Dinovar
Диновар (шунингдек, Дайнавар форсча: دینور) ВИИ—Х асрлар оралиғида муҳим бўлган шаҳар. Ғарбий Эрон ҳудудида, Кирмоншоҳнинг шимоли-шарқида жойлашган. Ҳозирги кунда шаҳар харобалари Ширхон яқинида, Диновар бахши, Саҳне тумани ва Кирмоншоҳ вилояти ҳудудида жойлашган.
دینور | |
| Манзилгоҳ | Ширхон, Кирмоншоҳ вилояти, Эрон |
|---|---|
| Тури | Аҳоли манзилгоҳи |
| Макон қайдлари | |
| Вазият | Харобалар |
Тарихи
Қадимий Мидия минтақаси марказида жойлашган Диновар тарихда илк бор юнонлар асос солган шаҳар сифатида тилга олинади. Шаҳар Салавкийлар давлати (милоддан аввалги 312—63-йиллар) даврида барпо этилган, аммо ундан ҳам қадимроқ бўлиши мумкин. Қўшни Кангавар шаҳри каби Диноварда ҳам юнонлар яшаган[1]. Сосонийлар давлати (милодий 224—651-йиллар) даврида Диновар муҳим ва мустаҳкам маскан бўлган. Хабарларга кўра, ВИ аср бошларида хазарлар ҳужумига учраган. 642-йилда Наҳованд жангида сосонийлар араблардан мағлуб бўлгач, Диновар забт этиган[2]. Умавийлар халифаси Муовия И (ҳ. 661–680) ҳукмронлиги даврида шаҳар Моҳ ал-Куфа деб қайта номланиб, Жибалнинг (Мидия) икки округидан бирига айлантирилган. Диновар шимолий ҳудудларни, Кармисин (Кирмоншоҳ) эса жанубий ҳудудларни ўз ичига олган. Диновар ғарбда Ҳулван, жанубда Масабадҳан, шарқда Ҳамадон ва шимолда Озарбайжон билан чегарадош бўлган[1]. Моҳ ал-Куфа номидаги моҳ сўзи Мидия минтақасини англатган бўлиши мумкин[1][2].
Диновар географик жойлашуви туфайли муайян аҳамиятга эга бўлган. Шаҳар Жибалга кириш дарвозаси вазифасини бажарган. Шунингдек, Загрос тоғларининг нариги томонида яшовчи аҳоли маданияти билан Эрон маданияти ўртасидаги чорраҳа ҳисобланган[3]. Шаҳар Умавийлар ва Аббосийлар даврида равнақ топган. Араб муаллифи Ибн Ҳавқал (978-йилдан кейин вафот этган) берган маълумотга кўра, Х асрда Диновар ҳажми жиҳатидан Ҳамадондан атиги учдан бир қисмга кичик бўлган[1].
Диноварда тарихан кўплаб олимлар етишиб чиққан. Улар орасида Ибн Қутайба, Фахруннисо ва Абу Ҳанифа Диноварий бор. Диновар, шунингдек, курдлар князлиги бўлган Ҳасанвайҳийларнинг маркази ҳам эди. Шаҳар 931-йилда Мардавийлар томонидан талон-торож қилинган. Ибн Асирнинг ёзишича, 1172/1173-йилда шаҳар Ива қабиласига мансуб туркманлар томонидан таланган. ХИВ аср географи Ҳамдуллоҳ Муставфий (1339/40-йилдан кейин вафот этган) „Нузҳат ал-Қулуб“ асарида ёзишича, у яшаган даврида Диновар кичик шаҳар бўлган. Бироқ кейинчалик, ХИВ аср охирида Амир Темур томонидан вайрон қилинган. Бугунги кунда фақат харобалар майдони сақланиб қолган[2].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Лоcкҳарт 1965, с. 299.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Босwортҳ 1995, сс. 416–417.
- ↑ Пезешк 2017.
Адабиётлар
- Босwортҳ, C. Эдмунд (1995). "Дīнавар". ин Яршатер, Эҳсан. Энcйcлопæдиа Ираниcа, Волуме ВИИ/4: Дейлам, Жоҳн оф–Диворcе ИВ. Ин модерн Персиа. Лондон анд Неw Ёрк: Роутледге & Кеган Паул. 416–417 б. ИСБН 978-1-56859-022-6. ҳттпс://ираниcаонлине.орг/артиcлес/динавар.
- Леwис, Б., эд (1965). "Дīнаwар". Энcйcлопаэдиа оф Ислам. Волуме ИИ: C–Г (2нд нашри). Леиден: Э. Ж. Брилл. 299–300 б. ОCЛC 495469475. ҳттпс://референcеwоркс.бриллонлине.cом/энтриэс/энcйcлопаэдиа-оф-ислам-2/динаwар-СИМ_1867.
- Андоза:Энcйcлопаэдиа Исламиcа