Ziyosfera

Dilnavoz Yusupova

Дилнавоз Раҳмоновна Юсупова - 1976-йил 10-августда зиёли оилада туғилган. Ўзбек адабиёти тарихи ва навоийшунослик соҳалари бўйича мутахассис, филология фанлари доктори, профессор. Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси а'зоси.

Ҳаёти

1993-1998-йилларда Тошкент давлат университетининг Ўзбек филологияси факултетида таҳсил олган. 2005-2008-йилларда Ўзбекистон Миллий университети Ўзбек филологияси факултети аспирантурасида ўқиган. 2010-2016-йилларда Ўзбекистон Миллий университети Ўзбек адабиёти тарихи ва матншунослик кафедрасида доцент лавозимида фаолият юритган. 2016-йил сентабр ойидан буён Алишер Навоий номидаги Тошкент давлат ўзбек тили ва адабиёти университети Ўзбек адабиёти тарихи ва фолклор  кафедрасида ишлаб келмоқда. Оилали, 1 нафар фарзанди бор.

Илмий фаолияти

2008-йилда “Алишер Навоий “Хамса”сида мазмун ва ритмнинг бадиий уйғунлиги” мавзусида номзодлик, 2019-йилда “Темурийлар давридаги арузга доир рисолаларнинг қиёсий тадқиқи” мавзусида докторлик диссертацияларини муваффақиятли ҳимоя қилган. Илмий йўналиши: мумтоз поэтика, ўзбек адабиёти тарихи, арузшунослик. Дилнавоз Юсупова бир неча халқаро ва республика конференсияларда ма’рузалар билан қатнашган. Эрасмус+ лойиҳаси доирасида 2019-йил октябр ойида Афина (Греция), 2020-йил феврал ойида Москва (Россия) шаҳарларида ўтказилган халқаро анжуманларда маърузаси билан иштирок этган. 2023-йилда Эрасмус+ лойиҳаси доирасида Венгриянинг Эöтвöс Лорáнд университетида илмий стажировка ўтаган. "Истиқлол даври ўзбек навоийшунослиги" 30 жидлигида ижодий гуруҳ а'зоси сифатида иштирок этган.

Олиманинг қуйидаги илмий рисолалари нашр этилган:

Монография, дарслик ва ўқув қўлланмалари, илмий таржималари

  • “Оъзбек мумтоз адабиёти тарихи” (Алишер Навоий даври, 2013);
  • “Аруз алифбоси” (Навоий поэтикасидан сабоқлар, 2014);
  • “Адабиётдан универсал қоълланма” (2014, 2016, 2018);
  • “Аруз вазни қоидалари ва мумтоз поэтика асослари” (2019) оъқув қоълланмалари;
  • “Аруз ва мумтоз поэтикага кириш” (2020) дарслиги;
  • Республика олий оъқув юртлари талабалари учун моължалланган “Навоийшунослик” (2020) дарслиги (ҳаммуаллифликда);
  • Президент таълим муассасалари агентлигининг ижод мактаблари учун ёзилган “Махсус адабиёт” дарслигининг ҳаммуаллифларидан биридир;
  • Икки жилдлик “Алишер Навоий: қомусий лугъат” таркибидан оърин олган 500 дан ортиқ мақола Дилнавоз Юсупова томонидан тайёрланган;
  • Абдураҳмон Жомийнинг “Рисолаи аруз” асарини таржима қилиб (2014) нашр эттирган.

Илмий мақолалари

Дилнавоз Юсупова қуйидаги илмий мақолалар муаллифи ҳисобланади:

Адабий сайтларда э'лон қилинган мақолалари

  • "Алишер Навоий девонлари"[1]
  • "Алишер Навоийнинг диний ва тасаввуфий асарлари"[2]
  • "Саб'аи сайёр" достонининг тузилиши, ҳикоятлар таҳлили"[3]
  • "Лайли ва Мажнун" достонининг ғоявий-бадиий хусусиятлари"[4]
  • "Фарҳод ва Ширин" достонининг тимсоллар олами"[5]
  • "Ҳайрат ул-аброр" достонининг ғоявий-бадиий хусусиятлари"[6]
  • "Алишер Навоий тахмислари"[7]
  • "Алишер Навоийнинг "Муҳаббат риштасидин уздики" ғазали[8]
  • "Буюк дўстлик намунаси"[9]
  • "Алишер Навоий ҳасби ҳол масалалари"[10]

Халқаро ва республика конференсияларида, илмий нашрларда э'лон қилинган мақолалари

1. Темурийлар даври эпик поэзиясида ритм ва мазмун муносабати (Навоий “Хамса”си мисолида) / Амир Темур ва ҳозирги замон (илмий мақолалар тўплами). – Тошкент,  2007. –Б.157–163.

2. Фалак кўрмади мен киби нодире // Жаннатмакон. –Тошкент, 2008. –№ 2. – Б. 20.

3. Алишер Навоий “Хамса”сида радиф ва мазмуннинг бадиий уйғунлиги // Ўзбек тили ва адабиёти. – Тошкент,  2008. –№ 4.

4. Алишер Навоий тахмислари // Шарқ юлдузи. – Тошкент, 2013. – № 2. – Б.143−147.

5. Юсупова Д. Алишер Навоий ва Заҳириддин Муҳаммад Бобур: ариз баҳрига муносабат // Шарқ юлдузи. – Тошкент, 2014. – № 5.

6. Алишер Навоий: қомусий луғат (ҳаммуаллифлар). Икки жилдлик. –Тошкент: Шарқ НМАК, 2016. 1005 б.

7. Юсупова Д. Жомий ва Навоий: арузга доир рисолаларнинг қиёсий тадқиқи / Ўзбек филологиясининг долзарб муаммолари (илмий мақолалар тўплами). – Тошкент, 2010. – Б.33−38.

8. Алишер Навоийнинг ариз баҳрида яратилган бир ғазали хусусида / Ўзбек филологиясининг долзарб муаммолари ИИ (илмий мақолалар тўплами). – Тошкент, 2013. – Б.29−32.

9. Навоийнинг форсий қасидаларида бадиий синтез муаммоси // Водий гавҳари. – Тошкент, 2013. – № 3. – Б. 16-19.

10.Юсупова Д. Жомий ва Навоий: бир асар тарихи / Ўзбек филологиясида таҳлил ва талқин муаммолари  (Республика илмий-назарий анжумани материаллари). –  Наманган, 2017.  – Б. 95-100.

11. Алишер Навоийнинг қофиядан фойдаланиш маҳорати / Алишер Навоий ижодий меросининг умумбашарият ма’навий-ма’рифий тараққиётидаги ўрни (халқаро конференсия материаллари). – Тошкент: Ўзбекистон, 2018. – Б. 73-76. 

12. Юсупова Д. Алишер Навоий ва Зокиржон Фурқат: арузга доир рисоладан дастхат конспектгача / Алишер Навоий ва ХХИ аср (Республика илмий-назарий анжумани материаллари). – Тошкент: ТАМАДДУН, 2018. – Б.183-187.

13. Юсупова Д. Абдураҳмон Жомий “Аши’ат ул-лама’от” асарининг яратилишида Алишер Навоийнинг ўрни / Алишер Навоий ма’навий меросида комил инсон тарбияси (ИХ ан’анавий Республика илмий-амалий конференсия материаллари). – Навоий, 2018. – Б. 24-29.

14. Юсупова Д. Абадият гулшани, ИИ (Алишер Навоий таваллудининг 575 йиллигига бағишланган тўплам). – Тошкент, 2016. – Б. 177–188.

15. Юсупова Д. “Наводир ун-ниҳоя” фақат ғазаллардан иборат девонми? / Алишер Навоий ва ХХИ аср (Республика 2-илмий-назарий анжумани материаллари).  – Тошкент, 2017. – Б. 54 –60.

16. Юсупова Д. “Наводир ун-ниҳоя” девонига доир янгиликлар // Олтин битиклар. – Т., 2018. №1. – Б. 27-37.

17.  Юсупова Д. Алишер Навоийнинг “Мезон ул-авзон” асарида халқ қо’шиқлари ва аруз вазни муносабати // Милли фолклор. 2019. - № 3.

18. Юсупова Д. Алишер Навоий арузининг тараққиёт босқичлари / “Алишер Навоий ва ХХИ аср” мавзуидаги халқаро илмий-назарий анжуман материаллари. – Т.: Навоий университети НМУ, 2019. – Б. 97-104.

19. Юсупова Д. “Хазойин ул-маоний” куллиётида мусамман / “Алишер Навоий ижодий меросининг умумбашарият ма’навий-ма’рифий тараққиётидаги ўрни” мавзусидаги ИИИ ан’анавий халқаро илмий конференсия материаллари. – Тошкент: Фан, 2019. – Б. 103-109.

20. Юсупова Д. “Мезон ул-авзон” учун асос бўлган назарий манбалар /  Алишер Навоий ва учинчи мингйиллик: Навоий меросини ўрганишнинг янги уфқлари (илмий-амалий анжуман материаллари). – Тошкент, 2019. – Б.80-86.

21. Юсупова Д. Алишер Навоийнинг Шоҳ Ғариб Мирзога бағишланган таркиббанд-марсияси хусусида / “Алишер Навоий ва ХХИ аср” мавзуидаги халқаро илмий-назарий анжуман материаллари. – Т.: Машҳур-Пресс, 2020, 8 феврал.  – Б. 265-269.

22. Юсупова Д. Cомпаративе аналйсис оф треатисес абоут аруз (просодй) бй Насир ад-Дин Туси анд Алишер Навои // ЭПРА Интернатионал Жоурнал оф Ресеарч анд Девелопмент (ИЖРД). Волуме 05, иссуэ 03, Марчл 2020. – П. 34-38 (Импаcт Фаcтор 5,6).

23. Юсупова Д. Алишер Навоий ижодида устоз ва шогирд ан’аналари / “Та’лимда “устоз-шогирд” тизими – сифат ва самарадорлик кафолати” мавзусидаги Республика онлайн илмий –амалий конференсия материаллари. – Навоий, 2020, 20 апрел.

Газеталарда э'лон қилинган мақолалари

1.  Юсупова Д. “Билки кичикликда эрур парвариш...” “Сог’лом авлод” газетаси, 2014 йил, 6 феврал.

2.  Юсупова Д. “Чекиб тарихингга хомани...” // “Ўзбекистон адабиёти ва сан’ати” газетаси, 2014 йил, 2 май.

3.  Юсупова Д. Ма’навият осмонининг офтоби // “Ўзбекистон адабиёти ва сан’ати” газетаси, 2015 йил, 6 феврал.

4.  Юсупова Д. “Кимки улуғроқ анга хизмат керак...” // “Сог’лом авлод” газетаси, 2015 йил, 5 феврал.

5.  Юсупова Д. Инсоният мураббийи // “Ма’рифат” газетаси, 2016 йил, 6 феврал.

6.  Юсупова Д. “Улки бу ахлоқ ила айлаб хиром...” // “Туркистон” газетаси, 2016 йил, 6 феврал.

7.  Юсупова Д. “Тили поку сўзи поку ўзи пок...” // “Ўзбекистон адабиёти ва сан’ати” газетаси, 2016 йил, 8 декабр.

8.  Юсупова Д. Матншунослик машаққати // “Ўзбекистон адабиёти ва сан’ати” газетаси, 2017 йил, 8 январ.

9. Юсупова Д. Навоий мусаммани ўз ғазалига боғланганми? // “Ўзбекистон адабиёти ва сан’ати” газетаси, 2019 йил, 27 феврал.

"Жаҳон адабиёти" журналида э'лон қилинган Алишер Навоий ғазалларининг шарҳлари

1.    “Ошиқ ўлдум...” // “Жаҳон адабиёти”,  2016.- № 1. – Б. 4–5.

2.    “Хўблар минг бўлсалар...” // “Жаҳон адабиёти”,  2016.- № 2. – Б. 3–5.

3.    “Кўкрагимдур субҳнинг...” // “Жаҳон адабиёти”, 2016. – № 3. – Б. 3 –5.

4.    “Кўргали ҳуснунгни зору...” // “Жаҳон адабиёти”, 2016. – № 4. – Б. 4–6.

5.    “Кўнглум ўртансун агар...” // “Жаҳон адабиёти”, 2016. – № 5. – Б. 3 –5.

6.    “Бўлса икимизнинг юзи...” // “Жаҳон адабиёти”, 2016. – № 6. – Б. 3 –5.

7.    “Бедилинг хайли русул...” // “Жаҳон адабиёти”, 2016. – № 7. – Б. 4 –6.

8.    “Ёрдин ҳижрон чекар...” // “Жаҳон адабиёти”, 2016. – № 8. – Б. 3 –5.

9.    “Бормаким, бир дам...” // “Жаҳон адабиёти”, 2016. – № 9. – Б. 3 –5.

10. “Эл дарди ёрдин...” // “Жаҳон адабиёти”, 2016. – № 10. – Б. 3 –5.

11. “Эй навбаҳори оразинг...” // “Жаҳон адабиёти”, 2016. – № 11. – Б. 3 –5.

12. “Манга ўлмаклик эрур...” // “Жаҳон адабиёти”, 2016. – № 12. – Б. 3 –5.

13. “Эй орази насрин...” // “Жаҳон адабиёти”, 2017. – № 1. – Б. 3 –5.

14. “Нега кўргузди сариғ оҳу...” // “Жаҳон адабиёти”, 2017. – № 2. – Б. 3 –5.

15. “Баҳор сенсиз ўлуптур...” // “Жаҳон адабиёти”, 2017. – № 3. – Б. 3 –5.

16. “Тун оқшом бўлдию...” // “Жаҳон адабиёти”, 2017. – № 4. – Б. 3 –5.

17. Юсупова Д. “Сунбулин Лайло очиптур... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2018. – № 1. – Б. 4 –7.

18. Юсупова Д. “Ёр оғиз очмасқа... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2018. – № 2. – Б. 3 –6.

19.  Юсупова Д. “Меҳнат ўтидин... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2018. – № 3. – Б. 3 –5.

20. Юсупова Д. “Туганмас меҳри йўқ ҳажрим туни... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2018. – № 4. – Б. 4 –7.

21. Юсупова Д. “Унутмоғилки то ҳажр этти...” // “Жаҳон адабиёти”, 2018. – № 5. – Б. 3 –6.

22. Юсупова Д. “Қон ёшим сориғ юз узра... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2018. – № 6. – Б. 3 –7.

23. Юсупова Д. “Ёр чун истарки... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2018. – № 7. – Б. 3 –7.

24. Юсупова Д. “Тонг насимин сойир эткан... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2018. – № 11. – Б. 3 –7.

25. Юсупова Д. “Не лутф эдики... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2018. – № 12. – Б. 3 –7.

26. Юсупова Д. “Ишқ сиррин... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2019. – № 1. – Б. 3 –7.

27. Юсупова Д. “Кимки ошиқ бўлса... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2019. – № 2. – Б. 3 –7.

28. Юсупова Д. “Синса кўнглумда ўқунг... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2019. – № 3. – Б. 3 –8.

29. Юсупова Д. “Ҳар кўнгул ороми... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2019. – № 7. – Б. 3 –6.

30. Юсупова Д. “Номаси қўйнумда баским... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2019. – № 9. – Б. 4 –7.

31. Юсупова Д. “Кулмадинг то кўзларимни... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2019. – № 11. – Б. 3 –6.

32. Юсупова Д. “Жунун тоши харобот ичра... ” // “Жаҳон адабиёти”, 2020. – № 2. – Б. 3-7.

33. Юсупова Д. “Кимга бир мажлисда...” “Жаҳон адабиёти”, 2020. – № 4. – Б. 3-7.

34. Юсупова Д. “Дўстлар бир чора...” “Жаҳон адабиёти”, 2020. – № 6. – Б. 3-7.

35. Юсупова Д. “Ишқ аро васлинг тилаб...” “Жаҳон адабиёти”, 2020. – № 8. – Б. 3-7.

Мукофотлари

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022-йил 5-мартдаги Фармонига асосан Юсупова Дилнавоз Раҳмоновна "Дўстлик" ордени билан тақдирланди[11].

Манбалар

  1. ↑ „Хуршид Даврон. Навоийнома. ВИ. Илк девон & Ҳусайн Бойқаро. Девон ва Рисола & Дилнавоз Юсупова. Навоий девонлари“ (2022-йил 2-феврал). Қаралди: 2022-йил 27-август.
  2. ↑ „Алишер Навоий. Сирожу-л-муслимин & Дилнавоз Юсупова. Алишер Навоийнинг диний ва тасаввуфий асарлари“ (2020-йил 10-май). Қаралди: 2022-йил 27-август.
  3. ↑ [ҳттпс://кҳ-даврон.уз/кутубхона/алишер-навоий/алишер-навоийнинг-сабаи-сайёр-достонига-багишланган-навоийни-англаш-корсатуви.ҳтмл „Алишер Навоий. Саб’аи сайёр. Аудиокитоб & «Навоийни англаш» ко’рсатуви & Дилнавоз Юсупова. Достоннинг тузилиши, ҳикоятлар таҳлили Муаллиф Адиб: Алис“] (2020-йил 8-феврал). Қаралди: 2020-йил 27-август.
  4. ↑ „Алишер Навоий. Лайли ва Мажнун. Достон асосида аудиокитоб ва радиоспектакл & Дилнавоз Юсупова. Достон ҳақида“ (2020-йил 6-феврал). Қаралди: 2022-йил 27-август.
  5. ↑ „Алишер Навоий. Фарҳод ва Ширин. Аудиокитоб & Дилнавоз Юсупова. Достоннинг тимсоллар олами“ (2020-йил 6-феврал). Қаралди: 2022-йил 27-август.
  6. ↑ „Алишер Навоий. Ҳайрат ул-аброр. Абдуҳамид Пардаев ше’рий табдили & Дилнавоз Юсупова. “Ҳайрату-л-аброр” достонининг ғоявий-бадиий хусусиятлари“ (2018-йил 15-январ). Қаралди: 2022-йил 27-август.
  7. ↑ „Дилнавоз Юсупова. Алишер Навоий тахмислари“ (2018-йил 29-июл). Қаралди: 2022-йил 27-август.
  8. ↑ „Дилнавоз Юсупова. Алишер Навоийнинг «Муҳаббат риштасин уздики…» г’азали ва унинг шарҳи“ (2015-йил 25-декабр). Қаралди: 2022-йил 27-август.
  9. ↑ „Дилнавоз Юсупова. Буюк до’стлик намунаси & Умид Бекмуҳаммад. О’н бир Жомийнинг энг улуг’и“ (2015-йил 7-ноябр). Қаралди: 2022-йил 27-август.
  10. ↑ „Дилнавоз Юсупова. Алишер Навоий ҳасби ҳоли масалалари“ (2015-йил 26-октябр). Қаралди: 2022-йил 27-август.
  11. ↑ „8 Март – Халқаро Хотин-қизлар куни муносабати билан мукофотлаш тўғрисида“ (2022-йил 5-март). Қаралди: 2022-йил 27-август. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Dilnavoz_Yusupova" dan olindi