Ziyosfera

Dere (Iroq)

Дере (курдча: دێرێ[1][нб 1]) Ироқнинг Курдистон минтақасидаги Дуҳок муҳофазотида жойлашган қишлоқ. Қишлоқ Амеди туманидаги Сапна водийсида жойлашган. Дере — Команега қардош қишлоқ ҳисобланади[3].

Дере
Қишлоқ
Мамлакат Ироқ
Минтақа Ироқ Курдистони
Муҳофазот Дуҳок муҳофазоти
Туман Амеди тумани

Қишлоқда Мар Абдишо черкови жойлашган[4].

Этимологияси

Қишлоқ номи (сурёнийча: Dere, „монастирлар“ ёки „турар-жойлар“) Мар Абдишо ва Мар Қардағ монастирлари мавжудлигидан келиб чиққан[5].

Тарихи

Дередаги Шарқий черков монастири Мар Абдишо милоддан аввалги 4-асрда Бшīш номли қишлоқдаги тепаликда ташкил этилган[6]. Бир пайтлар монастирга яқин атрофдаги ғорларда яшовчи 42 нафар роҳиб хизмат қилган[7]. Тахминларга кўра, монастир 1580-йилда Кома митрополити Абдишонинг қароргоҳи бўлган[8]. 1586-йилги колофонда монастир зилзила натижасида вайрон бўлганлиги ва кейинчалик қайта тикланганлиги ҳақида айтилган[8]. Бу 1607 ва 1610-йиллардаги маълумотларда тилга олинган минтақадаги ягона монастир эди. Монастир, эҳтимол 1753-йилгача қаровсиз қолдирилган бўлиб, ўша йили Амеди губернатори Франческо Турриани бошчилигидаги Доминикан миссиясига топширилган[9]. 1779-йилда Доминиканлар монастирни қайта тиклашган[8].

Инглиз миссионери Георге Перcй Бадгер 1843-йилги биринчи ташрифи вақтида монастир қисман вайрон бўлганини, лекин 1850-йилда қайтиб келгунга қадар қайта тикланганини таъкидлаган. Ўша пайтда қишлоқда Бервари Шарқий архепархиясига оид 12-18 оила истиқомат қилганини қайд этган[10]. Бадгер, шунингдек, монастирни христианлар ҳам, мусулмонлар ҳам ҳурмат қилишини тасдиқлаган[8]. 1913-йилга келиб, Дере Халдей католик черковига қўшилган Сапна водийсидаги ўн учта қишлоқ қаторида эди[11]. Миллатлар Лигаси ҳисоботига кўра, 1938-йилда қишлоқда 45 оиладан иборат 425 нафар оссурийлар истиқомат қилган[7].

1957-йилги Ироқда аҳолини рўйхатга олиш даврида Дере аҳолиси 323 кишини ташкил қилган[7]. 1961-йилда 60 хонадонда 100 та оила истиқомат қилган. Бироқ, Ироқ — Курд можароси туфайли қишлоқ аҳолиси бошқа жойга кўчгани сабабли аҳоли сони камайиб кета бошлади[12]. Қишлоқ 1961-йилда Биринчи Ироқ — Курд уруши пайтида Ироқ ҳукумати ҳаво ҳужуми натижасида вайрон бўлган. 1984-йилда қайта тикланган. Мар Абдишо монастири 1987-йилда Ироқ ҳукуматининг Анфал операцияси вақтида вайрон қилинган ва қолган 70 оила мажбуран кўчирилган[12]. Оссурийлар қишлоқдан қочиб кетганидан сўнг, Меристак ва бошқа қўшни қишлоқлардан келган курдлар уларнинг ерларини эгаллаб олишди[13].

Мар Абдишо монастири 1995-йилда қайта қурилди[14]. 2011-йилда Христиан ишлари бўйича Олий қўмита Дереда 13 та уй қуриб, электр генератори тақдим этди[15]. Қишлоқда 2012-йилда тахминан 365 оссурий истиқомат қилган. Улардан 250 нафари Шарқ Оссурий черковига ва 115 нафари халдей католикларига тегишли эди[16]. 2021-йил ҳолатига кўра, Дерада 3 оилада 12 оссуриялик истиқомат қилади[17].

Изоҳлар

  1. ↑ Алтернативелй транслитератед ас Деири.[2]

Манбалар

  1. ↑ „2009 - ناوی پاریزگا. يه که کارگيرييه كانی پاریزگاكانی هه ریمی کوردستان“ (ку). Курдистан Регион Статистиcс Оффиcе (КРСО). 2017-йил 14-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 6-феврал.
  2. ↑ Wилмшурст (2000), с. 132.
  3. ↑ Донабед (2015), с. 318.
  4. ↑ „Мар Одешо чурч – Дера“. Иштар ТВ (2011-йил 29-октябр). Қаралди: 2022-йил 13-сентябр.
  5. ↑ Донабед (2015), сс. 318–319.
  6. ↑ Wилмшурст 2000, сс. 132, 137; Донабед 2015, сс. 318–319.
  7. ↑ 7,0 7,1 7,2 Донабед (2015), с. 319.
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 8,3 Wилмшурст (2000), с. 137.
  9. ↑ Wилмшурст (2000), сс. 132, 137.
  10. ↑ Wилмшурст 2000, с. 135; Донабед 2015, сс. 319.
  11. ↑ Wилмшурст (2000), с. 133.
  12. ↑ 12,0 12,1 Эшоо 2004, с. 8; Донабед 2015, с. 319.
  13. ↑ Донабед (2015), с. 213.
  14. ↑ „Мар Одишо Монастерй ин Дере“. Месопотамиа Ҳеритаге. Қаралди: 2022-йил 13-сентябр.
  15. ↑ „Дере“. Иштар ТВ (2011-йил 8-октябр). 2019-йил 11-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 13-сентябр.
  16. ↑ „Чристиан Cоммунитиэс ин тҳе Курдистан Регион“. Ирақи Курдистан Чристианитй Прожеcт (2012). 2020-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 14-август.
  17. ↑ „Популатион Прожеcт“. Шлама Фоундатион. Қаралди: 2021-йил 19-август.

Адабиётлар


"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Dere_(Iroq)" dan olindi