Ziyosfera

Dilorom Alimova

Зиёсферада исми Дилором ва фамилияси Алимова бўлган бошқа кишилар ҳақида ҳам мақолалар мавжуд.

Дилором Аъзамовна Алимова (1948-йил 25-май, Тошкент) — ўзбек тарихчиси, олими, ўқитувчи, тарих фанлари доктори (1991), профессор (2001).

Дилором Алимова

Алимова Дилором А'замовна
Таваллуди 25.05.1948
Тошкент, О'збекистон ССР
Фуқаролиги  Ўзбекистон
Миллати ўзбек
Соҳаси тарих, тарихшунослик
Иш жойлари Ўзбекистон Республикаси ФА Тарих институти
Таълими Ўзбекистон Миллий университети
Академик раҳбарлари Лунин Борис Владимирович
Турмуш ўртоғи Саъдулла Бахромов

Тарих фанининг назарияси ва методологияси, маданияцҳунослик ва тарихшунослик муаммолари, тарихшунослик соҳаларидаги етакчи тадқиқотчи. Ўзбекистон давлатчилиги, Ўрта Осиёда „аёллар муаммоси“, „Ўзбекистонда аёллар масаласининг ечими (1917—1941)“ шунингдек, Ўзбекистон ва Марказий Осиё тарихининг турли жиҳатлари хусусида илмий изланишлар олиб борган[1].

Ҳаёти

Дилором Аъзамовна Алимова 1948-йил 25-майда Тошкент шаҳрида ўзбек зиёлилари оиласида туғилган. Унинг отаси Аъзам Алимов 1903-йилда Тошкент шаҳрида туғилган, янги методика билим юртини тугатган ва 17 ёшида САГУ (ҳозирги О'збекистон Миллий университети, қисқартирилган номи ЎзМУ) ишчилар факултетига ўқишга кирган, шундан сўнг туман халқ маориф бўлимида инструктор бўлиб ишлай бошлади (1923-йилдан). Кейинги йилларда Ўзбекистоннинг турли муассасаларида раҳбарлик лавозимларида ишлаган. Онаси Раҳбарнисо Ғуломова (турмушга чиққач Алимова), 1908-йилда туғилган. Атоқли ўзбек шоири ва ёзувчиси Ғафур Ғуломнинг синглиси янги усул мактабида таълим олган, сўнгра Тошкент шаҳар халқ таълими инспексияси қошидаги хотин-қизлар педагогика коллежида таҳсил олган. 1927-йилда САCУга (Ўрта Осиё Коммунистик университети) ўқишга бориб, „Ёш ленинчи“ (ҳозирги „Туркистон“) газетасида, сўнгра республика маданий маориф муассасаларида ишлади. Дилором Алимова оилали, икки фарзанди ва 6 набираси бор. Унинг турмуш ўртоғи таниқли физик олим, Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси академиги Саъдулла Бахромов[2].

Таълим

Д. А. Алимова 1966-йилда Тошкент шаҳридаги 91-ўрта мактабни тугатгач, Тошкент Давлат университети (ЎзМУ) тарих факултетига ўқишга кирди. Унинг устозлари таниқли тарихчилар: М.Э.Массон, О.М.Тошмуҳамедов, А.Нуритов, С.Б.Лунина, З.И.Усмоновалар эди. Талабалик йилларида у ЮТАКЕ экспедицияси ишида қатнашган. Шунингдек, СНАК аъзоси бўлган. 1971-йилда у университетни тарих-археология ихтисослиги бўйича тамомлаган ва „Канка қал’аси девори“ мавзусида якуний диссертацияни ҳимоя қилган.

1980-йилда профессор Б.В.Лунин раҳбарлигида тарих фанлари номзоди илмий даражасини олиш учун „Ўзбекистонда хотин-қизлар масаласини ҳал қилиш тарихнавислиги (1917—1941)“ мавзусида номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган. 1991-йилда „Ўрта Осиё совет тарихнавислигида (20-80-йиллар) хотин-қизлар масаласи“ мавзусида докторлик диссертациясини ҳимоя қилган. 2001-йилда профессор унвонини олган.

Меҳнат фаолияти

Д. А. Алимова меҳнат фаолиятини 1971-йилда Ўзбекистон Фанлар академияси Тарих институтида тарихшунослик бўлимида лаборант сифатида бошлаган. Аспирант (1974—1978), кичик (1978—1986), сўнгра катта илмий ходим (1986—1990) лавозимларида илмий фаолият олиб борди.

1987-1988-йилларда Россия Фанлар академияси Россия тарихи институтида тарих фанлари доктори Н.Ф.Бугай раҳбарлигида илмий стажировкадан ўтган. сўнг ўз фаолиятини Ўзбекистон Фанлар Академияси Тарих институтида давом эттирган. Ўзбекистон Фанлар академияси Тарих институтида докторантурани тамомлагандан сўнг (1990—1992), 1992-йилда етакчи илмий ходим лавозимига ўтказилди ва ўзи раҳбарлик қилаётган Тарихшунослик ва манбашунослик бўлими мудири этиб тайинланган.

1998-2000-йилларда Директор ўринбосари, 2000-2010-йилларда эса Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Тарих институти директори.

Дилором Алимованинг тарих фанига ҳисса қўшишида тарих фанининг олимлари — Я.Г.Ғуломов, Б.ДА.Лунин, Р.Х.Аминова, Р.И.Ражабова, Р.Г.Муқминовлар яқиндан ёрдам беришган.

Д.Алимова тарих фанининг назарияси ва методологияси, маданияцҳунослик ва тарихнавислик муаммолари, Ўзбекистон давлатчилиги тарихи, шунингдек, Марказий Осиё минтақаси ва халқлари тарихининг турли жиҳатлари бўйича етакчи ва эътироф этилган тадқиқотчи ҳисобланади. Ўзбекистоннинг ХВ—ХХ-асрлар ижтимоий-сиёсий тарихи, ХИХ аср охири — ХХ аср бошларида Ўрта Осиёдаги прогрессив ислоҳот ҳаракатлари, Марказий Осиёда „аёллар муаммоси“ ва унинг эволюцияси, тарих фанининг тарихи ва методологияси муаммолари, Ўзбекистон давлатчилиги назарияси ва тарихи қадимдан ҳозирги кунгача мавзуларида тадқиқот ишлари олиб борган.

У „Ўзбекистон давлатчилиги тарихи консепсияси“ муаллифларидан бири бўлиб, унинг асосида фундаментал монографиялар яратилган. Республика олий ўқув юртлари ва мактаблари учун ўқув ва ўқув-услубий адабиётлар тайёрланган.

Д.А.Алимованинг илмий изланишлари 5 та муаллифлик ва 41 та жамоавий монографиялар, 16 та рисолалар, 350 дан ортиқ илмий журнал ва тўпламларда, республика ва хорижда, оммавий ахборот воситаларида чоп этилган мақолаларида ўз аксини топди.

Д.Алимова илмий муҳаррир ва фундаментал тадқиқотлар муаллифларидан бири:

1. "Ўзбекистон давлатчилиги тарихи. И жилд. Милоддан аввалги ИИ минг йилликнинг иккинчи ярми — милодий ИИИ аср " / Муаллифлар: Э.Ртвеладзе, Д.Алимова. Тошкент: Ўзбекистон, 2009. 560 б.

2. „Ўзбекистон тарихи (ХВИ — ХИХ асрнинг биринчи ярми)“ / Муаллиф: Д. Алимова. Тошкент: Фан, 2012. 776 б.

3. „Хоразм Ўзбекистон давлатчилиги тарихида“ / Муаллифлар: Д.Алимова, Э.Ртвеладзе. Тошкент: Ўзбеккистон файласуфлари миллий жамияти, 2013. 336 б.

4. „Кавказ ва Марказий Осиёда ижтимоий-маданий ислоҳотчилик тарихи“ (ХИХ — ХХ аср бошлари) / Муаллифлар: Д.Алимова, И.Багирова. Самарқанд: ИCАИ, 2012. 335 б.

5. „Ўзбекистон тарихи. Амир Темур ва темурийлар даври“ / Муаллифлар: Д.Алимова, Э.Ртвеладзе. Тошкент, 2017. 536 б.

6. Д.А.Алимова „Тарих — тарих, тарих — фан“ 3 жилдлик монография муаллифи.

  • И жилд. Тарихий онг. Тошкент: Ўзбекистон, 2008. 280 б.
  • ИИ жилд. Жадидчилик феномени. Тошкент: Ўзбекистон, 2009. 170 б.
  • ИИИ жилд. Ўзбекистон тарихи тушунчалари: назария ва фаразлар. Тошкент: Медиа Ланд. 2018. 520 б.

Унинг раҳбарлигида ва бевосита иштирокида Ўзбекистон Давлат тарих музейи, Қатағон қурбонлари хотираси музейлари, Ўзбекистон Республикаси Қуролли Кучлари, Ўзбекистон шаҳридаги Мирзо Улуғбек музейларининг консепсиялари ва тематик режалари ишлаб чиқилган ва амалга оширилган. Самарқанд, Самарқанд шаҳридаги Ислом сивилизацияси маркази музейи, Ўзбекистоннинг қадимий шаҳарлари — Тошкент, Қарши, Самарқанд, Бухоро, Тошкент, Марғилон ва бошқаларнинг юбилей албомларини тайёрлашда иштирок этган.

2000-2010-йилларда Тарих институти директори лавозимида Д.Алимова институт фаолиятини такомиллаштириш, шунингдек, унинг кадрлар салоҳиятини мустаҳкамлаш, биринчи навбатда, ёш иқтидорли мутахассисларни фанга кенг жалб этиш, тарих фани ва тарих таълими интеграциясини таъминлашга қаратилган қатор ташкилий чора-тадбирларни амалга оширди. Европа, АҚСҲ, Жануби-Шарқий Осиё, МДҲ давлатларининг етакчи илмий марказлари билан халқаро алоқалар ўрнатилди. Ўзбекистон ва Марказий Осиё тарихининг турли масалаларини ўрганиш бўйича қўшма халқаро илмий лойиҳалар амалга оширилди. Олимларнинг илмий алмашинуви, грантлар қўллаб-қувватланди. Буларнинг барчаси Ўзбекистон ёш тарихчиларининг янги авлодини шакллантириш имконини берди. Улар халқаро эътирофга сазовор бўлиб, илмий изланишларини ҳам республикада, ҳам жаҳоннинг етакчи илмий тарихий марказларида давом эттирмоқда.

1998-йилдан 2010-йилгача Д.Алимова Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Тарих институти қошидаги Докторлик диссертациялари ҳимояси бўйича ихтисослаштирилган кенгаш аъзоси ва раиси бўлиб ишлаган. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Тарих институти ҳузуридаги номзодлик ва докторлик диссертациялари ҳимояси бўйича ихтисослаштирилган кенгаш аъзоси бўлган. Ўзбекистон Фанлар академияси Шарқшунослик институти ва Қозоғистон Республикаси Таълим ва фан вазирлиги Тарих институтида ҳам етакчи лавозимларда ишлаган.

Ҳозирги вақтда Д.Алимова Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Тарих институти ва Шарқшунослик институти илмий даражаларини бериш бўйича Илмий кенгаш ва семинар аъзоси, Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Тарих институтида диссертациялар фан номзоди ва докторантурани тасдиқлаш бўйича мувофиқлаштирувчи кенгаш аъзоси.

Унинг раҳбарлигида 19 та номзодлик ва 11 та докторлик диссертациялари тайёрланиб, муваффақиятли ҳимоя қилинган.

Д.А.Алимова 1998-йилдан ҳозиргача академик Яҳё Ғуломов номидаги „Ўзбек халқи ва унинг давлатчилиги тарихи“ Республика илмий семинарининг ташкилотчиси ва раиси.

2000-йилдан Д.Алимова тарих соҳасидаги етакчи маҳаллий академик журнал — „Ўзбекистон тарихи“ бош муҳаррири. Шунингдек, қатор маҳаллий ва хорижий журналлар таҳририяти аъзоси.

Унинг раҳбарлигида ўндан ортиқ халқаро анжуман ва симпозиумлар ўтказилди. Д. А. Алимова бир неча йиллар давомида ЙУНЕСКОнинг 6 жилдлик „Ўрта Осиё сивилизацияси тарихи“ни тайёрлаш қўмитасининг вице-президенти бўлган. Унинг ташаббуслари билан ушбу нуфузли нашрнинг муаллифлар жамоасига ўзбекистонлик 14 тадқиқотчи киритилди. Д. Алимова эса Европа тарихчилар жамиятининг (ИСCАС) доимий аъзоси, Марказий Осиё тадқиқотлари халқаро ассоциацияси ҳамраиси ва академик журналлар таҳририяти аъзоси: Кореан Жоурнал оф Cентрал Асиан анд Cауcасиан Студиэс (Жанубий Корея, Сеул), МДҲ мамлакатлари тарихининг тарихий макон муаммолари" (Россия, Москва), „СҲЙГЙС“ (Қозоғистон, Олмаота ёпилгунга қадар).

Д.А.Алимова АҚСҲ, Австрия, Германия, Голландия, Франсия, Хитой, Жанубий Корея, Туркия, Ҳиндистон, Малайзия, Россия, Озарбайжон, Қозоғистон, Қирғизистон, Молдова ва бошқаларда ўтказилган 40 дан ортиқ халқаро илмий анжуманларда маърузалари билан қатнашди.

Кўп йиллар давомида Д.Алимова республика олий таълим тизимида ўқитувчилик фаолиятини олиб боради. У ЎзМУ тарих факултети магистратура босқичи — „Тарихшунослик ва тарихий тадқиқот усуллари“, „Тарих фанининг методологияси“ каби фанлардан маърузалар ўқийди. Шунингдек, бир қатор махсус курсларда Тошкент Давлат университети, Низомий, СамДУда ХИХ аср охири — ХХ аср бошларида Ўрта Осиёдаги прогрессив-ислоҳотчилик ҳаракатлари тарихи, шунингдек, тарих фанининг тарихи ва методологияси масалалари мавзуларида маърузалар қилади.

Д.А.Алимова муҳаррирлигида умумтаълим мактаблари учун 3 та дарслик ва 7 та ўқув-услубий қўлланма чоп этилди. Д.А.Алимова ташаббуси билан Тарих институтида республикамизнинг 8 та етакчи олий ўқув юртлари билан ҳамкорликда Ўзбекистон тарихи бирлашган кафедраси ташкил этилиб, унинг негизида магистрантлар муваффақиятли тайёрланди.

Илмий фаолияти

Д. А. Алимова. Ўзбекистонда аёллар масаласининг ечими (1917—1941). Тошкент: Фан, 1987. 70 б. Д. А. Алимова. Марказий Осиёда аёллар муаммоси: ўрганиш тарихи ва замонавий муаммолар. Тошкент: Фан, 1991. 133 б. Д.Алимова. Тарих тарих сифатида, тарих фан сифатида. И жилд. Тарихий онг. Тошкент: Ўзбекистон, 2008. 280 б. Д.Алимова. Тарих тарих сифатида, тарих фан сифатида. ИИ жилд. Жадидчилик феномени. Тошкент: Ўзбекистон, 2009. 170 б. Д.Алимова. Тарих тарих сифатида, тарих фан сифатида. ИИИ жилд. Ўзбекистон тарихи тушунчалари: назария ва фаразлар. Тошкент: Медиа Ланд. 2018 520 б.

Мукофотлари

Профессор Д.А.Алимова „Меҳнат шуҳрати“ ордени (2003) ва Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлигининг „Халқ таълими аълочиси“ кўкрак нишони (2017) билан тақдирланган.

Манбалар

  1. ↑ „архив нусхаси“. 2019-йил 24-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-июн.
  2. ↑ ҳттпс://арбоблар.уз/узкр/пеопле/алимова-дилором-агзамовна


Адабиётлар

1. Ўзбекистон тарихчилари. Биобиблиографик маълумотнома — Тошкент, 2012. — 320-35-стр.

2. Дилором Агзамовна Алимова: Библиография. Тузувчилар: Ш. Асадова, Н. Мустафаэва, О. Пуговкина, Ф. Шамукарамова. — Тошкент: Фан, 2017.

3. Т.А. Алимов, Д.А. Алимова ва бошқ. Безамоқ чоғидир умр дафтарин. — Т.: „Янги нашр“, 2016. — 416 б.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/Dilorom_Alimova" dan olindi