Ziyosfera

Deremela

Деремела ― этноним бўлиб, Волин князлари томонидан мағлуб бўлган халқлар рўйхатида „Игорнинг юриши“ да қайд этилган. Бошқа манбаларда учрамайди, унинг аниқ маъноси ҳақида маълумот йўқ. Тадқиқотчилар деремеланинг Литвага тегишлилиги, латвияликларнинг аждодлари, Болтиқбўйи-Фин халқлари, унинг саргардонлар билан ўзига хослиги ҳақида турли хил фаразларни илгари сурдилар.

«Игорнинг юриши» ҳақидаги эртак да

Деремела сўзи гапакс: у бир манбада фақат бир марта ишлатилади. Бу „Игорнинг юриши ҳақида сўз“ бўлиб, унинг муаллифи Волин князлари Роман Мстиславич ва Мстиславга (иккинчиси аниқ аниқланмаган[1]) мурожаат қилиб, улар мағлуб этган халқларни санаб ўтади. У шундай деб ёзади: „Улар ерни ёриб юборадилар ва кўплаб Хинов, Литва, Ятвяз, Деремела ва Половци мамлакатлари, уларнинг сулитлари синган ва бошлари сизнинг ҳаралужний қиличларингиз остида эгилган.“ Деремела қандай одамлар бўлганлиги ва нима учун уларнинг кам маълум ва кам сонли бўлишига қарамай, улар ушбу рўйхатга киритилганлиги номаълумлигича қолмоқда[1].

Олимларнинг фаразлари

Л. Н. Гумилёв, „Игор юриши ҳақидаги эртак“ ХИИ аср охирида эмас, балки ХИИИ аср ўрталарида ёзилганлигини таъкидлаган, этнонимни мўғул тилидаги Дармала номи билан боғлаган ва бу рус князлари томонидан мағлубиятга учраган Ўрда Баскак номи деган фикрни илгари сурган[2]. А. А. Зиминга кўра „Сўз“ ХВИИИ аср охиридаги адабий ёлғон бўлиб, деремела сўзи „дремат“ феълидан тузилган[3].

Тадқиқотчилар деремелуни қандай аниқлаш мумкинлиги ҳақида турли хил тахминларни илгари сурдилар ва илгари сурмоқдалар. Бир версияга кўра (Д. Н. Дубенский, Э. М. Огоновский, В. Н. Перетз, Ю. В. Подлипчук), бу Литва қабилаларидан[4] замонавий Латвия[1][5] ҳудудида яшаган Болтиқбўйи қабиласи. Г. Ф. Ковалёвнинг фикрича Деремела қабиласи литваликлар ва ётвингияликлар ёнида тилга олингани учун у бу қабила бирлашмаларига кирмаган; балки Чуди, Корела ёки бошқа Болтиқбўйи-Фин халқларига тегишли бўлиши керак. Деремела Ковалев этноними Корела, Земгола, Летгола этнонимлари билан бир қаторга қўйилади ва „ўтиб бўлмайдиган чакалакзор“ (шунинг учун „зич“ сўз) деган маънони англатувчи Дерем- илдизи билан боғланади[6].

Г. А. Илйинский Деремела этноними билан Шарқий Пруссия топоними Дерне/Дернен/Дернме ўртасида ўхшашликни кўрган, бу келиб чиқиши прусс ёки ятвингиан бўлиши мумкин. Ушбу версия Г. Ловмянскй, В. Т. Пашуто, А. В. Соловёв томонидан қўллаб-қувватланди. В. Ф. Миллер этнонимнинг фин келиб чиқиши ҳақидаги версияни илгари сурди (фин тöрма / термä / терма — „юқори банк“, „жарлик“ билан боғлиқ ҳолда), М. Фасмер томонидан танқид қилинди. О. И. Прицак „Лай“ муаллифи туркий дäрмäл, „форддан келган одамлар“ тушунчасидан фойдаланишни таклиф қилди; бу ҳолда, бу ерда сиз роумерлар — келиб чиқиши ноаниқ бўлган Қора денгиз ва Азов даштлари аҳолисини эслатиб ўтишингиз керак[1].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 ЭСоПИ 1995.
  2. ↑ Гумилёв 2002.
  3. ↑ Зимин 2006.
  4. ↑ Лихачёв 1976.
  5. ↑ Подлипчук 2004.
  6. ↑ Ковалёв 1986.

Адабиётлар

  • Гумилёв Л. Н.. Поиски вымышленного царства. М.: АСТ, 2002. ИСБН 978-5-17-007723-6. 
  • Зимин А. А.. «Слово о полку Игореве». Дмитрий Буланин, 2006. ИСБН 5-86007-471-9. 
  • Ковалёв Г. Ф. Этнонимия «Слова о полку Игореве»: (К 800-летию создания поэмы) // Прзеглąд русйcйстйcзнй. — 1986. — С. 57—61.
  • Лихачёв Д. С.. «Слово о полку Игореве». М.: Просвещение, 1976. 
  • Подлипчук Ю. В.. «Слово о полку Игореве». М.: Наука, 2004. ИСБН 5-02-010257-1. 
  • Энциклопедия «Слова о полку Игореве». Дмитрий Буланин, 1995. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Deremela" dan olindi