Dendrobium
Дендробиум — Орхидеядошлар оиласига мансуб, эпифит ва литофит орхидеялар туркуми. Бу жуда катта туркум бўлиб, жанубий, шарқий ва жануби-шарқий Осиёнинг кўп қисмида, жумладан, Хитой, Япония, Ҳиндистон, Филиппин, Индонезия, Австралия, Янги Гвинея, Ветнам ва бошқа кўплаб жойларда ўсадигаб 1800 дан ортиқ турларни ўз ичига олади. Ушбу турдаги орхидея дарахтлар ёки тошлар юзасида ўрмалаб юрадиган илдизларга эга, улар камдан-кам ҳолларда тупроқда ўсади. Барги новда учида олтитадан тўп бўлиб ўсади ва шохсиз гуллайдиган поя бўйлаб биттадан гуллар жойлашади. Дендробиумни кичикроқ авлодларга ажратишга бир неча бор уринилган, бироқ уларнинг кўпчилиги Танланган ўсимлик оилаларининг Бутунжаҳон назорат рўйхати томонидан қабул қилинмаган.

Тавсиф
Дендробиум турлари асосан эпифитик ёки литофитик бўлса-да, бир нечта турлари қуруқликда ўсади. Улар силиндрсимон илдизларга эга бўлган симподиал ўтлар бўлиб, одатда псеудобулб асосидан келиб чиқади. Псеудобулбс, мавжуд бўлганда, қаттиқ, баъзан қамишсимон, силиндрсимон ёки конус шаклида ва баргларнинг асослари билан кўпроқ ёки камроқ қопланган. Икки қаторда жойлашган бир нечта барглар мавжуд, баргларнинг шакли чизиқлидан чўзинчоқгача, баъзан силиндрсимон шаклда бўлади.[1][2][3]
Бир ва кўп сонли ресупинат гуллар ўртасида шохланмаган гуллайдиган поя бўйлаб жойлашган бўлиб, улар қисқа ёки узоқ умр кўришлари мумкин. Гуллар оқ, яшил, сариқ ёки пуштидан бинафша ранггача бўлиши мумкин, кўпинча этикеткада контраст ранглар мавжуд. Сепалс ва гулбарглар одатда бир-бирига ўхшаш, лекин лабеллумдан сезиларли даражада фарқ қилади. Лабеллум кўпроқ тухум шаклида бўлиб, торроқ учи таглик томон ва устуннинг ён томонларида жойлашган. Кўпинча ёрлиқнинг марказида тор, параллел тизмалардан иборат каллус мавжуд.
Таксономия ва номлаш
Дендробиум туркуми биринчи марта 1799-йилда Олоф Сwартз томонидан расман тасвирланган ва тавсиф Нова Аcта Региаэ Соcиэтатис Сcиэнтиарум Упсалиэнсис' журналида нашр этилган.[4] Дендробиум номи қадимги юнон тилида „дарахт“ деган маънони англатувчи дендрон ва „ҳаёт“ деган маънони англатувчи биос сўзларидан келиб чиққан бўлиб, аксарият турларнинг эпифит ўсишига ишора.[4][5]
1981-йилда Фридрих Бриэгер Австралия ва Янги Гвинеядаги барча терете баргли дендробиумларни янги Доcкриллиа туркумига бирлаштирди ва 2002-йилда Девид Жонс ва Марк Клеменц туркумни Тҳелйчитон, Тропилис, Вапподес ва Wиникани ўз ичига олган кичикроқ авлодларга ажратди. Танланган ўсимликлар оилаларининг Бутунжаҳон назорат рўйхатида синонимлар сифатида қабул қилинади.
Бўлимлар
2009-йилда Хитойнинг онлайн флораси бу жинсни қуйидаги бўлимларга ажратди:[6]
- Апорум
- Бревифлора
- Бревисаccата
- Cалcарифера
- Cрумената
- Калиптрочилус
- Дендробиум
- Дендрокорин
- Денсифлора
- Дистикофиллалар
- Формоса
- Грастидиум
- Ҳолочрйса
- Педилонум
- Пҳалаэнантҳе
- Спатулата
- Ступоса
Тарқалиши ва яшаш жойи
Дендробиум туркумидаги орхидеялар турли хил яшаш жойларига, Ҳимолой тоғларидаги баланд тоғлардан пасттекисликдаги тропик ўрмонларга ва ҳатто Австралия чўлининг қуруқ иқлимида ҳам ўсади.
Боғдорчиликда фойдаланиш
Дендробиум қисқартмаси Ден деб аталади.[7] Бу тур орхидея ишқибозлари томонидан катта талабга эга. Бу олижаноб дендробиум (Ден. нобиле) зотлари каби кўплаб навлар ва дурагайларнинг пайдо бўлишига олиб келди, улар Ҳимолойдан асл ўсимликнинг рангларини сезиларли даражада кенгайтирди. Cутҳберцонъс дендробиум (Ден. cутҳберцонии) гуллари ҳар бири ўн ойгача давом этиши ҳақида хабар берилган.
Кўпгина Дендробиум турлари ҳаводан толуол ва ксиленни кучли равишда олиб ташлаши маълум.[8]
- Дендробиум Исмоил Сабри Яакоб[9]
- Дендробиум Баэ Ёнг-Жун
- Дендробиум Сcccи 100 йиллиги
- Дендробиум Маргарет Тетчер
- Дендробиум Ириана Жокоwи
- Дендробиум Жозеф мактаби
- Дендробиум Йип Пин Хиу
Грех Дендробиум Беррй[10] Қироллик боғдорчилик жамиятининг Боғдаги хизматлари учун мукофотини олди.

Баъзи Дендробиум турлари доривор ўсимликлар сифатида этиштирилади.[11] Масалан, олижаноб дендробиум (Д. нобиле) анъанавий хитой табобатида қўлланиладиган 50 та асосий гиёҳлардан бири бўлиб, у шí ҳу (кíнí) ёки шí ҳú лáн (шí ҳу лáн) деб номланади.
1889-йилда чоп этилган „Австралиянинг фойдали маҳаллий ўсимликлари“ китобида Дендробиум cаналиcулатум Австралиянинг Квинсленд штатининг туб аҳолиси томонидан „ямберин“ деб аталган.[12]
Маданиятда
Ушбу турнинг кўплаб турлари ва навлари таниқли гул тимсоллари бўлиб, санъат асарларида тасвирланган. Аввалгилар орасида:
- Дендробиум формосум (чиройли гигант гулли дендробиум) – Ранонг провинсияси тимсоли (Таиланд)
- Дендробиум 'Ким ил Сунғ (Кимилсунгиа) – Шимолий Корея герби[13]
- Дендробиум монилиформе (Секикоку) – Мацушима герби, Мияги (Япония)
- Дендробиум нобиле (нобле дендробиум) – Сикким герби (Ҳиндистон)
- Дендробиум бигиббум (Куктаун оркиде, анггрек ларат) – Малуку провинсияси (Индонезия) ва Квинсленд (Австралия) герби.
- Дендробиум утил[14](маҳаллий анггрек серат номи билан танилган) – Индонезиянинг Жануби-Шарқий Сулавеси провинсиясининг эмблемаси
Куктаун орхидеяси 1968 ва 1998-йилларда Австралия маркаларида тасвирланган ва 1967 ва 1976-йиллар оралиғида чиқарилган Сингапур Орчид Сериэс валюта купюраларининг олд томонида бир нечта Дендробиум грегес гуллари тасвирланган:
- Дендробиум Маржориэ Хо – 10 доллар[15]
- Дендробиум Шангри-Ла – 500 АҚСҲ доллари[16]
- Дендробиум Кимиё Кондо – 1000 АҚСҲ доллари[17]
Қовурилган тухум деб аталадиган олтин камон дендробиум (Д. чрйсотохум) хаёлий хусусий детектив Нерон Wолфе томонидан етиштирилган турлардан бири бўлиб, "Якуний чегирмага" филмига киритилган.
-
Дендробиум Чет'с Чоиcе (Дендробиум денсифлорум × фармери), Денсифлорум (син. Cаллиста) бо'лимига тегишли гибрид.
-
Дендробиум 'Мини Броwн' [верифиcатион неэдед], Спатулата бо'лимига тегишли гибрид
-
ИВ Пассмур томонидан одатий Дендробиумнинг расми, эҳтимол гибрид Дендробиум Луcкй Севен
-
Дендробиум Маргарет Тҳатчер, Спатулата бо'лимига тегишли гибрид
-
Пҳалаэнантҳе бо'лимига тегишли дендробиум гибрид
-
Дендробиум гибрид
-
Коттаямдан дендробиум
Манбалар
- ↑ Зҳу. „Дендробиум (石斛属 ши ҳу шу)“. Флора оф Чина. Қаралди: 18-январ 2019-йил.
- ↑ „Генус Дендробиум“. Орчидс оф Неw Гуинеа. Қаралди: 18-январ 2019-йил.
- ↑ „Дендробиум“. Аустралиан Натионал Ботаниc Гарденс. Қаралди: 28-феврал 2021-йил.
- ↑ 4,0 4,1 Сwартз, Олоф (1799). „Дианоме Эпидендри Генерис Линн“. Нова Аcта Региаэ Соcиэтатис Сcиэнтиарум Упсалиэнсис. 6-жилд. 82-бет. Қаралди: 9-ноябр 2018-йил.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат () - ↑ Қуаттроcчи, Умберто. CРC Wорлд Диcтионарй оф Медиcинал анд Поисоноус Планц: Cоммон Намес, Сcиэнтифиc Намес, Эпонймс, сйнонймс, анд Этймологй. Боcа Ратон, Флорида: CРC Пресс, 2012 — 1350-бет. ИСБН 9781482250640.
- ↑ „Дендробиум ин Флора оф Чина @ эфлорас.орг“. эФлорас.орг Ҳоме. Қаралди: 2022-йил 2-апрел.
- ↑ „Алпҳабетиcал лист оф стандард аббревиатионс оф алл генериc намес оccурринг ин cуррент усе ин орчид ҳйбрид регистратион ас ат 31ст Деcембер 2007“. Роял Ҳортиcултурал Соcиэтй.
- ↑ Wолвертон (1996)
- ↑ „新品种胡姬花以马国首相名字命名“ (зҳ). 8视界.
- ↑ „Дендробиум Беррй гх“. РҲС. Қаралди: 5-май 2020-йил.
- ↑ „Дендробиум (ПРОСЕА) - ПлантУсе Энглиш“.
- ↑ Ж. Ҳ. Маиден. Тҳе усефул нативе планц оф Аустралиа : Инcлудинг Тасманиа. Турнер анд Ҳендерсон, Сйдней, 1889.
- ↑ Соэдионо, Ноэс, Ардитти, Жосепҳ анд Соэдионо, Рубисмо.
- ↑ „Дендробиум утиле Ж.Ж.См.“. Планц оф тҳе Wорлд Онлине.
- ↑ „Арчивед cопй“. 2008-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 29-ноябр.
- ↑ „Арчивед cопй“. 2008-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 29-ноябр.
- ↑ „Арчивед cопй“. 2008-йил 25-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 29-ноябр.