DellaMoneta
Делла Монета (италянчадан. — „Пул ҳақида“) — 1751-йилда Фердинандо Галиани томонидан ёзилган китоб. Иқтисодиёт бўйича, хусусан, пул назарияси ҳақида биринчи махсус рисолалардан бири ҳисобланади (Адам Смитнинг „Халқ бойлигининг табиати ва сабаблари ҳақидаги изланишлар“ дан 25 йил олдин чоп этилган)
Хулоса
Китоб ҳозиргача пул назариясининг стандарт бўлимлари деб ҳисобланадиган мавзуларга мос келадиган бешта бўлимдан иборат. Бунга пулнинг келиб чиқиши, пулнинг қиймати (шу жумладан, инфляция ва дефляция), фоизлар ва пул-кредит сиёсати киради.
Пулнинг келиб чиқиши
Муаллиф пул тарихини юнонлар ва Римликларга бориб тақаладиган Италияда кўриб чиқади. Пулнинг пайдо бўлиши ҳақида унинг замонидаги марказий ҳокимият ҳаракатлари натижаси сифатида фикрлашдан воз кечиб, Галиани пул, одатда, савдони енгиллаштириш ва қулай бўлиши учун ўз-ўзидан пайдо бўлган, деб тахмин қилади, бу Австрия мактабининг фикрларидан бир асрдан олдинроқ пайдо бўлган[1].
Пулнинг қиймати
Пулнинг қиймати масаласи китобнинг бутун мазмуни орқали ўтади. Муаллиф, пул ва моддий нарсаларнинг қиймати одатда беқарор ва уларнинг у ёки бу вақтдаги фойдалилигига боғлиқ деган хулосага келади.
Замонавий энг катта фойдалилик назарияси ҳам худди шу хулосага келди[2]. Галиани, шунингдек, пул нархи талаб ва таклиф ўртасидаги мувозанат сифатида эканлиги ҳақидаги ғояни ҳам қамраб олади. Бу йўналиш фақат ХХ асрнинг ўрталаридагина чуқур ўрганилади. Галиани талаб ва таклифни иқтисодий омиллар сифатида кўриб чиққан биринчи одам бўлиши эҳтимоли мавжуд.
Методология
Делла Монетада Галиани фалсафий методологиядан фойдаланишга ҳаракат қилади. Шунингдек, у бошқа олдинги иқтисодий матнларни буни қила олмаслиги учун танқид қилади. Мисол учун, у Монтеске ҳақида гапиради, унинг фикрига кўра, Монтескенинг китоби Франсия учун зарарли бўлган, чунки унда услубий хато мавжуд бўлиб, муаллиф хоҳлаган нарса ҳақиқат деб берилган ва илмий қатъийликда камчилик мавжуд[3].
келиб чиқиши
Галиани, пул қандай қилиб ва нимага аввалги икки асрда Европага бундай таъсир кўрсатгани ҳақидаги мураккаб музокараларда яхши билимга эга бўлган, шу жумладан, ХВИ асрда юз берган Испаниядаги нарх инқилоби каби ҳолатларда ҳам, бунда Янги Дунёда талон-торож қилинган олтин оқими олдин Испанияда, кейин эса бутун Европада ҳалокатли инфляцияга олиб келган. Ушбу инқироз оқибатлари Галиани даврига қадар турли даражада сезиларли бўлган.
Галиани, шунингдек, сиёсий иқтисод соҳасидаги ўзидан олдинги тадқиқотлар, жумладан, Жон Локк ва Людовико Муратори асарлари ҳақида ҳам эслаб ўтади.
Таъсир қилиш
Галиани китоби Адам Смитдан тортиб Карл Маркс ва Жозеф Шумпетергача турли йўналишдаги иқтисодчилар томонидан фойдаланилган.
Таржималар
- Пул устида: Делла монета таржимаси (Питер Р Тоскано томонидан инглиз тилига таржима қилинган), 1977, Анн Арбор, Мичиган, Чикаго университети учун Интернатионал Университй Миcрофилмс.
Манбалар
- ↑ „Делла Монета бй Фердинандо Галиани: а Қуартер Милленниум Ассессмент“. 2019-йил 6-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 6-октябр.
- ↑ „Энcйcлопедиа Британниcа: Фердинандо Галиани“. 2019-йил 20-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 6-октябр.
- ↑ „Делла Монета бй Фердинандо Галиани: а Қуартер Милленниум Ассессмент — Эдиторс' Интродуcтион“. 2019-йил 6-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 6-октябр.