири бўлган. ХХ-асрнинг бошларида коллеж университетга айлантирилган ва ҳозирги Калвинистлар коллежининг Дебрецен ислоҳот қилинган диний университети билан мустаҳкам алоқа ва ҳамкорликка эга ҳисобланади.
Биринчи жаҳон урушидан олдинги ва уриш даврида
1908-йилда Калвинистик гуманитар фанлар академияси, 1912-йилда Венгрия қироллик университети ташкил этилган. Университет коллежнинг илоҳиёт, ҳуқуқ ва санъат факултетларини ўз ичига олган ва кейинчалик тиббиёт мактабини ҳам ўзига қўшиб олган. Ўқитиш 1914-йилда Калвинистлар коллежининг эски биноларида бошланган. 1918-йилда биринчи янги тиббиёт мактаби биноси очилган ва 1927-йилда тиббиёт мактабининг асл кампуси қуриб битказилган.
Икки жаҳон уруши ўртасида
1921-йилда университет Венгриянинг собиқ бош вазири Иштван Тисза номини олган. 1932-йилда университетнинг асосий биноси тўлиқ қуриб битказилган. Бу шаҳардаги энг катта бино бўлиб, эклектик ва нео-барокко услубида яратилган.
1945-1990-йиллар оралиғида
1949-1950-йилларда университет коммунистик назорат остида қайта тузилган. „Қайта ташкил этиш“нинг асосий мақсади университетни кичикроқ, камроқ интеграциялашган институтларга бўлиш, шунингдек, Совет кун тартибига тўғри келмайдиган бўлинмаларни заифлаштириш ёки ҳатто тарқатиб юбориш юзага келган. Илоҳиёт факултети Калвинистик коллежга қайтарилган, тиббиёт факултети мустақил университетга айланган (2000-йилгача), ҳуқуқ факултети тугатилган, профессор-ўқитувчилар таркиби қисқартирилган. Инглиз, франсуз, италян, немис ва мумтоз филология кафедралари ёпилган, рус тили кафедраси эса кескин кенгайган. Ғарб тилларини ўқитиш фақат 1956-йилдан кейин тикланган, италян тили бундан мустасно, 1990-йилларгача қайта таклиф қилинмаган.
Табиий фанлар факултети 1949-йилда мустақил факултетга айланган ва 1970-йилда янги кимё биносига кўчиб ўтган.
1952-йилда Санъат факултети ва Табиий фанлар факултети ўз номини Лажос Коссутҳ университетига ўзгартирган ва ушбу холатни 2000-йилгача сақлаб қолишган.
ХХИ-аср
2000-йил 1-январда Ҳажду-Биҳар округидаги коллеж ва университетлар, Қишлоқ хўжалиги университети, Лажос Коссутҳ университети ва Тиббиёт университети бирлаштирилган. Натижада пайдо бўлган Дебреcен университетида бешта университет ва учта коллеж даражасидаги факултет ва 20 000 талаба таҳсил олган. Кейинчалик Дебреcен консерваторияси ва университетнинг Ҳаждúбöсзöрмéнй ва Нйíрегйҳазадаги мактаблари қўшилган.
1927-йилда ташкил этилган Дебреcен ёзги мактаби техник жиҳатдан университетдан мустақил бўлса ҳам, кампусда жойлашган. Мактаб йил давомида чет элликларга венгер маданияти ва венгер тилини чет тили сифатида ўргатиб келади.
Университетнинг энг машҳур журнали — Эгетеми Éлет („Университет ҳаёти“) ва талабаларнинг етакчи онлайн медиаси — www.эгетемпортал.ҳу. Университет, шунингдек, Венгриянинг инглиз ва америкалик тадқиқотлар журналини нашр этиб борган[5].
Тузилиши
Факултет ва коллежлар
Қишлоқ хўжалиги ва озиқ-овқат фанлари ва атроф-муҳитни бошқариш факултети Гуманитар фанлар факултети
Стоматология факултети
Иқтисодиёт ва бизнес факултети
Тиббиёт факултети
Информатика факултети
Ҳуқуқ факултети
Мусиқа факултети
Фармацевтика факултети
Фан ва технология факултети
Жамоат саломатлиги факултети
Муҳандислик факултети
Болалар ва махсус эҳтиёжлар таълими факултети
Кампус
Университет Дебреценда учта йирик кампусга эга: гуманитар фанлар, тиббиёт, мусиқа факултетларининг кўпгина бўлимлари, шунингдек, ботаника боғи жойлашган эски асосий кампус; Ҳуқуқий иқтисодиёт ва информатика факултетларининг аксарият бинолари жойлашган ёшроқ Кассаи-роад кампуси ва қишлоқ хўжалиги ва озиқ-овқат фанлари ва атроф-муҳитни бошқариш факултети жойлашган Бöсзöрмéнйи кампуси. Бироқ, бундан ташқари, шаҳар бўйлаб кўплаб кичикроқ бирликлар, масалан, физика бўлимлари ва ҲАС Ядро тадқиқотлари институти ихчам мини-кампус ёки агрономия факултетини ташкил қилади. Муҳандислик факултети Óтеметő кўчасида ўз кампусига эга[6].
Кутубхона
Дебрецен университети кутубхонаси Венгриядаги энг йирик университет кутубхонаси ва мамлакатнинг иккита миллий кутубхонасидан бири (иккинчиси Будапештдаги Миллий Сеченйи кутубхонаси). Кутубхонадаги ёзувлар сони 6 миллиондан ортиқ ҳисобланади.
Ҳисоблаш
Университет Венгриядаги энг йирик ҳисоблаш кластерига мезбонлик қилади (203 ТФлоп/с) Лео (Лео Сзиларддан кейин), бу 2015-йил ҳолатига кўра дунёнинг Топ500 суперкомпютерлари орасида 370-ўринни эгаллайди. Янги суперкластер 2022-йилда ўрнатилиши режалаштиилган[7].
Таниқли битирувчилар ва профессорлар
Эндре Адй, шоир (1877-1919-йиллар)
Янос Арани, ёзувчи ва шоир (1817-1882-йиллар)
Дезсő Балтазар, ислоҳ қилинган эпископ (1871-1936-йиллар)
Éзсаиáс Будаи, гуманитар фанлар ва илоҳиёт профессори (1766-1841-йиллар)
Михали Чоконай Витез, шоир (1773-1805-йиллар)
Пал Эмбер Дебреcзени, руҳоний (?-1710-йиллар)
Самуэл Диосзеги, руҳоний, ботаник (1760-1813-йиллар)
Лажос Домокос, судя, ёзувчи (1728-1803-йиллар)
Михали Фазекас, ёзувчи, ботаник (1766-1828-йиллар)
Истван Хатвани, математик (1718-1786-йиллар)
Эндре Хогес, шифокор (1847-1906-йиллар)
Ференс Керекес, кимёгар, математик (1799-1850-йиллар)
Лорáнд Кесзтйűс, шифокор, иммунолог ва патофизиолог (1915-1979-йиллар)
Ференс Кöлcсей, шоир ва сиёсатчи (1790-1838-йиллар)
Имре Лакатос, математик ва файласуф (1922-1974-йиллар)
Жозсеф Лугосси, тилшунос (1812-1884-йиллар)
Ференс Медгесси, ҳайкалтарош (1881-1958-йиллар)
Зсигмонд Морич, ёзувчи (1879-1942-йиллар)
Алфред Рени, математик (1921-1970-йиллар)
Магда Сабо, ёзувчи (1917-2007-йиллар)
Сандор Сзалай, физик (1909-1987-йиллар)
Андор Сзентивани, шифокор (1926-2005-йиллар)
Тамас Вичсек, физика профессори
Тамас Юхас, Пеабоди фахрийлари мемориал ўрта мактабининг кимё ўқитувчиси
Калман Варга, физик
Истван Веспреми, шифокор (1723-1799-йиллар)
Жуззанна Якаб, ЖССТнинг Европа минтақавий директори (2010-2014йиллар; 2015-2019-йиллар)
Гюла Прискин, 2010-йилги Академия мукофоти совриндори, Лустре учун, ДИ учун дастурий таъминот
Тамас Перлаки, 2010-йилги Академия мукофоти совриндори, Лустре
Марк Жасзберенйи, 2010-йилги Академия мукофоти совриндори, Лустре
Имре Мажор, 2014-йилги Академия мукофоти совриндори, Мудбох 3-Д дастури учун
Cсаба Кőҳегйи, 2014-йилги Академия мукофоти совриндори, Мудбох 3-Д дастурий таъминоти учун
Ҳалима Нуҳу Санда, соғлиқни сақлаш бўйича эксперт ва қизлар таълими ва аёллар имкониятларини кенгайтириш ва етакчилик ҳимоячиси.
Галерея
-
Бош бино
-
Қуёш физикаси обсерваторияси -
Истван Тисса ҳайкали -
Дебреcен университети — информатика факултети
Манбалар
- ↑ „Студй ин Ҳунгарй: Университй оф Дебреcен“. 2020-йил 9-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-октябр.
- ↑ „Студй ин Ҳунгарй: Университй оф Дебреcен“. 2020-йил 9-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-октябр.
- ↑ Студй Медиcине анд Дентистрй ин Ҳунгарй
- ↑ „거창국제학교“. 2017-йил 20-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-октябр.
- ↑ „Ҳунгариан Жоурнал оф Энглиш анд Америcан Студиэс“.
- ↑ „Университй оф Дебреcен | Фаcултй оф Энгинеэринг“. энг.унидеб.ҳу. Қаралди: 2019-йил 4-май.
- ↑ „Неw Суперcомпутер ат тҳе Университй“. эду.унидеб.ҳу. 2022-йил 21-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-октябр.